هشدار اتحادیه مرغداران درباره آینده تولید مرغ؛ زیان سنگین، کاهش جوجه‌ریزی و سایه تهدید بر بازار شب عید

صنعت مرغداری گوشتی ایران که یکی از پایه‌های اصلی امنیت غذایی کشور به شمار می‌رود، این روزها در شرایطی به‌سر می‌برد که تداوم تولید آن بیش از هر زمان دیگری به سیاست‌های حمایتی دولت گره خورده است. آمارهای رسمی از ثبت رکورد جوجه‌ریزی در آذرماه حکایت دارد، اما همزمان نشانه‌های روشنی از کاهش انگیزه تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت در ماه‌های بعد دیده می‌شود. زیان انباشته، افزایش شدید هزینه‌های تولید پس از حذف ارز ترجیحی و ناکارآمدی خریدهای حمایتی، معادله تولید را برای مرغداران به‌شدت پیچیده کرده و چشم‌انداز بازار مرغ، به‌ویژه در آستانه شب عید، را با نگرانی‌های جدی همراه ساخته است.

رکورد جوجه‌ریزی آذرماه و واقعیت تلخ زیان تولید

به گفته حبیب اسداله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی، آذرماه امسال از نظر میزان جوجه‌ریزی رکوردی قابل توجه ثبت شد، اما این آمار مثبت در عمل به سود تولیدکننده منجر نشد. مرغدارانی که محصول حاصل از جوجه‌ریزی آذرماه را به بازار عرضه کرده‌اند، به ازای فروش هر کیلوگرم مرغ با زیانی بین ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان مواجه شده‌اند. این زیان سنگین نه یک اتفاق مقطعی، بلکه نتیجه مستقیم فاصله عمیق میان قیمت تمام‌شده تولید و نرخ فروش در بازار است؛ فاصله‌ای که بخش عمده آن به افزایش هزینه نهاده‌ها، انرژی، حمل‌ونقل و سرمایه در گردش بازمی‌گردد.

حذف ارز ترجیحی و جهش هزینه‌های تولید

حذف ارز ترجیحی نقطه عطفی در ساختار هزینه‌های صنعت مرغداری محسوب می‌شود. پس از این تصمیم، قیمت نهاده‌های دامی چند برابر شد و هزینه تولید هر کیلو مرغ به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافت. در حالی که انتظار می‌رفت با حذف این سیاست، سازوکارهای جبرانی و حمایتی جایگزین شوند، مرغداران معتقدند در عمل حمایتی متناسب با شرایط جدید شکل نگرفته است. نتیجه این وضعیت، کاهش توان مالی تولیدکنندگان و از بین رفتن سرمایه در گردش آن‌هاست؛ موضوعی که مستقیما بر میزان جوجه‌ریزی و تداوم تولید اثر گذاشته است.

کاهش جوجه‌ریزی در بهمن؛ زنگ خطر برای ماه‌های آینده

بر اساس برآوردهای اتحادیه مرغداران گوشتی، پیش‌بینی می‌شود در بهمن‌ماه حدود ۱۴۰ تا ۱۴۵ میلیون قطعه جوجه‌ریزی انجام شود. اگرچه این رقم در نگاه اول قابل توجه به نظر می‌رسد، اما مقایسه آن با ظرفیت واقعی تولید و نیاز بازار نشان می‌دهد که کاهش جوجه‌ریزی نسبت به دی‌ماه محتمل است. اسداله‌نژاد علت اصلی این کاهش را نبود حمایت مؤثر از تولیدکنندگان می‌داند؛ عاملی که انگیزه مرغداران برای پذیرش ریسک‌های مالی جدید را به حداقل رسانده است.

بازار شب عید؛ اولویتی که در خطر است

بازار شب عید همواره به‌عنوان حساس‌ترین مقطع مصرف مرغ در کشور شناخته می‌شود. در این بازه، هرگونه اختلال در تولید یا عرضه می‌تواند به نوسانات شدید قیمتی منجر شود. مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی تأکید می‌کند که تمرکز اصلی تولیدکنندگان بر تامین این بازار است، اما تداوم سیاست‌های فعلی، این هدف را با تهدید جدی مواجه کرده است. از نگاه مرغداران، بخش دولتی که با تصمیمات خود عامل اصلی کاهش انگیزه جوجه‌ریزی بوده، باید مسئولیت پیامدهای احتمالی این روند را نیز بپذیرد.

خرید حمایتی؛ سیاستی کم‌اثر و ناکافی

یکی از ابزارهای اصلی دولت برای تنظیم بازار مرغ، خرید حمایتی از طریق شرکت پشتیبانی امور دام است. با این حال، فعالان صنعت معتقدند قیمت و حجم این خریدها به‌قدری پایین است که عملا اثر ملموسی بر کاهش زیان مرغداران ندارد. در شرایطی که هزینه تولید به‌شدت افزایش یافته، خرید حمایتی با نرخ‌های پایین نه‌تنها کمکی به تولیدکننده نمی‌کند، بلکه گاهی به تعمیق زیان نیز می‌انجامد. این وضعیت باعث شده بسیاری از مرغداران احساس کنند در معادلات تنظیم بازار نادیده گرفته شده‌اند.

چشم‌انداز قیمت مرغ؛ افزایش یا تداوم زیان

تحلیل وضعیت بازار نشان می‌دهد که با توجه به حجم جوجه‌ریزی انجام‌شده، انتظار می‌رفت در دو دهه اول بهمن‌ماه قیمت مرغ افزایش محسوسی نداشته باشد؛ سناریویی که به زیان مستقیم مرغداران منجر شده است. اسداله‌نژاد پیش‌بینی می‌کند که از اواخر بهمن‌ماه احتمال افزایش قیمت وجود دارد، اما در صورت عدم تحقق این افزایش، آسیب‌های جدی‌تری متوجه تولیدکنندگان خواهد شد. این در حالی است که مرغ با ارز آزاد تولید می‌شود، اما با قیمتی حدود ۴۰ هزار تومان کمتر از نرخ منطقی به بازار عرضه می‌گردد.

فاصله قیمت تمام‌شده و نرخ فروش

برآوردهای اتحادیه مرغداران گوشتی نشان می‌دهد که قیمت منطقی هر کیلوگرم مرغ زنده، با احتساب هزینه‌های واقعی تولید و سود متعارف، باید در بازه ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان قرار گیرد. این در حالی است که مرغداران ناچارند محصول خود را با قیمتی به‌مراتب پایین‌تر بفروشند و به ازای هر کیلو، ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان زیان متحمل شوند. ادامه این وضعیت، نه‌تنها سودآوری، بلکه اصل بقا در صنعت مرغداری را زیر سوال برده است.

بحران سرمایه در گردش و مطالبات پرداخت‌نشده

یکی دیگر از چالش‌های جدی مرغداران، بحران سرمایه در گردش است. افزایش چندبرابری هزینه‌ها پس از حذف ارز ترجیحی، نیاز به نقدینگی را به‌شدت بالا برده، اما بسیاری از تولیدکنندگان توان تامین این منابع را ندارند. از سوی دیگر، مطالبات مرغداران بابت نهاده‌ها و خریدهای قبلی به‌موقع پرداخت نشده و این موضوع فشار مضاعفی بر جریان مالی واحدهای تولیدی وارد کرده است. به گفته اسداله‌نژاد، دولت باید به تکالیف خود در زمینه پرداخت این مطالبات عمل کند تا امکان ادامه فعالیت برای مرغداران فراهم شود.

پیامدهای بی‌توجهی به تولید داخلی

بی‌توجهی به مشکلات تولید داخلی مرغ، می‌تواند پیامدهایی فراتر از زیان مرغداران به همراه داشته باشد. کاهش تولید، وابستگی به واردات، نوسانات شدید قیمتی و تهدید امنیت غذایی، از جمله نتایجی است که در صورت تداوم شرایط فعلی محتمل خواهد بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که جبران کمبود تولید داخلی، هزینه‌ای به‌مراتب سنگین‌تر از حمایت هدفمند از تولیدکنندگان دارد.

جمع‌بندی؛ ضرورت بازنگری فوری در سیاست‌های حمایتی

مجموع شواهد و اظهارات فعالان صنعت مرغداری نشان می‌دهد که این بخش در مقطع حساسی قرار گرفته است. زیان ۴۰ تا ۵۰ هزار تومانی به ازای هر کیلو مرغ، کاهش انگیزه جوجه‌ریزی، ناکارآمدی خریدهای حمایتی و بحران سرمایه در گردش، همگی زنگ خطرهایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. اگر هدف، تامین پایدار مرغ و آرامش بازار در شب عید و ماه‌های پس از آن است، بازنگری فوری در سیاست‌های حمایتی، اصلاح قیمت‌گذاری و ایفای تعهدات مالی دولت در قبال مرغداران، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد. آینده این صنعت، بیش از هر چیز، به تصمیم‌هایی بستگی دارد که امروز اتخاذ می‌شود.