وسواس تمیزی چیست و چه راه حلی دارد؟

پاکیزگی هر چقدر هم که خوب و مهم باشد، به محض اینکه به صورت افراطی به آن پرداخته شود، زندگی روزمره اشخاص را با اختلال مواجه می کند. وسواس تمیزی هر روز فرد را فرسوده تر کرده و علاوه بر آنکه کارهای روزانه او را تحت تاثیر قرار می دهد، باعث می شود تا اطرافیان فرد نیز به تدریج از دستش کلافه شده و از او گریزان باشند.

اگر شما هم احساس می کنید که دچار این بیماری هستید و یا اینکه حس می کنید در ابتدای این مسیر افتاده اید و در پی شناخت علائم و آشنایی با راه های درمان این مرض هستید، با ما در ادامه مطلب پیش رو همراه باشید.

وسواس پاکیزگی چیست؟ شستشوی زیاد یا چیزی فراتر از آن؟

انواع مختلف وسواس که همه منشا فکری و ذهنی دارند، در دسته های مختلفی قرار می گیرند که یکی از مهم ترین آنها، وسواس شستشو است. وسواس شستشو هم می تواند به بهداشت خود فرد مرتبط باشد و هم به نظافت محل و اشیایی که شخص در آن قرار دارد.

فردی که به بیماری مبتلا است، به صورت غیرارادی مدام دست و صورت خود را می شورد، دائما به فکر تمیز کردن وسایل خانه اش است (به طور مثال هر روز قیمت مبل شویی در منزل را چک می کند!) و همیشه نگران آلوده شدن اشیای پیرامونی اش است؛ در حالی که از فکر به چنین چیزهایی یا انجام چنین کارهایی هیچ لذتی نمی برد.

 فرد وسواسی هر چقدر هم که به بهداشت خود اهمیت می دهد و یا اینکه لوازم خانه اش را تمیز می کند، باز هم راضی نمی شود و همواره حس نگرانی از بابت کثیف بودن هر چیزی را دارد. کافی است آب برای شستشو کم باشد و یا اینکه دستش خوب با صابون کف نکند، در چنین شرایطی که یک فرد وسواسی به راحتی از این مسئله عبور نمی کند و همواره حالت نگران و ناراضی خود را حفظ می کند.

این وسواس یکی از شایع‌ترین انواع اختلال وسواس فکری‌ - ‌عملی (OCD) است و البته خوشبختانه کاملا درمان پذیر است.

کرونا و وسواسی پاکیزگی؛ گل بود و به سبزه نیز آراسته شد!

یک فرد وسواسی، قبل از آنکه اصلا کرونایی در میان باشد، عادت داشت بارها دست خود را با آب و صابون بشوید و همه وسایل دور و برش را ضد عفونی کند. حال در نظر بگیرید که بعد از گسترش ویروس کرونا، چنین فردی تا چه اندازه نسبت به همه چیز مشکوک و بدبین شده است.

این بیماری اکنون واقعا غیرقابل تحمل شده و از آنجایی که یکی از راه های سرایت ویروس از طریق اشیای آلوده است، شخص وسواسی به صورت افراطی و دائمی در حال تمیز کردن وسایل و شستن دست و صورت خود است.

علائم وسواس پاکیزگی؛ شستشوی مکرر و چیزهای دیگر

بسیاری از افراد سوال می کنند که معیار واقعی وسواس تمیزی چیست و چطور می توان میان یک فرد مرتب که به صورت کاملا معمولا به نظافت شخصی خود می پردازد، با فردی که به اختلال OCD مبتلا شده، تفاوت گذاشت؟ در پاسخ به این سوال چند معیار اعلام شده و گفته می شود که اگر فرد مدنظر، دارای این علائم بود، احتمالا به اختلال وسواسی فکری – عملی در رابطه با پاکیزگی خود و محیط دچار شده است. این علائم عبارتند از:

• شستن خود یا محیط اطراف به صورت دائمی
• عوض کردن لباس بیش از دو بار در روز
• داشتن نگرانی و اضطراب مداوم در رابطه با آلودگی محیطی
• تمایل شدید به حمام مکرر (بیش از دو بار در روز)
• آسیب رساندن به پوست به دلیل شستشوی بیش از حد
• احساس انزجار غیرعادی از سطل زباله، سرویس بهداشتی و یا افرادی که در ظاهر آلوده هستند

علل وسواس نظافت؛ در رابطه با دلایل درگیری با این بیماری

علل حقیقی شکل گیری وسواس تمیزی چیست؟ در پاسخ گفته می شود که مشکلاتی که منشا ذهنی دارند، معمولا علل مشخص و تعیین شده ای نداشته و نمی شود برای همه افراد موارد یکسان را ذکر کرد. با این وجود متخصصین معمولا به علل زیر به عنوان ریشه های اصلی شکل گیری وسواس تمیزی در اشخاص اشاره می کنند:

1. اختلال هورمونی و چالش های مغزی

در یافته های علمی مشخص شده که انتقال برخی از هورمون ها مانند سروتونین (serotonin) یا نوراپی نفرین (Norepinephrine) در مغز افراد وسواسی با مشکل مواجه است. علاوه بر آن مشاهده شده که بخش هایی از مغز که مرتبط با حس ترس است در افرادی که به اینگونه اختلالات مبتلا هستند، بسیار فعالند.

2. دلایل محیطی

یکی از شایع ترین علل شکل گیری وسواس تمیزی در افراد، حوادث و اتفاقاتی است که در دوران کودکی افراد برای ایشان رخ داده است. بسیاری از این افراد در کودکی در محیط استرس زایی زندگی کرده و یا با افرادی مواجه بوده اند که بهداشت شخصی را به صورت افراطی و یا تفریطی رعایت می کردند.

3. ترس از آسیب زدن به خود یا دیگران

برخی از مبتلایان به بیماری وسواسی نظافت در ذهن خود این تفکر را پرورش می دهند که همه اشیاء و هم محیط ها آلوده بوده و در صورتی که بدون رعایت نکات غیرعادی بهداشتی با آنها ارتباط برقرار کنند، به امراض مختلفی (مثل آنفولانزا، کرونا، هپاتیت و ایدز) مبتلا می شوند. این افراد همچنین مدام نگرانند که ناقل بیماری بوده و شاید به دیگران لطمه بزنند. به واقع ترس از وارد آمدن آسیب به خود یا دیگران (در قالب انتقال بیماری) موجب شکل گیری وسواس تمیزی می شود.

درمان وسواس تمیزی چیست؟ از همین امروز شروع کنید!

در ابتدا به یاد داشته باشید که هرچه در درمان این بیماری تاخیر بیاندازید، بیماری عمیق تر شده و مقابله با آن به همان میزان دشوارتر می شود. از این رو بهتر است از همین حالا به فکر درمان این مشکل باشید. و اما درمان وسواس شستشو چیست و چه راه هایی به ما در طی کردن این فرایند کمک می کنند؟ در ادامه برای شما چند راهکار معمولا موثر را آورده ایم:

1. در گام اول لیستی از عوامل محرک وسواس تمیزی تهیه کنید

راه حل مبارزه با هر مشکلی، شناخت دقیق آن مشکل است، چراکه تنها در این صورت است که می دانید با چه چیزی مواجه اید و چطور باید با آن مقابله کنید.

در این راستا لیستی از مواردی که موجب می شود احساس بدی به خود داشته (از لحاظ بهداشتی) و مدام در فکر شستشوی خودتان و لباس هایتان باشید، تهیه کنید (مثلا لمس میله های قرار گرفته داخل اتوبوس). این لیست تهیه می شود تا موارد حساسیت زا را شناسایی کرده و به شما گوشزد کند که چگونه با آنها برخورد کنید.

2. در گام دوم تلاش کنید تا به مصاف ترس هایتان بروید

یادتان باشد که دوری کردن از عوامل محرک تنها نقش یک مسکن را دارد و به هیچ عنوان نمی تواند عملا در درمان بیماری موثر باشد. مثلا چقدر می توانید سوار اتوبوس نشوید و یا به دستگیره در تاکسی دست نزنید؟ بالاخره روزی مجبور خواهید شد که با این عوامل محرک برخورد کنید.

بهترین کار این است که تا حد امکان خود را در معرض این عوامل محرک قرار دهید و سپس از روی عمد به سراغ اعمال تسکین دهنده (مثلا شستشوی دائم) نروید تا کم کم نسبت به آنها بی تفاوت تر شوید.  (در این رابطه البته توصیه می شود که از ترس های کوچک تر شروع کنید و ناگهان به سراغ بزرگترین محرک خود نروید)

3. در گام سوم سعی کنید که روابط اجتماعی خود را بهبود ببخشید

تنهایی فکر می آورد و فکر هم وسواس را در پی دارد. به خاطر داشته باشید که هرچه بیشتر در جمع باشید، کمتر وقت اندیشیدن به چیزهای بیهوده و آزاردهنده را دارید. از این رو به عنوان گامی اساسی در درمان هرگونه وسواسی توصیه می شود که تا می توانید از انزوا دوری کنید.

4. در گام چهارم کوشش کنید که استرس زندگی تان را کاهش دهید

استرس مادر بیماری ها است و شاید هیچ مرضی نباشد که رابطه مستقیم یا غیرمستقیمی با اضطراب نداشته باشد.

بیماری وسواس شستشو نیز از این قاعده مستثنی نیست و خیلی اوقات به دلیل استرس روزانه فرد شروع می شود (و شخص به خیال آنکه با استرس مقابله کند به شکل دیوانه واری به نظافت محیط مشغول می شود، در حالی که نمی داند که در واقع زمینه بیماری وسواس را در خود شکل می دهد). انجام کارهایی مثل مدیتیشن می تواند در کنترل بیماری موثر باشند.

5. در گام پنجم زندگی روتین و روزمره خود را تغییر دهید

هر روز را چطور سپری می کنید؟ از خانه به محل کار و محل کار به خانه؟ روتین زندگی شما هرچه که باشد، به احتمال بسیار بالا اشکالاتی دارد.

سعی کنید که حتما ورزش را در برنامه تان بگنجانید، کم تلویزیون ببینید و کمتر در اینترنت بچرخید (لازم نیست هر روز مطالبی در باب سلامت جسمانی بخوانید  و یا قیمت خشکشویی لباس را لحظه به لحظه چک کنید!)، بهتر بخوابید و سیگار و الکل را کاملا از زندگی خود حذف کنید. اثرات مثبت این تلاش هایتان به تدریج خود را نشان می دهند.

چطور مطمئن شویم که بیماری کاملا درمان شده است؟

نمی توان زمان مشخصی را برای پایان بیماری ذکر کرد، اما به طور کلی از زمانی که رفتارهای شما از گونه ای اعمال وسواسی گذر کرده و به آهستگی نرمال می شوند، درمان شروع شده و تا هنگامی که کاملا مانند عموم افراد جامعه رفتار کنید، ادامه دارد. انجام چند ترفند زیر کمک می کند که بیماری شما دوباره عود نکند و تا حد زیادی کنترل شده باقی بماند:

نظارت دائمی درمانگر؛ ارتباط مداوم با درمانگر و حس آرامشی که بیمار از وی دریافت می کند، تاثیر بزرگی در مهار بیماری دارد. توصیه می شود که این ارتباط تا جای ممکن حفظ شود و نظارفت درمانگر بر رفتارهای بیمار به صورت حداکثری وجود داشته باشد.

انجام تمرین مداوم در طول دوره درمان؛ گاهی اوقات بیمار به هر دلیلی ممکن است از تمرین سر باز بزند یا اینکه از انجام آن خسته شود. در چنین مواقعی درمانگر باید به خوبی با بیمار همراه شده و وی را تشویق کند تا به هیچ عنوان دست از تمرین بر ندارد.

انجام تمرین در بعد از دوره درمان؛ درمان بیماری روندی زمان بر و پروسه محور است. از این رو بیمار باید تلاش کند تا حتی بعد از پایان دوره درمان تمرین های خود را قطع نکرده و به طور منظم آنها را انجام دهد تا با برگشت دوباره وسواس مواجه نشود.

کلام پایانی

درمان وسواس های فکری – عملی بیش از هرچه به اراده بیمار و این نکته بستگی دارد که وی قبول کند بیمار است. در این صورت مقابله با این معضل ساده تر از چیزی است که فکر می کنید. گواه این صحبت ما هم آمار 80 درصدی بهبودیافتگانی است که زمانی از این بیماری رنج می بردند. کافی است قبل از آنکه دیر شود، به فکر چاره بیفتید وهرچه زودتر درمان را شروع کنید؛ نتیجه مطلوب خواهد بود.