مرحله دوم کالابرگ الکترونیکی؛ گسترش پوشش، تنوع شیوه خرید و مطالبه افزایش اعتبار

اجرای مرحله دوم طرح کالابرگ الکترونیکی از امروز پانزدهم بهمن‌ماه، بار دیگر سیاست حمایت معیشتی دولت از خانوارها را در کانون توجه افکار عمومی قرار داده است. این مرحله در حالی آغاز شده که تجربه فاز نخست، نقاط قوت و ضعف متعددی را پیش روی سیاست‌گذاران قرار داد و حالا دولت تلاش کرده با اعمال تغییراتی در نحوه توزیع، شیوه خرید و همکاری با بخش خصوصی، دامنه اثرگذاری این طرح را افزایش دهد. با این حال، همزمان با آغاز مرحله دوم، بحث افزایش اعتبار کالابرگ و نظارت دقیق‌تر بر اجرای آن، به یکی از مطالبات جدی کارشناسان، فعالان کارگری و نمایندگان مجلس تبدیل شده است.

آغاز مرحله دوم برای دهک‌های کم‌درآمد

بر اساس اعلام رسمی، از امروز مرحله دوم اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی برای خانوارهای دهک‌های اول تا سوم آغاز شده و این گروه‌ها می‌توانند بدون هیچ محدودیتی به فروشگاه‌های طرف قرارداد مراجعه و خرید کالابرگی خود را انجام دهند. این اولویت‌بندی نشان‌دهنده تمرکز دولت بر حمایت فوری از اقشار کم‌درآمدتر است؛ خانوارهایی که بیشترین فشار تورمی را در ماه‌های اخیر تحمل کرده‌اند و سبد معیشتی آن‌ها بیش از سایر دهک‌ها آسیب‌پذیر شده است.

زمان‌بندی خرید برای سایر دهک‌ها

در ادامه این مرحله، خانوارهای دهک‌های چهارم تا هفتم از بیستم بهمن‌ماه امکان استفاده از اعتبار کالابرگ خود را خواهند داشت و سایر خانوارهای مشمول نیز از بیست‌وپنجم بهمن می‌توانند به مراکز و فروشگاه‌های تحت پوشش طرح مراجعه کنند. این زمان‌بندی پلکانی، با هدف مدیریت تقاضا، جلوگیری از ازدحام در فروشگاه‌ها و توزیع متوازن کالا طراحی شده و یکی از تفاوت‌های اجرایی این مرحله نسبت به دوره قبل محسوب می‌شود.

حفظ اعتبار کالابرگ و انعطاف در زمان خرید

یکی از نکات مهم مرحله دوم طرح کالابرگ الکترونیکی، حفظ اعتبار استفاده‌نشده خانوارهاست. در صورتی که خانواری تمام شارژ کالابرگ خود را مصرف نکند، این اعتبار نه‌تنها از بین نمی‌رود بلکه قابلیت استفاده در ماه‌های بعد را نیز خواهد داشت. این ویژگی، انعطاف بیشتری به خانوارها می‌دهد تا بر اساس نیاز واقعی خود و شرایط بازار، زمان خرید را مدیریت کنند و مجبور به مصرف شتاب‌زده اعتبار نباشند.

روش دوم خرید؛ تغییر مهم مرحله جدید

شاید مهم‌ترین تفاوت مرحله دوم طرح کالابرگ با مرحله قبلی، امکان استفاده از روش دوم خرید باشد. در این شیوه، خانوارها با پرداخت مبلغی در حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان، می‌توانند سبدی مشخص شامل ۹ قلم کالای اساسی مانند مرغ، تخم‌مرغ، ماکارونی، روغن، برنج و سایر اقلام تعیین‌شده را با وزن مشخص دریافت کنند. مابه‌التفاوت قیمت این سبد توسط دولت پرداخت می‌شود. این روش، عملاً نوعی خرید ترکیبی است که تلاش دارد هم قدرت انتخاب خانوار را حفظ کند و هم از نوسانات شدید قیمت برخی کالاهای اساسی بکاهد.

ارسال کالا به سراسر کشور با همکاری بخش خصوصی

در مرحله دوم طرح کالابرگ، امکان ارسال کالا به سراسر کشور نیز فراهم شده است؛ موضوعی که وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از آن به عنوان یکی از دستاوردهای مهم این مرحله یاد کرده است. به گفته احمد میدری، با همکاری بخش خصوصی، زیرساختی ایجاد شده که امکان توزیع کالا به تمامی نقاط کشور را فراهم می‌کند. این اقدام می‌تواند به‌ویژه برای خانوارهای ساکن مناطق دورافتاده یا کم‌برخوردار، دسترسی به کالاهای اساسی را آسان‌تر کند و عدالت توزیعی طرح را افزایش دهد.

آزادی انتخاب کالا و برند

بر خلاف برخی نگرانی‌های اولیه، در این طرح خانوارهای مشمول می‌توانند متناسب با نیاز خود از اقلام پیش‌بینی‌شده خرید کنند و هیچ محدودیتی از نظر میزان خرید یا نشان و برند کالا وجود ندارد. تنها شرط آن است که اگر مبلغ خرید از سقف اعتبار کالابرگ بیشتر شود، مابه‌التفاوت هزینه توسط خانوار پرداخت شود. همچنین الزامی به استفاده یک‌جای کل اعتبار وجود ندارد و خرید می‌تواند در چند نوبت انجام شود؛ موضوعی که انعطاف‌پذیری طرح را افزایش داده است.

نقش زیرساخت کالایی و امکان انصراف

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی پیش‌تر تأکید کرده بود که زیرساخت بسیار مناسبی در حوزه کالابرگ، به‌ویژه در روش کالایی، ایجاد شده است. به گفته او، بخش خصوصی علاقه‌مند است از این زیرساخت برای توزیع کالا با قیمت مناسب در سراسر کشور استفاده کند. در عین حال، شرایطی فراهم شده تا خانوارهایی که روش کالایی را انتخاب کرده‌اند، در صورت تمایل بتوانند از این روش انصراف دهند؛ تصمیمی که می‌تواند رضایت عمومی از طرح را افزایش دهد.

مطالبه مجلس برای افزایش اعتبار کالابرگ

همزمان با اجرای مرحله دوم، بحث افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی در بودجه سال ۱۴۰۵ به‌طور جدی مطرح شده است. علی بابایی کارنامی، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس، با تأکید بر ضرورت تقویت این طرح، اعلام کرده که برآورد مجلس افزایش اعتبار کالابرگ در سال آینده است. به اعتقاد او، دولت باید از طریق تفاهم با تأمین‌کنندگان کالا، اقلام اساسی را به شکلی منظم و بدون ایجاد رانت و فساد به دست مردم برساند.

پیوند کالابرگ با تأمین پایدار کالاهای اساسی

رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس بر این باور است که اگر دولت و مجلس به‌صورت شفاف متعهد شوند در طول یک سال آینده ۱۱ قلم کالای اساسی را به‌طور منظم و ماهانه در داخل کشور تأمین کنند، افزایش اعتبار کالابرگ به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل خواهد شد. در چنین شرایطی، همکاری ساختاریافته دولت با تأمین‌کنندگان کالا می‌تواند هم به ثبات بازار کمک کند و هم قدرت خرید خانوارها را افزایش دهد.

دیدگاه کارشناسان و فعالان کارگری

بسیاری از کارشناسان اقتصادی و فعالان کارگری نیز خواستار افزایش مبلغ کالابرگ هستند. از نگاه آن‌ها، رشد نرخ تورم و افزایش مداوم قیمت کالاهای اساسی باعث شده اعتبار فعلی کالابرگ پاسخگوی نیاز واقعی خانوارها نباشد. این گروه معتقدند که بدون افزایش اعتبار، اثر حمایتی طرح به‌تدریج کاهش خواهد یافت و فاصله آن با واقعیت‌های معیشتی جامعه بیشتر می‌شود.

موضع دولت درباره افزایش اعتبار

در مقابل این مطالبات، مشاور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی هرگونه تغییر در میزان اعتبار کالابرگ و افزایش احتمالی تا سطح یک میلیون تومان را منوط به تصمیم‌گیری دولت برای سال آینده دانسته است. به گفته او، اگر دولت بر اساس گزارش‌ها، معیارها و شاخص‌های اقتصادی موجود به این جمع‌بندی برسد، تصمیم نهایی در ابتدای سال ۱۴۰۵ به‌صورت رسمی اطلاع‌رسانی خواهد شد.

جمع‌بندی

مرحله دوم اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی با تغییراتی در شیوه خرید، امکان ارسال کالا و انعطاف بیشتر در استفاده از اعتبار آغاز شده و گامی رو به جلو در سیاست‌های حمایتی دولت به شمار می‌رود. با این حال، استمرار اثرگذاری این طرح در گرو رفع ایرادات اجرایی، نظارت دقیق بر عملکرد فروشگاه‌ها و مهم‌تر از همه، افزایش متناسب اعتبار کالابرگ با واقعیت‌های تورمی است. در شرایطی که معیشت خانوارها همچنان تحت فشار قرار دارد، تقویت هوشمندانه کالابرگ می‌تواند به ابزاری مؤثرتر برای حمایت از اقشار مختلف جامعه تبدیل شود.