قیمت لاستیک و روغن موتور آزاد شد؛ پایان فروش دولتی یا آغاز موج جدید گرانی برای رانندگان؟
بازار لاستیک و روغن موتور در ماههای گذشته تحت تأثیر افزایش هزینههای تولید، نوسانات نرخ ارز و محدودیت عرضه برخی محصولات با التهاب قیمتی مواجه شده بود. افزایش فاصله میان نرخ مصوب کارخانه و قیمت بازار آزاد نیز زمینه فعالیت واسطهها و دشوارتر شدن دسترسی مصرفکنندگان به این کالاها را فراهم کرده بود.
در واکنش به این شرایط، از ابتدای آبانماه طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور در مناطق ۲۲گانه تهران آغاز شد. در این طرح، ۱۵۰ واحد صنفی برای توزیع لاستیک و ۱۵۰ واحد برای ارائه خدمات تعویض روغن در نظر گرفته شدند تا محصولات با حذف واسطههای غیرضروری به مصرفکنندگان نهایی برسند.
نتایج اولیه اجرای این طرح نشان میدهد وضعیت عرضه لاستیک نسبت به ماههای گذشته بهبود یافته است. با این حال، تصمیم جدید ستاد تنظیم بازار درباره تغییر شیوه قیمتگذاری، آینده عرضه این محصولات با نرخهای قبلی را با ابهام مواجه کرده است.
افزایش ۳۰ تا ۳۳ درصدی قیمت لاستیک؛ نخستین پیامد حذف قیمتگذاری دستوری
تازهترین تحولات صنعت تایر نشان میدهد تغییر سیاست قیمتگذاری از مرحله تصمیمگیری عبور کرده و برخی تولیدکنندگان نرخ فروش محصولات خود را افزایش دادهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از اطلاعیههای کدال در ۲۷ آبان ۱۴۰۵، شرکتهای کویر تایر، صنایع لاستیک یزد و آرتاویل تایر از افزایش نرخ فروش تایرهای رادیال سواری خبر دادهاند. در این میان، میانگین افزایش قیمت محصولات یزدتایر ۳۰ درصد و کویر تایر ۳۳ درصد اعلام شده است.
این افزایش نرخ مربوط به قیمت فروش تولیدکنندگان است و لزوماً به معنای افزایش ۳۰ تا ۳۳ درصدی قیمت تمام لاستیکها در خردهفروشی نیست. میزان موجودی انبار فروشندگان، شرایط عرضه و رقابت میان برندها در تعیین قیمت نهایی نقش خواهد داشت.
فروش مستقیم لاستیک در ۱۵۰ مرکز تهران؛ بازار آزاد عقب نشست
یکی از مهمترین نتایج اجرای طرح عرضه مستقیم لاستیک، کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد در برخی سایزها بوده است.
بر اساس گزارش میدانی ایسنا، افزایش سهمیه واحدهای صنفی باعث شده دسترسی مصرفکنندگان به لاستیک تسهیل شود و انگیزه خرید با هدف فروش مجدد کاهش پیدا کند. حتی برخی فروشندگان اعلام کردهاند که قیمت تعدادی از سایزهای لاستیک در بازار آزاد به کمتر از نرخ مصوب رسیده است.
این وضعیت نشان میدهد افزایش عرضه میتواند در کنار اصلاح قیمت کارخانه، به کاهش حاشیه سود واسطهها کمک کند.
با این حال، نتایج این بازدید میدانی مربوط به شرایط پیش از اجرای کامل سازوکار جدید قیمتگذاری است و نمیتوان آن را تضمینی برای ادامه کاهش قیمتها پس از آزادسازی نرخ تایر دانست.
قیمت لاستیک رینگ ۱۴؛ کمبود تایر خودروهای پرطرفدار ادامه دارد؟
با وجود بهبود نسبی بازار لاستیک، رینگ ۱۴ همچنان یکی از محصولات پرتقاضا محسوب میشود. افزایش سهم خودروهایی مانند کوییک، ساینا، پژو ۲۰۶ و پژو پارس در ناوگان خودروهای کشور، الگوی مصرف تایر را تغییر داده است.
به گفته فعالان صنفی، در مقطع انجام گزارش میدانی، اختلاف قیمت بازار آزاد و نرخ مصوب برخی لاستیکهای رینگ ۱۴ حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد بوده است.
این اختلاف در شرایطی ثبت شده که بازار برخی سایزهای دیگر با افزایش موجودی و کاهش تقاضا مواجه شده بود.
در صورتی که کارخانهها تولید سایزهای پرمصرف را متناسب با نیاز بازار افزایش دهند، احتمال کاهش فشار تقاضا وجود خواهد داشت. در مقابل، افزایش قیمت بدون رشد متناسب عرضه میتواند هزینه بیشتری به مالکان خودروهای اقتصادی تحمیل کند.
شرایط دریافت چهار حلقه لاستیک دولتی در آبان ۱۴۰۵
طبق سازوکار اولیه طرح عرضه مستقیم لاستیک، متقاضیان میتوانند با ارائه مدارک هویتی و اسناد خودرو به واحدهای صنفی منتخب مراجعه کنند.
در برخی مراکز، امکان دریافت چهار حلقه لاستیک در صورت تکمیل مدارک و برخورداری از شرایط لازم فراهم شده است. اطلاعات معاملات نیز در سامانه جامع تجارت ثبت میشود تا امکان بررسی سوابق دریافت کالا وجود داشته باشد.
واحدهای صنفی مشارکتکننده در این طرح موظف به نصب تابلو یا بنر اطلاعرسانی در محل قابل مشاهده هستند. این موضوع میتواند به شناسایی مراکز عرضه مستقیم توسط شهروندان کمک کند.
البته پس از تغییر نظام قیمتگذاری، ادامه سهمیهبندی چهار حلقهای و شرایط دریافت لاستیک با نرخهای پیشین نیازمند اطلاعرسانی رسمی خواهد بود.
قیمت روغن موتور آزاد شد؛ چهار شرکت بزرگ مجاز به تغییر نرخ شدند
در کنار صنعت تایر، سازوکار قیمتگذاری روغن موتور بنزینی نیز تغییر کرده است.
بر اساس نامه مورخ ۲۶ آبان ۱۴۰۵ انجمن پالایشگاههای روغنسازی ایران، چهار شرکت نفت بهران، نفت سپاهان، نفت پارس و نفت ایرانول میتوانند قیمت محصولات مشمول را بر اساس هزینه تمامشده تولید و سود مصوب، در چارچوب ضوابط سازمان حمایت تعیین کنند.
بنابراین، خروج روغن موتور از قیمتگذاری تثبیتی به معنای حذف تمام ضوابط نظارتی نیست. تولیدکنندگان همچنان باید مقررات مربوط به تعیین نرخ را رعایت کنند.
در نامه بررسیشده، درصد یکسانی برای افزایش قیمت تمام انواع روغن موتور اعلام نشده است. به همین دلیل، میزان تغییر قیمت هر محصول باید بر اساس نرخنامه جدید تولیدکننده مشخص شود.
فروش گالنی روغن موتور دولتی ممنوع است؟
یکی از تفاوتهای طرح عرضه مستقیم روغن موتور با فروش لاستیک، نحوه تحویل محصول به مصرفکننده است.
بر اساس اعلام رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران در ۲۵ آبان، واحدهای تعویض روغن مشمول طرح باید محصولات دریافتی را برای ارائه خدمات مستقیم به خودروها استفاده کنند و اجازه فروش جداگانه گالنهای سهمیهای را ندارند.
هدف از این محدودیت، جلوگیری از خروج روغن موتور سهمیهای از شبکه توزیع و فروش مجدد آن در بازار آزاد عنوان شده است.
این ممنوعیت مربوط به محصولات عرضهشده در چارچوب طرح است و نباید آن را ممنوعیت عمومی فروش گالنی تمام روغنهای موتور در کشور تلقی کرد.
فروش اجباری ضدیخ و روغن دنده؛ چالش مهم تعویضروغنیها
با وجود بهبود نسبی دسترسی به روغن موتور، برخی فعالان صنفی همچنان از شیوه عرضه محصولات توسط تولیدکنندگان انتقاد دارند.
داوود سعادتینژاد، رئیس اتحادیه فروشندگان لاستیک و روغن تهران، اعلام کرده است که برخی کارخانهها در کنار روغنهای پرمصرف، کالاهایی مانند ضدیخ و روغن دنده را نیز به واحدهای صنفی تحمیل میکنند.
چنین روشی میتواند سرمایه در گردش مغازهداران را درگیر محصولاتی کند که تقاضای کمتری دارند و توان خرید مجدد روغن موتور را کاهش دهد.
در مقابل، مسئولان بازرسی اتاق اصناف از کاهش موارد فروش اجباری در شبکه جدید توزیع خبر دادهاند. با این حال، برای تأیید حذف کامل این تخلف، بررسی مستمر فاکتورهای خریدوفروش ضروری خواهد بود.
آیا حذف قیمتگذاری دستوری باعث ارزانی لاستیک و روغن موتور میشود؟
آزادسازی قیمت لاستیک و روغن موتور میتواند دو پیامد متفاوت برای بازار داشته باشد.
در کوتاهمدت، اصلاح نرخ کارخانه و انتقال بخشی از افزایش هزینه تولید به مصرفکننده میتواند باعث افزایش قیمت محصولات شود. اطلاعیههای جدید شرکتهای تایرسازی نیز نشان میدهد این روند در بخش لاستیک آغاز شده است.
در بلندمدت، اگر افزایش درآمد تولیدکنندگان به رشد تولید و عرضه واقعی منجر شود، احتمال کاهش کمبود کالا و محدود شدن فعالیت واسطهها وجود دارد.
فعالان صنعت تایر از برنامه افزایش ۳۰ درصدی تولید سخن گفتهاند، اما تحقق این هدف هنوز به تأمین مواد اولیه، دسترسی به ارز و ظرفیت عملیاتی کارخانهها وابسته است.
بنابراین، افزایش تولید یک هدف اعلامشده است و نمیتوان آن را دستاورد قطعی آزادسازی قیمتها دانست.
سرنوشت فروش لاستیک و روغن موتور دولتی چه خواهد شد؟
تا روز جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵، در منابع بررسیشده اطلاعیهای مبنی بر لغو کامل طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور در ۳۰۰ واحد صنفی تهران مشاهده نشده است.
با این حال، تغییر سازوکار قیمتگذاری به این معناست که ادامه توزیع مستقیم الزاماً با نرخهای تثبیتی قبلی انجام نخواهد شد.
نکته مهم دیگر این است که مصوبه جدید به تایر خودروهای سبک و روغن موتور بنزینی مربوط میشود و توزیع لاستیک خودروهای سنگین و روغن موتور دیزلی همچنان تابع روال پیشین خواهد بود.
پیشبینی قیمت لاستیک و روغن موتور در آذر ۱۴۰۵
با توجه به افزایش نرخ فروش برخی شرکتهای تایرسازی، احتمال انتقال تدریجی بخشی از این افزایش به بازار خردهفروشی در هفتههای آینده وجود دارد.
در بازار روغن موتور نیز اعلام نرخنامههای جدید کارخانهها میتواند هزینه سرویسهای دورهای خودرو را تغییر دهد.
در مجموع، بازار لاستیک و روغن موتور در آستانه آذر ۱۴۰۵ وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که در آن افزایش قیمت کارخانه آغاز شده، اما تأثیر نهایی آن بر قیمت بازار آزاد و میزان عرضه هنوز بهطور کامل مشخص نیست. موفقیت سیاست جدید به افزایش واقعی تولید، استمرار عرضه مستقیم، جلوگیری از فروش اجباری و نظارت بر قیمت مصرفکننده وابسته خواهد بود.