هشدار به خریداران طلا؛ ریسک بالا، سود نامعلوم

بازار طلا و سکه ایران در روزهای اخیر یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های خود را تجربه می‌کند؛ دوره‌ای که نه‌تنها فعالان خرد و مصرف‌کنندگان عادی، بلکه حتی معامله‌گران حرفه‌ای را نیز با احتیاطی بی‌سابقه مواجه کرده است. دلیل اصلی این وضعیت، نوسان کم‌سابقه و تاریخی قیمت اونس جهانی طلاست که در بازه‌ای کوتاه، جهشی هزار دلاری را ثبت کرد و سپس با همان سرعت عقب‌نشینی داشت. چنین دامنه‌ای از نوسان، آن هم در زمانی محدود، ساختار تصمیم‌گیری در بازار داخلی را مختل کرده و فضای انتظار را بر معاملات حاکم ساخته است.

افزایش ناگهانی قیمت جهانی طلا تا محدوده ۵۶۰۰ دلار و سپس سقوط آن تا حوالی ۴۶۰۰ دلار، شوکی جدی به بازارهای مالی جهان و به‌تبع آن، بازار داخلی ایران وارد کرد. این رخداد که به گفته کارشناسان در ۳۰ سال اخیر سابقه نداشته، باعث شد فعالان بازار طلا و سکه با شرایطی مواجه شوند که پیش‌بینی قیمت‌ها را عملاً غیرممکن کرده است.

رکوردشکنی اونس جهانی طلا در سه دهه اخیر

محمد کشتی‌آرای، رئیس اسبق اتحادیه طلا و جواهر تهران، با اشاره به این نوسان تاریخی، آن را یکی از اتفاقات نادر بازارهای جهانی دانسته و معتقد است چنین تغییر قیمتی معمولاً در بازه‌های زمانی ۱۰ تا ۱۵ ساله رخ می‌دهد، نه در عرض چند روز. به گفته او، نوسان نزدیک به هزار دلار در قیمت اونس جهانی طلا، رقمی بسیار بزرگ است که آثار آن به‌سرعت در بازارهای داخلی منعکس می‌شود.

بازار جهانی طلا همواره به‌عنوان پناهگاه امن سرمایه‌گذاری شناخته می‌شد، اما در شرایط کنونی، همین بازار امن نیز به بستری پرریسک تبدیل شده است. افزایش دامنه نوسانات روزانه باعث شده حتی تحلیلگران حرفه‌ای نیز نتوانند چشم‌انداز روشنی از آینده قیمت‌ها ارائه دهند و همین ابهام، به بازار داخلی نیز سرایت کرده است.

توقف عملی معاملات در بازار داخلی طلا

بازتاب مستقیم این نوسانات جهانی در بازار طلا و سکه ایران، کاهش شدید حجم معاملات بوده است. کشتی‌آرای معتقد است شدت نوسانات به‌حدی بوده که معاملات طلا عملاً متوقف شده و بازار از مشتری خالی مانده است. نه خریداران جرأت ورود دارند و نه فروشندگان حاضرند در چنین شرایطی ریسک فروش را بپذیرند.

در چنین فضایی، بازار از حالت طبیعی خود خارج می‌شود و کارکرد اصلی آن، یعنی کشف قیمت واقعی از طریق عرضه و تقاضا، مختل می‌گردد. نتیجه این وضعیت، رکودی است که بیش از همه مصرف‌کنندگان عادی و خریداران خرد را تحت فشار قرار می‌دهد.

افزایش شکاف قیمت خرید و فروش؛ ریسک سنگین معامله

یکی از نشانه‌های بارز نااطمینانی در بازار طلا و سکه، افزایش قابل توجه فاصله قیمت خرید و فروش است. به گفته رئیس اسبق اتحادیه طلا و جواهر تهران، این شکاف در بازار سکه به دو تا پنج میلیون تومان رسیده که رقمی بسیار بالا و غیرمعمول محسوب می‌شود.

این اختلاف قیمت، بازتاب مستقیم ریسک بالای نوسانات است. فروشندگان برای پوشش ریسک احتمالی کاهش قیمت، نرخ فروش را بالا می‌برند و خریداران نیز به‌دلیل نگرانی از افت ناگهانی، حاضر به پرداخت قیمت‌های پیشنهادی نیستند. در چنین شرایطی، انجام هر معامله‌ای می‌تواند به زیان یکی از طرفین تمام شود و همین مسئله، حجم دادوستد را به حداقل رسانده است.

رشد قیمت سکه در سایه نوسان دلار و اونس

در روزهای اخیر، بازار سکه شاهد افزایش بیش از ۱۰ میلیون تومانی قیمت برخی قطعات بوده است؛ افزایشی که در نگاه نخست با تعدیل نسبی قیمت دلار همخوانی ندارد. دلار اگرچه تا حدودی کاهش یافته و به زیر کانال ۱۶۰ هزار تومان بازگشته، اما رشد دوباره قیمت جهانی طلا، اثر کاهشی دلار را خنثی کرده و حتی بر قیمت‌های داخلی غلبه داشته است.

این همزمانی نوسان دلار و اونس جهانی، بازار داخلی را در وضعیتی پیچیده قرار داده است؛ وضعیتی که در آن، هیچ‌یک از متغیرهای اثرگذار ثبات لازم برای تحلیل و پیش‌بینی را ندارند.

بازار غیرقابل پیش‌بینی؛ تحلیل‌ها بی‌اثر شده‌اند

کشتی‌آرای با تأکید بر غیرقابل پیش‌بینی بودن بازار طلا در شرایط فعلی، معتقد است تحلیل زمانی معنا دارد که دامنه نوسانات محدود باشد. وقتی قیمت‌ها در بازه‌های کوتاه چنین تغییرات شدیدی را تجربه می‌کنند، هرگونه پیش‌بینی عملاً به احتمال برابر افزایش یا کاهش تبدیل می‌شود.

این وضعیت نه‌تنها سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت، بلکه حتی افرادی را که با هدف حفظ ارزش دارایی به بازار طلا نگاه می‌کنند، دچار تردید کرده است. در نتیجه، بازار بیش از آنکه محل تصمیم‌گیری باشد، به صحنه انتظار و نظاره تبدیل شده است.

ریسک‌پذیری شرط ورود به بازار طلا

در چنین فضایی، توصیه کارشناسان به فعالان بازار، احتیاط حداکثری است. کشتی‌آرای تأکید می‌کند خرید و فروش طلا زمانی منطقی است که بازار از ثبات نسبی برخوردار باشد. در شرایط کنونی، هر فردی که قصد معامله دارد، باید آگاهانه ریسک بالای آن را بپذیرد.

این هشدار به‌ویژه برای خریداران مصرفی اهمیت دارد؛ کسانی که معمولاً با دید کوتاه‌مدت و برای نیاز شخصی وارد بازار می‌شوند و تحمل زیان‌های احتمالی را ندارند.

حباب منفی سکه و طلا؛ پدیده‌ای خلاف انتظار

یکی از نکات قابل توجه در بازار فعلی، منفی شدن حباب سکه و طلاست. به گفته رئیس اسبق اتحادیه طلا و جواهر تهران، حباب سکه که در مقاطعی به بیش از ۱۰ میلیون تومان رسیده بود، اکنون به حدود پنج میلیون تومان کاهش یافته و حتی می‌توان آن را منفی دانست.

این بدان معناست که قیمت‌های داخلی در برخی موارد پایین‌تر از ارزش ذاتی مبتنی بر قیمت جهانی و نرخ ارز قرار گرفته‌اند. کاهش تقاضای مصرفی و توقف معاملات، از مهم‌ترین دلایل شکل‌گیری این حباب منفی عنوان می‌شود؛ پدیده‌ای که نشان‌دهنده رکود عمیق در بازار است.

جریان معاملات در دست حرفه‌ای‌ها

با وجود رکود در معاملات مصرفی، بازار طلا به‌طور کامل متوقف نشده است. کشتی‌آرای توضیح می‌دهد که در میان بنکداران، تولیدکنندگان و فعالان حرفه‌ای، معاملات همچنان جریان دارد. این دادوستدها عمدتاً به‌صورت طلا به طلا انجام می‌شود و وابستگی مستقیمی به ریال ندارد، به همین دلیل نوسانات شدید قیمتی تأثیر کمتری بر فعالیت آن‌ها می‌گذارد.

در مقابل، معاملات پولی مردم عادی که با هدف خرید یا فروش مصرفی انجام می‌شود، بیشترین آسیب را از این شرایط دیده و عملاً با اختلال جدی مواجه شده است.

جمع‌بندی

بازار طلا و سکه ایران در نتیجه نوسان تاریخی و بی‌سابقه اونس جهانی طلا، وارد دوره‌ای از رکود، انتظار و نااطمینانی شده است. افزایش شکاف قیمت خرید و فروش، توقف معاملات مصرفی، غیرقابل پیش‌بینی شدن قیمت‌ها و شکل‌گیری حباب منفی، همگی نشانه‌هایی از بازاری پرریسک و شکننده هستند. در چنین شرایطی، تنها فعالان حرفه‌ای که معاملات خود را بر مبنای طلا به طلا انجام می‌دهند، توانسته‌اند جریان فعالیت را حفظ کنند، در حالی که مصرف‌کنندگان عادی و سرمایه‌گذاران خرد ترجیح داده‌اند نظاره‌گر بمانند. تا زمانی که دامنه نوسانات جهانی کاهش نیابد و ثبات نسبی به بازار بازنگردد، به نظر می‌رسد این وضعیت بلاتکلیف همچنان ادامه‌دار باشد.