دلار توافقی وارد کانال ۱۷۷ هزار تومان شد؛ فاصله ۹۱ هزار تومانی با بازار آزاد چه پیامی دارد؟

براساس نرخ‌های اعلام‌شده امروز، قیمت فروش دلار توافقی به ۱۷۷ هزار و ۳۴۰ تومان رسیده و نرخ خرید آن نیز ۱۷۵ هزار و ۷۴۴ تومان اعلام شده است.

روز گذشته، یعنی سه‌شنبه ۱۴ مهر، نرخ فروش دلار در مرکز مبادله ۱۷۶ هزار و ۸۱۰ تومان و نرخ خرید آن ۱۷۵ هزار و ۲۱۹ تومان بود. بنابراین نرخ فروش امروز دقیقاً ۵۳۰ تومان و نرخ خرید ۵۲۵ تومان افزایش یافته است.

افزایش ۵۳۰ تومانی نرخ فروش معادل رشد حدود ۰.۳ درصدی در یک روز است؛ حرکتی آرام در مقایسه با نوسان‌های چند هزار تومانی بازار آزاد.

دلار توافقی در دو روز بیش از هزار تومان گران شد

روند صعودی دلار در مرکز مبادله از ابتدای هفته نیز قابل مشاهده است.

روز دوشنبه ۱۳ مهر نرخ فروش دلار در این بازار حدود ۱۷۶ هزار و ۲۸۱ تومان بود. این رقم روز سه‌شنبه به ۱۷۶ هزار و ۸۱۰ تومان رسید و امروز ۱۷۷ هزار و ۳۴۰ تومان ثبت شده است. به این ترتیب، نرخ فروش دلار توافقی در فاصله دو روز بیش از یک هزار و ۵۰ تومان بالا رفته است.

این میزان رشد در ظاهر چندان بزرگ نیست، اما استمرار آن اهمیت بیشتری دارد. سیاست‌گذار به جای ثابت نگه داشتن نرخ رسمی در یک عدد مشخص، اجازه داده نرخ حواله‌ای به شکل تدریجی افزایش پیدا کند.

این رویکرد می‌تواند با هدف کاهش فاصله نرخ‌ها، بهبود انگیزه صادرکنندگان برای عرضه ارز و نزدیک‌تر کردن قیمت رسمی به شرایط عرضه و تقاضای واقعی انجام شود.

فاصله دلار توافقی و آزاد به ۹۱ هزار تومان رسید

مهم‌ترین عدد بازار ارز امروز شاید خود نرخ ۱۷۷ هزار تومان نباشد، بلکه فاصله آن با دلار آزاد باشد.

دلار آزاد امروز صبح در محدوده ۲۶۸ هزار و ۸۲۰ تومان معامله شده است. اختلاف این نرخ با دلار توافقی ۱۷۷ هزار و ۳۴۰ تومانی حدود ۹۱ هزار و ۴۸۰ تومان برای هر دلار است.

به بیان دیگر، نرخ بازار آزاد حدود ۵۱.۶ درصد بالاتر از نرخ فروش توافقی قرار دارد.

البته این دو نرخ برای یک نوع معامله و یک مصرف واحد طراحی نشده‌اند و مقایسه مستقیم آنها محدودیت دارد؛ نرخ مرکز مبادله بیشتر در تأمین ارز تجاری و حواله‌های رسمی استفاده می‌شود، در حالی که نرخ بازار آزاد تحت تأثیر تقاضای خرد، سفته‌بازی، ریسک سیاسی و انتظارات تورمی نیز قرار دارد.

اما همین شکاف بزرگ نشان می‌دهد بازار ارز ایران همچنان با ساختار چندنرخی قابل توجهی روبه‌رو است.

نرخ توافقی ۱۷۷ هزار تومانی چرا اهمیت دارد؟

برای واردکنندگان و شرکت‌هایی که ارز مورد نیاز خود را از مسیر رسمی دریافت می‌کنند، تغییر چند صد تومانی در نرخ دلار می‌تواند روی هزینه نهایی واردات اثر بگذارد.

برای مثال، اگر شرکتی نیاز به یک میلیون دلار ارز داشته باشد، افزایش ۵۳۰ تومانی نرخ فروش به معنای حدود ۵۳۰ میلیون تومان افزایش هزینه ریالی است.

به همین دلیل حتی تغییراتی که در نگاه خریدار خرد کوچک به نظر می‌رسد، در مقیاس تجارت خارجی رقم قابل توجهی ایجاد می‌کند.

افزایش تدریجی نرخ حواله همچنین ممکن است بخشی از تلاش سیاست‌گذار برای واقعی‌تر کردن قیمت ارز در بازار رسمی باشد؛ موضوعی که در ماه‌های اخیر بارها مورد بحث فعالان اقتصادی و صادرکنندگان قرار گرفته است.

دلار آزاد همچنان حوالی ۲۶۹ هزار تومان

در بازار آزاد، شرایط امروز متفاوت است.

داده‌های صبح چهارشنبه ۱۵ مهر نشان می‌دهد دلار در محدوده ۲۶۸ هزار و ۸۲۰ تومان قرار دارد. برخی سامانه‌های معاملاتی نیز نرخ‌های نزدیک ۲۶۹ هزار تومان را ثبت کرده‌اند. تیندکس در ساعات ابتدایی روز رقم حدود ۲۶۸ هزار و ۹۶۰ تومان را نمایش داده است.

بازار آزاد پس از آنکه در روزهای گذشته سقف‌های بالاتر از ۲۷۰ هزار تومان را نیز آزمایش کرده بود، فعلاً در محدوده ۲۶۸ تا ۲۶۹ هزار تومان آرام گرفته است.

این رفتار نشان می‌دهد فشار خرید در سقف‌های اخیر تا حدی کاهش یافته، اما فروشندگان نیز هنوز حاضر نشده‌اند نرخ را به شکل معناداری پایین بیاورند.

عرضه ۱۰ هزار دلاری بانک‌ها چه اثری داشت؟

یکی از مهم‌ترین مداخلات اخیر بانک مرکزی، آغاز فروش ارز تا سقف ۱۰ هزار دلار برای هر فرد بالای ۱۸ سال در پنج بانک منتخب بوده است.

این طرح از ۱۱ مهر در بانک‌های ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان آغاز شد. نرخ اولیه عرضه حدود ۲۵۹ هزار تومان اعلام شد و در روز دوم به حدود ۲۵۷ هزار تومان کاهش پیدا کرد.

هدف این طرح، پاسخ دادن به بخشی از تقاضای واقعی خارج از بازار غیررسمی و کاهش فشار خرید روی بازار آزاد عنوان شده است.

نکته مهم این است که نرخ این ارز سهمیه‌ای بسیار به بازار آزاد نزدیک‌تر از نرخ ۱۷۷ هزار تومانی مرکز مبادله است. همین موضوع بار دیگر نشان می‌دهد بازار ارز اکنون چند نرخ متفاوت برای نیازهای مختلف دارد.

سه نرخ دلار؛ یک بازار پیچیده

در شرایط فعلی، سه نرخ مهم برای دلار دیده می‌شود:

دلار حواله‌ای یا توافقی در مرکز مبادله حدود ۱۷۷ هزار تومان است؛ دلار عرضه‌شده در شبکه بانکی طی روزهای اخیر حدود ۲۵۷ تا ۲۵۹ هزار تومان قیمت داشته؛ و دلار آزاد نیز امروز حدود ۲۶۹ هزار تومان معامله می‌شود.

این فاصله‌های قیمتی، محاسبه هزینه واقعی ارز برای فعالان اقتصادی را پیچیده می‌کند.

هر واردکننده یا مصرف‌کننده بسته به نوع فعالیت، مجوز و سرفصل ارزی ممکن است با نرخ متفاوتی روبه‌رو شود. همین تفاوت نرخ‌ها می‌تواند روی قیمت کالاهای وارداتی، مواد اولیه و حتی تصمیم شرکت‌ها برای عرضه یا نگهداری ارز اثر بگذارد.

افزایش دلار توافقی به معنای رشد دلار آزاد است؟

لزومأ نه.

رشد نرخ توافقی می‌تواند بدون افزایش مشابه در بازار آزاد اتفاق بیفتد؛ همان‌طور که امروز نرخ مرکز مبادله بالا رفته اما دلار آزاد نسبت به روز گذشته تغییر بزرگی نداشته است.

بازار آزاد بیش از هر چیز از انتظارات سیاسی، حجم عرضه اسکناس، تورم، نقدینگی و ریسک‌های خارجی تأثیر می‌گیرد.

در مقابل، نرخ توافقی تا حد بیشتری تحت مدیریت سیاست‌گذار و شرایط بازار رسمی تجارت قرار دارد.

بنابراین افزایش ۵۳۰ تومانی امروز را نمی‌توان به‌تنهایی سیگنال جهش دوباره دلار آزاد دانست.

آیا شکاف نرخ‌ها در حال کاهش است؟

اگر نرخ توافقی به افزایش آرام خود ادامه دهد و دلار آزاد در محدوده ۲۶۸ تا ۲۷۰ هزار تومان ثابت بماند، به‌صورت ریاضی فاصله دو نرخ کاهش پیدا خواهد کرد.

اما سرعت فعلی این کاهش بسیار پایین است.

با اختلاف بیش از ۹۱ هزار تومانی، حتی افزایش روزانه ۵۰۰ تومان نیز در کوتاه‌مدت نمی‌تواند شکاف بازار رسمی و آزاد را از بین ببرد.

برای کاهش جدی فاصله، یا باید نرخ رسمی با سرعت بیشتری بالا برود، یا دلار آزاد کاهش محسوسی پیدا کند، یا ترکیبی از هر دو اتفاق رخ دهد.

هر یک از این مسیرها نیز پیامدهای متفاوتی برای تورم، واردات و درآمد صادرکنندگان خواهد داشت.

چشم بازار ارز به سیاست و عرضه بانک مرکزی

در کوتاه‌مدت، معامله‌گران بازار آزاد همچنان بیشتر به تحولات سیاسی و میزان مداخله بانک مرکزی توجه دارند.

دلار در روزهای اخیر چند بار محدوده ۲۷۰ هزار تومان را آزمایش کرده اما نتوانسته برای مدت طولانی بالای این سطح تثبیت شود. در مقابل، عرضه ارز در شبکه بانکی نیز بخشی از تقاضا را جذب کرده است.

بنابراین در شرایط فعلی، بازار آزاد بیشتر درگیر تعیین تکلیف محدوده ۲۷۰ هزار تومان است، در حالی که بازار رسمی آرام‌تر و با شیب محدود در حال افزایش است.

دلار ۱۷۷ هزار تومانی؛ حرکت آرام اما معنادار

افزایش نرخ دلار توافقی به ۱۷۷ هزار و ۳۴۰ تومان شاید در نگاه نخست در برابر دلار ۲۶۸ هزار تومانی بازار آزاد کوچک به نظر برسد، اما روند چندروزه آن اهمیت دارد.

دلار توافقی در سه روز متوالی افزایش یافته و از محدوده ۱۷۶ هزار تومان عبور کرده است. اگر این مسیر ادامه پیدا کند، هزینه تأمین ارز رسمی نیز به تدریج افزایش خواهد یافت.

در سوی دیگر، بازار آزاد فعلاً در محدوده ۲۶۸ تا ۲۶۹ هزار تومان در حال نوسان است و هنوز نتوانسته بالای مرز ۲۷۰ هزار تومان تثبیت شود.

در نتیجه، مهم‌ترین پیام بازار امروز این است که دو بازار در دو سرعت متفاوت حرکت می‌کنند: بازار رسمی با افزایش آرام و پیوسته، و بازار آزاد با نوسانات محدود اما در سطحی بسیار بالاتر.

تا زمانی که فاصله بیش از ۹۰ هزار تومانی میان این دو نرخ باقی بماند، مسئله چندنرخی بودن ارز همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاست‌گذاری ارزی خواهد بود.