پیام مهم پزشکیان به فراجا؛ برخورد تند نتیجه معکوس دارد / با ۱۰ درصد کاهش مصرف انرژی به واردات نیاز نداریم

مسعود پزشکیان صبح پنجشنبه در نشست سراسری فرماندهان انتظامی جمهوری اسلامی ایران حاضر شد و بخش مهمی از سخنان خود را به نقش نیروهای انتظامی در جریان درگیری‌های نظامی اخیر و حفظ امنیت داخلی اختصاص داد.

رئیس‌جمهور گفت به ارزیابی او، طرف‌های خارجی در جریان حملات نظامی انتظار داشتند هدف قرار گرفتن فرماندهان و مراکز امنیتی و انتظامی به ایجاد آشوب در داخل ایران منجر شود، اما حضور نیروهای مسلح، فراجا و مردم مانع تحقق این سناریو شد. این بخش از سخنان، روایت و ارزیابی دولت ایران از اهداف طرف‌های درگیر در جنگ اخیر است و نباید به‌عنوان اثبات مستقل انگیزه‌های آنها تلقی شود.

پزشکیان در عین حال تأکید کرد که از نگاه او مرحله دشوارتر، فشار اقتصادی است و دولت قصد دارد از مسیر خدمت‌رسانی، حفظ تولید و همراهی مردم با آن مقابله کند.

پزشکیان: برخورد تند و سلبی نتیجه معکوس دارد

شاید مهم‌ترین بخش اجتماعی سخنان امروز رئیس‌جمهور، تأکید مستقیم او بر ضرورت پرهیز از برخوردهای خشن و سلبی بود.

پزشکیان خطاب به فرماندهان انتظامی گفت مردم ایران با وجود تفاوت دیدگاه و سلیقه، متعلق به یک سرزمین هستند و به همین دلیل باید از روش‌هایی که موجب افزایش فاصله میان مردم و حاکمیت می‌شود اجتناب کرد.

او صراحتاً گفت: «باید از برخوردهای تند و سلبی پرهیز کنیم، چرا که این روش‌ها به نتیجه نمی‌رسد و بلکه اثر معکوس دارد.» رئیس‌جمهور در ادامه بر «رفتار خوب» به‌عنوان راهی برای همراه‌کردن جامعه تأکید کرد.

این موضع از آن جهت قابل توجه است که در یک نشست مستقیم با فرماندهان فراجا مطرح شده و بنابراین مخاطب آن صرفاً مدیران دولت نبوده‌اند.

نسخه پزشکیان برای امنیت؛ پیشگیری به جای برخورد بعد از بحران

رئیس‌جمهور در ادامه سخنانش بر نقش اقدامات پیشگیرانه در مدیریت تنش‌های اجتماعی تأکید کرد.

او پیشنهاد داد از ظرفیت محلات و مساجد برای رسیدگی سریع‌تر به مشکلات اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی استفاده شود و گفت کشور حدود ۸۰ هزار مسجد دارد که می‌توانند در صورت فعال‌شدن ظرفیت اجتماعی خود بخشی از مشکلات محلات را پیش از تبدیل‌شدن به بحران پیگیری کنند.

پزشکیان همچنین ایده شعار «هر خانه یک دیده‌بان امنیت و پاسدار رفاه و آسایش محله» را مطرح کرد و مشارکت مردم در حفظ امنیت را یکی از محورهای مورد نظر دولت معرفی کرد.

این رویکرد، دست‌کم در سطح سخنان رئیس‌جمهور، مبتنی بر پیوند زدن سیاست امنیتی با حل مسائل اجتماعی و معیشتی است؛ یعنی تلاش برای کاهش زمینه‌های شکل‌گیری تنش پیش از ورود به مرحله برخورد انتظامی.

عدد مهم پزشکیان؛ ۱۰ درصد کاهش مصرف انرژی چه نتیجه‌ای دارد؟

اما بخش اقتصادی سخنان رئیس‌جمهور شاید بیشترین اثر مستقیم را بر زندگی روزمره مردم داشته باشد.

پزشکیان با اشاره به آمارهای مصرف انرژی گفت تنها ۱۰ درصد کاهش مصرف می‌تواند مقدار قابل توجهی انرژی ذخیره کند و نیاز کشور به واردات انرژی را از بین ببرد. او خواستار اصلاح الگوی مصرف شد و تأکید کرد بخشی از مشکلات موجود نه از کمبود مطلق منابع، بلکه از مصرف بالا و اتلاف انرژی ناشی می‌شود.

با این حال، برای تحلیل این عدد باید میان انواع حامل‌های انرژی تفکیک قائل شد.

برای مثال، رضا نواز، سخنگوی صنف جایگاه‌داران سوخت، در مرداد امسال گفته بود برای آنکه ایران از واردات بنزین بی‌نیاز شود، مصرف این فرآورده باید حدود ۱۵ درصد کاهش یابد. او البته تأکید کرده بود بخش زیادی از مصرف بالای بنزین به خودروهای پرمصرف و ساختار حمل‌ونقل مربوط است و تمام مسئولیت را نمی‌توان متوجه رفتار مصرف‌کننده دانست.

بنابراین رقم ۱۰ درصد مطرح‌شده از سوی رئیس‌جمهور احتمالاً برآوردی گسترده‌تر درباره مجموع مصرف و تراز انرژی کشور است؛ داده منتشرشده امروز به‌تنهایی برای تأیید اینکه کاهش دقیقاً ۱۰ درصدی در همه شرایط کشور را از تمامی واردات انرژی بی‌نیاز می‌کند کافی نیست.

واردات گازوئیل ایران متوقف شده است

در بخشی از بازار فرآورده‌های نفتی نیز شرایط نسبت به گذشته تغییر کرده است.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، در شهریور اعلام کرد ایران که تا اواسط سال گذشته واردکننده گازوئیل بود، با افزایش خوراک پالایشگاه‌ها و اصلاح فرآیند تولید توانسته واردات این فرآورده را متوقف کند. او همچنین از برنامه افزایش پنج میلیون لیتری ظرفیت تولید فرآورده‌های نفتی تا پایان سال خبر داده بود.

بنابراین مسئله اصلی وارداتی در مقطع فعلی بیش از همه به بنزین و تراز کلی سوخت بازمی‌گردد؛ جایی که کاهش مصرف همچنان برای دولت اهمیت زیادی دارد.

طرح «یک روز بدون خودرو»؛ روزانه ۱۰ میلیون لیتر صرفه‌جویی؟

پزشکیان امروز عدد دیگری نیز مطرح کرد.

به گفته رئیس‌جمهور، اگر طرح مورد نظر دولت برای «یک روز بدون خودرو» در سطح کشور گسترش پیدا کند، امکان صرفه‌جویی روزانه ۱۰ میلیون لیتر سوخت وجود دارد. او از دستگاه‌های دولتی خواست کارکنان را نه با اجبار، بلکه با دعوت و فراهم‌کردن امکانات حمل‌ونقل عمومی به کاهش استفاده از خودروی شخصی ترغیب کنند.

پزشکیان همچنین از همکاری شهرداری تهران برای تأمین سرویس کارکنان سخن گفت و اصلاح ساختار اداری برای کاهش رفت‌وآمدهای غیرضروری را یکی دیگر از اقدامات مورد نظر دولت معرفی کرد.

این سیاست با تغییرات اخیر در بازار سوخت نیز هم‌جهت است. شرکت ملی پالایش و پخش اعلام کرده بود پس از تغییر نرخ سوم بنزین، مصرف CNG حدود دو میلیون مترمکعب در روز یا ۱۱ درصد افزایش یافته و این جابه‌جایی مصرف می‌تواند به کاهش وابستگی به بنزین کمک کند.

اولویت تازه دولت؛ انرژی تولید قطع نشود

یکی دیگر از نکات مهم سخنان رئیس‌جمهور به نحوه توزیع انرژی در شرایط کمبود مربوط بود.

پزشکیان گفت دولت سیاستی را دنبال می‌کند که در صورت اجبار به محدودیت مصرف، ابتدا انرژی دستگاه‌های دولتی کاهش یابد اما تولید تا حد ممکن متوقف نشود.

استدلال او این بود که توقف تولید فقط یک مسئله صنعتی نیست؛ تعطیلی واحد تولیدی می‌تواند به کاهش اشتغال، افزایش مشکلات معیشتی و در نهایت رشد نارضایتی اجتماعی منجر شود.

این بخش از سخنان نشان می‌دهد دولت مسئله انرژی را هم‌زمان از زاویه اقتصادی و اجتماعی می‌بیند؛ یعنی تأمین برق و سوخت صنایع بخشی از سیاست حفظ اشتغال و قدرت خرید خانوار تلقی می‌شود.

«جنگ اقتصادی» از نگاه پزشکیان یعنی چه؟

رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان امروز گفت برخلاف جنگ نظامی که آثار آن آشکار و قابل مشاهده است، فشار اقتصادی تدریجی‌تر عمل می‌کند و به گفته او می‌تواند برای مردم «سخت‌تر و سنگین‌تر» باشد.

پزشکیان راهکار اعلام‌شده دولت را افزایش خدمت‌رسانی، حفظ تولید و جلب همراهی جامعه معرفی کرد و گفت دولت خود را برای «حکومت کردن بر مردم» نمی‌بیند بلکه وظیفه‌اش خدمتگزاری است.

این چارچوب با سخنان روز گذشته او در جلسه هیئت دولت نیز همخوان است؛ پزشکیان در آن جلسه معیشت، اشتغال و تولید را در صدر اولویت‌های دستگاه‌های اجرایی قرار داده بود.

پیام سه‌گانه پزشکیان؛ امنیت، معیشت و انرژی

مجموع سخنان پنجشنبه ۱۶ مهر پزشکیان در نشست فرماندهان فراجا را می‌توان حول سه محور اصلی خلاصه کرد: کاهش تنش در شیوه مواجهه با جامعه، حفظ امنیت با مشارکت مردم و مدیریت مصرف برای کم‌کردن فشار اقتصادی و انرژی.

تأکید صریح بر اینکه برخوردهای تند و سلبی می‌تواند اثر معکوس داشته باشد، یکی از مهم‌ترین پیام‌های سیاسی و اجتماعی این نشست بود. در حوزه اقتصادی نیز عدد ۱۰ درصد کاهش مصرف انرژی بیش از همه جلب توجه می‌کند؛ هرچند داده‌های بخش بنزین نشان می‌دهد میزان دقیق کاهش لازم برای بی‌نیازی از واردات بسته به نوع سوخت و شرایط تولید متفاوت است.

اکنون معیار اصلی برای ارزیابی این سخنان، نحوه اجرای آنها خواهد بود: اینکه رویکرد پیشگیرانه و پرهیز از برخورد سلبی تا چه اندازه در عملکرد اجرایی فراجا دیده شود و برنامه دولت برای کاهش مصرف انرژی، توسعه حمل‌ونقل جایگزین و حفاظت از تولید در ماه‌های آینده چه نتیجه‌ای در تراز سوخت و معیشت مردم برجای بگذارد.