استقلال و کارخانه‌ای که ستاره می‌سازد اما نگه نمی‌دارد

هفته نوزدهم لیگ برتر فوتبال ایران در حالی به پایان رسید که نتایج آن، فراتر از جابه‌جایی تیم‌ها در جدول، یک پیام روشن برای استقلال داشت؛ پیامی که مدت‌هاست از گوشه‌وکنار فوتبال ایران شنیده می‌شود اما این بار با صدایی بلندتر. پیروزی پرسپولیس و گل‌گهر مقابل رقبای خود، با گلزنی دو بازیکن ۱۹ ساله همراه شد؛ امیرحسین محمودی برای پرسپولیس و پوریا شهرآبادی برای گل‌گهر. درخشش این دو چهره جوان، به‌ویژه شهرآبادی که محصول آکادمی استقلال است، بار دیگر ناکامی آبی‌پوشان در بهره‌برداری از سرمایه‌های انسانی خود را به رخ کشید؛ سرمایه‌هایی که امروز برای رقبا می‌درخشند و حسرتی تازه برای هواداران استقلال می‌سازند.

پوریا شهرآبادی؛ درخشش مقابل تیمی که او را نخواست

پوریا شهرآبادی یکی از نمونه‌های بارز استعدادهایی است که از دل آکادمی استقلال بیرون آمد اما فرصت تثبیت در تیم بزرگسالان را پیدا نکرد. این مهاجم ۱۹ ساله که فصل گذشته به گل‌گهر پیوست، در فصل جاری به یکی از مهره‌های کلیدی تیم سیرجانی تبدیل شده است. شهرآبادی نخستین گل لیگ برتری خود را مقابل استقلال به ثمر رساند؛ گلی که بیش از یک امتیاز، بار معنایی داشت و آغاز مسیری شد که حالا او را به یکی از پدیده‌های جوان لیگ تبدیل کرده است.

آمار ۴ گل در ۵ بازی اخیر، آن هم برای مهاجمی که حتی در فهرست تیم ملی امید هم جایی نداشت، نشان می‌دهد این بازیکن چه مسیری را با سرعت طی کرده است. نکته قابل‌تأمل‌تر، مقایسه عملکرد او با مهاجمان فعلی استقلال است؛ جایی که شهرآبادی با ۴ گل و یک پاس گل، از مجموع سه مهاجم اصلی آبی‌ها مؤثرتر ظاهر شده و همین موضوع، حسرت هواداران استقلال را دوچندان کرده است.

وقتی ستاره‌های دیروز آکادمی، امروز برای رقبا می‌درخشند

ماجرای شهرآبادی تنها یک نمونه نیست. مرور ترکیب تیم‌های مدعی لیگ نشان می‌دهد ردپای بازیکنان سابق آکادمی استقلال در نقاط مختلف دیده می‌شود. محمدمهدی محبی، وینگر ۲۵ ساله سپاهان، یکی دیگر از همین بازیکنان است. او سال‌ها پیش عضو تیم‌های پایه استقلال بود و حتی در دوران مربیگری وینفرد شفر، طعم حضور در تمرینات تیم بزرگسالان را هم چشید، اما در نهایت مسیرش از استقلال جدا شد.

محبی با انتخاب مسیری متفاوت، ابتدا به تیم امید مقاومت رفت و سپس با حضور در نفت مسجدسلیمان، پیکان و مس رفسنجان، پله‌پله خود را به سطح اول فوتبال ایران رساند. انتقال او به سپاهان نقطه اوج این مسیر بود؛ جایی که با ۹ گل و ۱۰ پاس گل در یک فصل، به یکی از مؤثرترین بازیکنان لیگ تبدیل شد و حتی پیراهن تیم ملی را هم بر تن کرد. این در حالی است که استقلال، در همان مقطع، به‌دنبال جذب وینگرهای خارجی یا بازیکنان پرهزینه داخلی بود.

جدایی مدافعی که می‌توانست میلیون دلاری بفروشد

ضعف استقلال در مدیریت سرمایه‌های آکادمی، فقط به خط حمله محدود نمی‌شود. محمدمهدی زارع، مدافع سابق گل‌گهر و پدیده فصل گذشته لیگ برتر، یکی دیگر از محصولات آکادمی استقلال است که بدون آنکه فرصت واقعی در تیم بزرگسالان پیدا کند، از این باشگاه جدا شد. زارع پس از قهرمانی با تیم امید استقلال در لیگ تهران، راهی پارس جنوبی جم شد و از آنجا به گل‌گهر رسید؛ مسیری که او را به یکی از بهترین مدافعان لیگ تبدیل کرد.

در نقل‌وانتقالات تابستانی، استقلال به‌دنبال جذب او بود اما زارع ترجیح داد فوتبال خود را در روسیه ادامه دهد و گل‌گهر نیز ۷۰۰ هزار یورو از این انتقال درآمد کسب کرد. این در حالی است که استقلال سال‌ها قبل، این مدافع آینده‌دار را بدون دریافت حتی یک ریال از دست داده بود؛ نمونه‌ای روشن از فقدان برنامه بلندمدت در حفظ استعدادها.

پدیده‌ای که کارتال دید، اما استقلال نه

محمدحسین صادقی، وینگر فصل گذشته هوادار، یکی دیگر از بازیکنانی است که ریشه استقلالی دارد. او نیز در تیم‌های پایه استقلال رشد کرد اما هیچ‌گاه به‌عنوان یک گزینه جدی در تیم بزرگسالان مطرح نشد. صادقی با درخشش در هوادار، توجه اسماعیل کارتال را جلب کرد و در نهایت با هزینه‌ای قابل‌توجه به پرسپولیس پیوست.

نکته جالب اینجاست که سرمربیان پرسپولیس، از کارتال تا اوسمار ویرا، بر توانایی‌های این بازیکن تأکید داشتند و او را مهره‌ای قابل اتکا می‌دانستند. این اتفاق، بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که چرا بازیکنی که در رقیب سنتی با اعتماد کادر فنی روبه‌رو می‌شود، در استقلال حتی فرصت دیده شدن هم پیدا نکرد.

آرشا شکوری؛ خروج رایگان، خرید گران

دروازه‌بانی شاید حساس‌ترین پست فوتبال باشد، اما حتی در این پست هم استقلال از آکادمی خود بهره نبرده است. آرشا شکوری، دروازه‌بان ۱۹ ساله و محصول آکادمی استقلال، پس از بی‌توجهی مدیران باشگاه، به‌صورت رایگان راهی هوادار شد. او که فرزند هادی شکوری، مدافع سابق استقلال است، در ۱۷ سالگی به تیم ملی دعوت شد و در دو فصل اخیر عملکرد قابل‌قبولی داشت.

نکته paradoxical ماجرا زمانی آشکار می‌شود که استقلال هم‌زمان با جدایی رایگان شکوری، با پرداخت مبلغی سنگین رضایتنامه محمدرضا خالدآبادی را از هوادار خرید. نتیجه این سیاست، سود مالی برای باشگاه هوادار و از دست رفتن یک استعداد بومی برای استقلال بود؛ الگویی که بارها تکرار شده است.

جمع‌بندی؛ بحران پنهان استقلال در دل آکادمی

مرور سرنوشت بازیکنانی چون پوریا شهرآبادی، محمدمهدی محبی، محمدمهدی زارع، محمدحسین صادقی و آرشا شکوری نشان می‌دهد مشکل استقلال، کمبود استعداد نیست؛ بحران اصلی در شناسایی به‌موقع، اعتماد فنی و برنامه‌ریزی برای حفظ این سرمایه‌هاست. آکادمی استقلال سال‌هاست بازیکنانی می‌سازد که امروز برای رقبا گل می‌زنند، پاس گل می‌دهند، در اروپا لژیونر می‌شوند یا میلیون‌ها یورو ارزش پیدا می‌کنند.

تا زمانی که این چرخه معیوب اصلاح نشود، استقلال همچنان شاهد درخشش استعدادهای سابق خود در تیم‌های دیگر خواهد بود؛ درخشش‌هایی که هر هفته، با هر گل و هر پاس گل، زخم قدیمی مدیریت استعداد در این باشگاه را تازه‌تر می‌کند.