آیا خرید شبانه طلا بازار را ملتهب می‌کند؟

رشد سریع فناوری‌های مالی در سال‌های اخیر، چهره بسیاری از بازارهای سنتی را دگرگون کرده و بازار طلا نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا با وعده دسترسی آسان، حذف واسطه‌ها و امکان معامله لحظه‌ای، توانسته‌اند بخش قابل توجهی از معاملات خرد را به سمت خود جذب کنند. جذابیت اصلی این پلتفرم‌ها، امکان معامله در تمام ساعات شبانه‌روز است؛ امکانی که در کشوری مانند ایران، با حساسیت بالا نسبت به تحولات سیاسی و اقتصادی، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. با این حال، همین ویژگی به یکی از محورهای اصلی انتقاد فعالان بازار طلا تبدیل شده و پرسش‌های جدی درباره ماهیت قیمت‌ها، عمق بازار و آثار روانی معاملات شبانه مطرح کرده است.

بازار فیزیکی طلا؛ مرجع قدیمی و پرعمق قیمت‌گذاری

بازار فیزیکی طلا در ایران سابقه‌ای طولانی دارد و به گفته کارشناسان، همچنان مرجع اصلی و واقعی قیمت‌گذاری محسوب می‌شود. این بازار که فعالیت آن معمولاً از حدود ساعت ۱۱ صبح آغاز و تا ساعات پایانی بعدازظهر ادامه دارد، بر پایه عرضه و تقاضای واقعی شکل گرفته است. در این بازه زمانی، خریداران و فروشندگان حقیقی با حجم‌های مختلف وارد معامله می‌شوند و همین تنوع و حضور گسترده، به بازار عمق می‌بخشد. قیمت‌هایی که در این ساعات کشف می‌شود، نه‌تنها برای فعالان حرفه‌ای، بلکه برای کل اقتصاد به‌عنوان نرخ‌های مرجع شناخته می‌شود و مبنای بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها قرار می‌گیرد.

نقش عرضه و تقاضای واقعی در شکل‌گیری قیمت

ویژگی اصلی بازار فیزیکی طلا، ارتباط مستقیم قیمت با رفتار واقعی بازیگران بازار است. در این فضا، قیمت‌ها نتیجه چانه‌زنی، حجم معاملات و انتظارات واقعی خریداران و فروشندگان است. همین سازوکار باعث می‌شود نوسان‌ها، هرچند گاه شدید، اما ریشه در واقعیت بازار داشته باشد. به اعتقاد فعالان بازار، هر فردی در ساعات فعالیت بازار فیزیکی می‌تواند با هر حجمی وارد معامله شود و قیمت منصفانه‌ای دریافت کند؛ موضوعی که به اعتماد عمومی به این بازار کمک کرده است.

طلا در ایران؛ بازاری داخلی با متغیرهای خاص

اگرچه طلا کالایی جهانی است و قیمت اونس آن در بازارهای بین‌المللی به‌صورت لحظه‌ای تغییر می‌کند، اما بازار طلا در ایران ماهیتی کاملاً داخلی دارد. قیمت طلا در داخل کشور از دو عامل اصلی تأثیر می‌پذیرد: اونس جهانی طلا و قیمت دلار در بازار آزاد. تفاوت مهم اینجاست که برخلاف اونس جهانی، دلار داخلی به‌صورت ۲۴ ساعته و با عمق واقعی معامله نمی‌شود. همین تفاوت ساختاری، چالش اصلی قیمت‌گذاری شبانه طلا در پلتفرم‌های آنلاین را شکل می‌دهد.

فعالیت ۲۴ ساعته پلتفرم‌ها و تکیه بر قیمت‌های برخط

پلتفرم‌های آنلاین طلا برای ارائه خدمات بدون وقفه، ناگزیرند در ساعات تعطیلی بازار فیزیکی نیز قیمت اعلام کنند. در این شرایط، آنها معمولاً به قیمت اونس جهانی و نرخ‌های برخطی مانند تتر استناد می‌کنند. این روش، اگرچه از نظر فنی امکان‌پذیر است، اما به باور کارشناسان، لزوماً بازتاب‌دهنده واقعیت بازار داخلی نیست. زیرا پس از بسته شدن بازار ارز و طلا در داخل کشور، قیمت واقعی دلار وجود ندارد و آنچه معامله می‌شود، بیشتر بر پایه انتظارات و هیجانات است.

تجربه شوک‌های قیمتی و اثرات روانی

نمونه‌های اخیر نشان داده است که قیمت‌گذاری شبانه می‌تواند زمینه‌ساز نوسان‌های شدید و ناگهانی شود. در مواردی، تغییرات قیمتی که در نیمه‌شب و با حجم محدود معاملات رخ داده، صبح روز بعد به بازار فیزیکی منتقل شده و شوک قیمتی ایجاد کرده است. این شوک‌ها، بیش از آنکه ناشی از تغییرات بنیادین باشد، ریشه در سیگنال‌های نادرستی دارد که به معامله‌گران و حتی عموم مردم مخابره می‌شود. اثر روانی این نوسانات، تنها به بازار طلا محدود نمانده و سایر بازارها را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

مقایسه با بازارهای جهانی؛ تفاوت ساعت رسمی و معاملات فرعی

در بازارهای مالی جهانی نیز اگرچه رصد قیمت‌ها به‌صورت ۲۴ ساعته انجام می‌شود، اما هر بازار رسمی ساعت فعالیت مشخصی دارد. بورس‌های بزرگ دنیا مانند لندن و نیویورک، پس از پایان ساعت کاری، با کاهش شدید حجم معاملات و نوسانات مواجه می‌شوند. این ساختار باعث می‌شود قیمت‌های خارج از ساعات رسمی، وزن و اعتبار کمتری داشته باشد. به گفته کارشناسان، بازار طلا در ایران نیز چنین وضعیتی دارد و بازار اصلی و پرعمق آن، محدود به ساعات مشخصی از روز است.

آیا قیمت‌گذاری واقعی ۲۴ ساعته در ایران ممکن است؟

پرسش کلیدی اینجاست که آیا در شرایط فعلی اقتصاد ایران، می‌توان قیمت واقعی طلا را به‌صورت ۲۴ ساعته تعیین کرد؟ پاسخ غالب کارشناسان منفی است. تا زمانی که اقتصاد ایران به‌طور کامل در اقتصاد جهانی ادغام نشده و دلار داخلی به‌صورت شبانه‌روزی و واقعی معامله نشود، امکان کشف قیمت معتبر در تمام ساعات وجود ندارد. پس از بسته شدن بازار فیزیکی، ارتباط با خریدار و فروشنده واقعی قطع می‌شود و معاملات انجام‌شده در پلتفرم‌ها، بیشتر جنبه تخمینی و انتظاری پیدا می‌کند.

خلأ قانونی و ضرورت تنظیم‌گری

یکی از محورهای اصلی انتقاد به فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا، نبود دستورالعمل مشخص برای ساعات فعالیت آنهاست. در حالی که بازارهایی مانند بورس کالا یا بورس اوراق بهادار، چارچوب زمانی روشن و تحت نظارت دارند، پلتفرم‌های طلا عملاً بدون محدودیت زمانی فعالیت می‌کنند. این وضعیت، به باور کارشناسان، یک خلأ قانونی آشکار است که می‌تواند زمینه‌ساز بی‌ثباتی و سوءاستفاده شود. تدوین مقررات مشخص برای ساعت شروع و پایان فعالیت این پلتفرم‌ها، می‌تواند گامی مهم در جهت کاهش نوسان‌های هیجانی باشد.

آرامش روانی جامعه؛ اولویت بازار داخلی طلا

بازار طلا در ایران، بیش از آنکه به سرمایه‌گذاران جهانی پاسخ دهد، با زندگی و معیشت مردم داخل کشور گره خورده است. نوسان‌های شدید و غیرواقعی، می‌تواند به بی‌اعتمادی عمومی و تشدید التهاب‌های روانی منجر شود. از این رو، بسیاری از فعالان بازار معتقدند که مسئولان باید با تنظیم مقررات شفاف و متناسب با واقعیت‌های اقتصاد داخلی، از بروز نوسانات التهاب‌زا جلوگیری کنند. هدف نهایی، ایجاد بازاری شفاف، قابل پیش‌بینی و آرام است که منافع مصرف‌کنندگان و فعالان اقتصادی را به‌طور هم‌زمان تأمین کند.

جمع‌بندی

پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا، بی‌تردید بخشی از آینده بازارهای مالی هستند و نمی‌توان نقش آنها را نادیده گرفت. با این حال، فعالیت ۲۴ ساعته این پلتفرم‌ها در شرایط فعلی اقتصاد ایران، با چالش‌های جدی همراه است. وابستگی قیمت طلا به دلار داخلی، نبود قیمت واقعی ارز در ساعات شبانه و اثرات روانی نوسانات بر جامعه، ضرورت بازنگری در شیوه فعالیت این پلتفرم‌ها را برجسته می‌کند. تنظیم‌گری هوشمندانه، تعیین ساعات مشخص فعالیت و هماهنگی بیشتر با سازوکار بازار فیزیکی، می‌تواند تعادلی میان نوآوری فناورانه و ثبات اقتصادی ایجاد کند؛ تعادلی که در نهایت به سود بازار طلا و آرامش جامعه خواهد بود.