شوک تازه به بازار لوازم خانگی؛ جهیزیه معمولی تا ۶۰۰ میلیون تومان، خارجی‌های بی‌هویت در ویترین

تصویر بازار لوازم خانگی در مهرماه با چیزی که در سال‌های گذشته دیده می‌شد تفاوت زیادی دارد.

فروشندگان می‌گویند رفت‌وآمد مشتری همچنان وجود دارد؛ افراد وارد فروشگاه می‌شوند، قیمت یخچال، لباسشویی یا تلویزیون را می‌پرسند، درباره شرایط اقساطی سؤال می‌کنند و مدل‌ها را با یکدیگر مقایسه می‌کنند، اما بخش بزرگی از این مراجعه‌ها به خرید ختم نمی‌شود.

گزارش میدانی منتشرشده در ۱۵ مهر نیز تأیید می‌کند بازار از نظر موجودی با کمبود عمومی کالا مواجه نیست، اما طرف تقاضا به دلیل کاهش قدرت خرید ضعیف شده است. بسیاری از خانواده‌ها نیز خرید چند قلم همزمان را کنار گذاشته‌اند و تنها وسیله‌ای را می‌خرند که نبود آن زندگی روزمره را مختل می‌کند.

این روند محدود به مهرماه نیست. رئیس اتحادیه فروشندگان و تعمیرکاران لوازم خانگی اصفهان در تیرماه اعلام کرده بود افزایش قیمت برخی کالاها نسبت به یک سال قبل به ۱۰۰ تا ۱۲۰ درصد رسیده و بسیاری از مشتریان به جای تعویض لوازم، تعمیر وسایل قبلی را انتخاب می‌کنند.

یک جهیزیه معمولی چقدر پول می‌خواهد؟

قیمت‌های فعلی بهتر از هر شاخص دیگری عمق مشکل قدرت خرید را نشان می‌دهند.

در بررسی بازار ۱۵ مهر، یک یخچال سایدبای‌ساید جی‌پلاس حدود ۲۰۰ میلیون تومان قیمت داشته است. لباسشویی‌های میان‌رده عمدتاً در محدوده ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان قرار دارند و برای تلویزیون هوشمند میان‌رده نیز باید حدود ۳۰ تا ۷۰ میلیون تومان بودجه در نظر گرفت.

قیمت ماشین ظرفشویی‌های متعارف حدود ۴۰ تا ۸۰ میلیون تومان و اجاق‌گازهای معمولی از حدود ۲۰ میلیون تومان شروع می‌شود. جاروبرقی‌های رایج نیز حدود ۱۵ تا ۳۰ میلیون تومان قیمت دارند و برخی مدل‌های رده‌بالا تا ۸۰ یا ۹۰ میلیون تومان هم می‌رسند.

اگر بازه‌های گسترده‌تر گزارش بازار را برای پنج قلم اصلی در نظر بگیریم، تصویر زیر به دست می‌آید:

بنابراین خرید همین پنج قلم حدود ۳۳۰ تا ۵۹۴ میلیون تومان بودجه می‌خواهد. اگر یک جاروبرقی معمولی نیز اضافه شود، هزینه کلی می‌تواند به حدود ۳۴۵ تا بیش از ۶۲۰ میلیون تومان برسد. این ارقام به‌خوبی توضیح می‌دهد چرا خانواده‌ها خرید جهیزیه یا تعویض همزمان چند وسیله را به خرید مرحله‌ای تبدیل کرده‌اند.

چرا با وجود رکود، قیمت لوازم خانگی پایین نمی‌آید؟

از نظر نظری، افت تقاضا باید به کاهش قیمت منجر شود؛ اما بازار لوازم خانگی ایران با یک «رکود تورمی» روبه‌روست.

فروش کاهش یافته، ولی تولیدکننده نیز با افزایش قیمت مواد اولیه، قطعات، ارز، حمل‌ونقل و هزینه سرمایه در گردش مواجه است. فروشنده نیز کالایی را که احتمال می‌دهد برای جایگزینی آن باید هفته بعد پول بیشتری پرداخت کند، حاضر نیست با تخفیف سنگین بفروشد.

این همان دلیلی است که باعث می‌شود دو اتفاق ظاهراً متناقض همزمان رخ دهد: فروشگاه خلوت باشد اما قیمت کالا پایین نیاید.

بررسی‌های امسال نشان داده در برخی برندها تنها طی چند ماه افزایش قیمت‌های چندمرحله‌ای اعمال شده و در بعضی محصولات رشد سالانه تا ۱۲۰ درصد نیز از سوی مقام صنفی گزارش شده است.

در مقابل، آمار تولید نیز نشان می‌دهد مشکل فعلی الزاماً کمبود کالا نیست. وزارت صمت اعلام کرده بود تولید لوازم خانگی در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۸ میلیون دستگاه بوده و در دو ماه ابتدایی ۱۴۰۵ نیز نزدیک ۱.۵ میلیون دستگاه تولید شده است. البته این رقم دوماهه نسبت به حدود ۱.۹ میلیون دستگاه مدت مشابه سال قبل کاهش داشته است.

ادعای عجیب بازار؛ کالای ایرانی با برند خارجی؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش تازه بازار، ادعایی است که یک فروشنده درباره تغییر هویت برخی کالاها مطرح کرده است.

به گفته این فعال بازار، در بعضی موارد محصولاتی که در داخل تولید شده‌اند، به مناطق مرزی منتقل می‌شوند و پس از تغییر نام، بسته‌بندی یا ظاهر، دوباره با هویت خارجی وارد شبکه فروش می‌شوند.

اما در تحلیل این ادعا باید یک تفکیک مهم انجام داد.

این موضوع فعلاً یک ادعای مطرح‌شده از سوی فروشنده بازار است و در منابع بررسی‌شده، آمار رسمی یا گزارش نظارتی جامعی که گستردگی این روش را در کل بازار اثبات کند منتشر نشده است. بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت هر کالای خارجی یا مرزی موجود در بازار محصول تغییرنام‌یافته داخلی است.

با این حال اصل نگرانی درباره هویت و اصالت کالا واقعی است؛ زیرا گزارش‌های متعدد درباره عرضه محصولات خارجی فاقد شبکه رسمی خدمات پس از فروش، کد رهگیری معتبر یا گارانتی قابل پیگیری منتشر شده است.

واردات مرزی؛ کالای خارجی هست، گارانتی کجاست؟

تغییر مقررات مبادلات مرزی باعث شده انواع بیشتری از کالاهای خارجی از مسیر تعاونی‌های مرزنشین، کولبری و رویه‌های ملوانی وارد بازار شود.

مسئله اصلی آن است که بخشی از این محصولات بعد از ورود به بازارهای بزرگ کشور، بدون شبکه رسمی خدمات پس از فروش فروخته می‌شوند.

گزارش تسنیم در پنجم مهر تأکید می‌کند یخچال، لباسشویی و ظرفشویی‌هایی در بازار دیده می‌شود که ممکن است فاقد گارانتی پاسخگو، کد رهگیری معتبر یا شبکه رسمی تعمیرات باشند. همین گزارش هشدار داده است که خرابی قطعات پرهزینه‌ای مانند برد، موتور یا کمپرسور می‌تواند خریدار را با هزینه سنگینی مواجه کند.

این موضوع زمانی جدی‌تر می‌شود که قیمت برخی از همین کالاها صدها میلیون تومان است.

خریدار ممکن است هنگام خرید با پرداخت مبلغی کمتر احساس کند معامله خوبی انجام داده، اما اگر چند ماه بعد کمپرسور یخچال یا برد لباسشویی خراب شود و نمایندگی رسمی وجود نداشته باشد، اختلاف قیمت اولیه می‌تواند به‌سادگی از بین برود.

گارانتی کاغذی کافی نیست

وجود یک کارت در جعبه دستگاه به‌تنهایی به معنای معتبر بودن خدمات پس از فروش نیست.

گزارش‌های بازار هشدار داده‌اند که نبود نمایندگی رسمی، زمینه فعالیت تعمیرکارانی را فراهم می‌کند که خود را نماینده یک برند معرفی می‌کنند اما ارتباط رسمی با شرکت سازنده یا واردکننده ندارند. در چنین شرایطی حتی اصالت قطعه تعویض‌شده نیز برای مصرف‌کننده قابل تشخیص نیست.

راه مطمئن‌تر، استعلام مشخصات کالا و گارانتی از سامانه‌های رسمی است.

برای گروه‌های اصلی لوازم خانگی، خریدار می‌تواند با شناسه رهگیری یا سریال محصول، اطلاعاتی مانند مدل، برند، مرجع سازنده، شرکت گارانتی‌کننده، تاریخ آغاز و پایان گارانتی و شناسه کالا را استعلام کند. سامانه جامع گارانتی نیز برای همین هدف ایجاد شده است.

قبل از خرید لوازم خانگی این چهار مورد را بررسی کنید

در بازار فعلی، ارزان‌تر بودن یک کالا نباید تنها معیار تصمیم‌گیری باشد.

خریدار بهتر است شناسه رهگیری را با مشخصات واقعی دستگاه مطابقت دهد، اعتبار شرکت گارانتی‌کننده را استعلام کند، فاکتور رسمی با مدل و سریال دقیق دریافت کند و پیش از پرداخت پول درباره وجود قطعات و نمایندگی خدمات سؤال کند. برای یخچال، فریزر، لباسشویی، ظرفشویی و مایکروویو امکان استعلام گارانتی در سامانه جامع مربوطه فراهم شده است.

فاکتور رسمی به‌خصوص اهمیت زیادی دارد؛ زیرا خرید کالای فاقد سند قابل استناد، پیگیری حقوق مصرف‌کننده در صورت اختلاف را بسیار دشوار می‌کند.

پیش‌بینی بازار لوازم خانگی؛ رکود ادامه دارد؟

در کوتاه‌مدت نشانه قدرتمندی از بازگشت سریع تقاضا دیده نمی‌شود.

بازار با کمبود عمومی کالا مواجه نیست، اما قیمت بسیاری از لوازم اساسی به محدوده‌ای رسیده که خرید نقدی آنها برای بخش بزرگی از خانوارها دشوار شده است. در چنین وضعیتی احتمالاً سه رفتار ادامه پیدا می‌کند: تعمیر به جای تعویض، خرید اقساطی و تهیه مرحله‌ای لوازم ضروری.

از سوی دیگر، کاهش شدید قیمت نیز بدون عقب‌نشینی هزینه مواد اولیه و ارز دشوار خواهد بود.

بنابراین محتمل‌ترین تصویر برای ادامه پاییز، بازاری کم‌معامله اما گران است؛ بازاری که فروشنده برای جذب مشتری به شرایط اقساطی و تخفیف محدود متوسل می‌شود، اما توان کاهش گسترده قیمت را ندارد.

بازار لوازم خانگی مهر ۱۴۰۵ بیش از آنکه مشکل کمبود کالا داشته باشد، گرفتار کمبود قدرت خرید است. وقتی تجهیز اولیه یک خانه با چند قلم متعارف می‌تواند ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد، طبیعی است که مشتری بیشتر قیمت بپرسد تا خرید کند. در کنار این رکود، رشد کالاهای فاقد خدمات رسمی و ابهام درباره منشأ برخی محصولات، یک پیام روشن برای مصرف‌کننده دارد: امروز در بازار لوازم خانگی، تنها قیمت مهم نیست؛ اصالت کالا، فاکتور و گارانتی قابل استعلام تقریباً به همان اندازه اهمیت دارند.