تحول بزرگ در المپیک ویژه ایران؛ برنامه توسعه ۳۶ رشته ورزشی با هدف خدمترسانی به ۲ میلیون ایرانی
ورزش افراد دارای کمتوانی ذهنی در ایران طی سالهای گذشته تا حد زیادی با اتکا به فعالیت تشکلهای مردمنهاد، خانوادهها، مربیان، خیرین و نیروهای داوطلب توسعه یافته است.
با وجود دستاوردهای این مجموعهها، محدودیت منابع مالی و امکانات اجرایی موجب شده است دسترسی به خدمات تخصصی ورزشی در تمام مناطق کشور یکسان نباشد.
در همین راستا، وزارت ورزش و جوانان در سال ۱۴۰۵ مجوز فعالیت رسمی و مستقل انجمن المپیک ویژه جمهوری اسلامی ایران را صادر کرد؛ اقدامی که زمینه بهرهگیری گستردهتر از ظرفیت ساختار ورزش کشور را فراهم میکند.
علی کاشی تأکید کرده است که تشکیل ساختار جدید به معنای کنار گذاشتن تجربیات گذشته نیست، بلکه ادامه تلاشهای نزدیک به سه دهه فعالان این حوزه برای توسعه دامنه خدمات ورزشی است.
از منظر تحلیلی، اهمیت این تحول در عبور از فعالیتهای محدود و مناسبتی و حرکت به سمت ارائه خدمات مستمر، تخصصی و فراگیر در سطح کشور است.
برنامه همکاری با ۲۸ فدراسیون؛ توسعه المپیک ویژه در ۳۶ رشته ورزشی
یکی از مهمترین محورهای برنامه جدید انجمن المپیک ویژه ایران، استفاده از ظرفیت فدراسیونهای ورزشی برای توسعه رشتههای مختلف در سراسر کشور است.
به گفته علی کاشی، تعامل با ۲۸ فدراسیون ورزشی با هدف گسترش فعالیت در ۳۶ رشته در دستور کار قرار گرفته است. تشکیل کمیتههای فنی، آموزش مربیان و داوران، برگزاری مسابقات انتخابی و توسعه فعالیتهای ورزش همگانی از جمله اهداف این همکاریها محسوب میشوند.
در همین زمینه، روز شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ تفاهمنامه همکاری میان فدراسیون انجمنهای ورزشی و انجمن المپیک ویژه ایران برای توسعه رشتههای فلوربال، نتبال، بیسبال و بوچی به امضا رسید.
اجرای چنین تفاهمنامههایی میتواند زمینه استفاده ورزشکاران دارای کمتوانی ذهنی از امکانات تخصصی فدراسیونها را فراهم کند و فرصت حضور آنها در مسابقات داخلی و بینالمللی را افزایش دهد.
البته توسعه فعالیت در ۳۶ رشته ورزشی همچنان هدف اعلامشده انجمن است و نباید آن را به معنای فعال شدن کامل تمام این رشتهها در سراسر کشور دانست.
علی کاشی کیست؟ پیوند فعالیت دانشگاهی با مدیریت ورزش افراد دارای معلولیت
دکتر علی کاشی، دانشیار پژوهشگاه تربیتبدنی و علوم ورزشی، نزدیک به دو دهه در حوزه ورزش افراد دارای کمتوانی ذهنی فعالیت کرده و بیش از ۱۰ سال مسئولیت دبیرکلی المپیک ویژه ایران را بر عهده داشته است.
او دارای مدرک دکتری رشد و یادگیری حرکتی از دانشگاه تهران و سابقه فعالیت تخصصی در زمینه ورزش افراد دارای نیازهای ویژه است.
کاشی علاوه بر فعالیتهای دانشگاهی و پژوهشی، تجربه حضور میدانی و داوطلبانه در برنامههای ورزشی را نیز در کارنامه دارد و براساس توضیحات ارائهشده در گفتوگوی اخیر، مسئولیت ریاست انجمن المپیک ویژه را بدون دریافت حقوق و مزایا دنبال میکند.
انتشار حدود ۱۰۰ مقاله علمی و تألیف ۱۰ عنوان کتاب تخصصی، از جمله سوابق پژوهشی اعلامشده او در این حوزه است.
ترکیب تجربه دانشگاهی و مدیریت اجرایی میتواند زمینه طراحی برنامههایی را فراهم کند که علاوه بر توسعه کمی ورزش، به کیفیت تمرینات و نیازهای فردی ورزشکاران نیز توجه داشته باشند.
نقش پژوهشهای علمی در توسعه ورزش کودکان دارای نیازهای ویژه
یکی از بخشهای مهم فعالیتهای علمی علی کاشی، تدوین برنامههای تمرینی متناسب با نیازهای کودکان دارای کمتوانی ذهنی، سندرم داون و اختلال طیف اوتیسم است.
کتاب «خطوط راهنمای فعالیت بدنی و تمرین در افراد با کمتوانی ذهنی، سندرم داون و اختلال طیف اتیسم» در سال ۱۴۰۱ توسط انتشارات پژوهشگاه تربیتبدنی و علوم ورزشی منتشر شده است.
همچنین پژوهشهای او و همکارانش در زمینه تدوین بستههای تمرینی تخصصی برای دانشآموزان دارای سندرم داون، با هدف کمک به مربیان، والدین و متخصصان برای طراحی برنامههای ورزشی مناسب انجام شده است.
تدوین محتوای علمی درس تربیتبدنی دانشآموزان دارای نیازهای ویژه با همکاری سازمان آموزشوپرورش استثنایی نیز از دیگر فعالیتهای اعلامشده کاشی محسوب میشود.
انتقال یافتههای علمی به مدارس، باشگاهها و مراکز ورزشی میتواند به ارتقای کیفیت آموزش و متناسبسازی فعالیتهای بدنی با تواناییهای هر ورزشکار کمک کند.
المپیک ویژه چیست و چه تفاوتی با پارالمپیک دارد؟
المپیک ویژه یا Special Olympics یک جنبش بینالمللی ورزشی است که با هدف فراهم کردن فرصت تمرین، رقابت و مشارکت اجتماعی برای افراد دارای کمتوانی ذهنی فعالیت میکند.
برخلاف پارالمپیک که بر رقابت ورزشکاران واجد شرایط در سطح قهرمانی تمرکز دارد، المپیک ویژه امکان مشارکت ورزشی افراد دارای کمتوانی ذهنی با سطوح مختلف توانایی را فراهم میکند.
بر اساس مقررات رسمی این سازمان، افراد واجد شرایط از هشتسالگی میتوانند در مسابقات المپیک ویژه شرکت کنند و برای کودکان کمسنتر نیز برنامههای متناسب با رشد آنها وجود دارد.
هدف این جنبش تنها کسب مدال نیست؛ بلکه بهبود آمادگی جسمانی، افزایش اعتمادبهنفس، تقویت مهارتهای اجتماعی و فراهم کردن فرصت مشارکت برابر نیز در مرکز برنامههای آن قرار دارد.
انتخابات المپیک ویژه ایران هر چهار سال برگزار میشود
یکی دیگر از ویژگیهای ساختار جدید انجمن المپیک ویژه ایران، حرکت به سمت مدیریت مشارکتی و انتخاباتی است.
به گفته کاشی، با تشکیل ارکان استانی و کمیتههای فنی، زمینه حضور نمایندگان فعال این حوزه در مجمع عمومی انجمن فراهم خواهد شد و مسئولان اجرایی از طریق رأی اعضای واجد شرایط انتخاب خواهند شد.
براساس برنامه اعلامشده، این فرآیند هر چهار سال یکبار تکرار میشود.
استقرار چنین الگویی در صورت اجرای شفاف میتواند زمینه افزایش پاسخگویی مدیران، مشارکت متخصصان و کاهش وابستگی مجموعه به اشخاص خاص را فراهم کند.
البته اثربخشی ساختار انتخاباتی به شفافیت اساسنامه، نحوه تعیین اعضای مجمع و انتشار گزارشهای عملکرد و مالی وابسته خواهد بود.
هدف بزرگ المپیک ویژه ایران؛ خدمترسانی به دو میلیون نفر
علی کاشی جمعیت هدف برنامههای المپیک ویژه ایران را حدود دو میلیون نفر برآورد کرده است؛ جمعیتی که خدمترسانی مستمر به آن نیازمند همکاری گسترده نهادهای ورزشی، آموزشی و اجتماعی کشور خواهد بود.
این رقم برآورد اعلامشده از سوی رئیس انجمن است و نباید آن را معادل تعداد ورزشکاران ثبتنامشده یا تحت پوشش فعلی المپیک ویژه ایران دانست.
وبسایت رسمی سازمان جهانی المپیک ویژه نیز در معرفی برنامه ایران بر ضرورت دسترسی افراد بیشتری به فرصتهای ورزشی تأکید کرده است.
توسعه شبکه استانی، آموزش خانوادهها، جذب داوطلبان و فراهم کردن امکانات ورزشی قابل دسترس، از مهمترین پیشنیازهای افزایش شمار افراد تحت پوشش محسوب میشوند.
حق ورزش برای افراد دارای کمتوانی ذهنی در مناطق محروم
یکی از مهمترین معیارهای موفقیت ساختار جدید المپیک ویژه ایران، میزان دسترسی افراد ساکن شهرستانها و مناطق محروم به خدمات ورزشی خواهد بود.
تمرکز امکانات تخصصی در شهرهای بزرگ میتواند موجب محرومیت بخشی از جامعه هدف از فرصت مشارکت ورزشی شود. به همین دلیل، استفاده از ظرفیت هیئتهای ورزشی شهرستانی، مدارس و مجموعههای محلی اهمیت ویژهای دارد.
تربیت مربیان متخصص، کاهش هزینه مشارکت خانوادهها و برگزاری منظم رویدادهای ورزشی نیز میتواند به کاهش این نابرابری کمک کند.
آینده المپیک ویژه ایران؛ از فعالیت داوطلبانه تا یک شبکه ملی
دریافت مجوز رسمی وزارت ورزش، توسعه همکاری با فدراسیونها و برنامهریزی برای تشکیل ساختار انتخاباتی، فرصت تازهای برای گسترش فعالیت المپیک ویژه ایران فراهم کرده است.
با این حال، موفقیت این تحول تنها با افزایش تعداد کمیتهها، تفاهمنامهها و مسابقات سنجیده نخواهد شد. میزان مشارکت مستمر ورزشکاران، کیفیت خدمات، دسترسی خانوادهها به آموزش و پوشش مناطق محروم، شاخصهای مهمتری برای ارزیابی عملکرد انجمن خواهند بود.
المپیک ویژه ایران اکنون در مسیر تبدیل ۲۸ سال تجربه اعلامشده به یک شبکه ملی و پایدار قرار دارد؛ مسیری که هدف نهایی آن تحقق حق برابر ورزش، افزایش مشارکت اجتماعی و فراهم کردن فرصت شکوفایی استعدادهای افراد دارای کمتوانی ذهنی در سراسر کشور است.