دلار آزاد افسار پاره کرد

بازار ارز ایران در آغاز هفته جدید بار دیگر با شوک قیمتی مواجه شد؛ شوکی که نشانه‌های آن از روز گذشته و با بسته شدن دلار در کانال ۱۵۷ هزار تومان نمایان بود و امروز با بازگشایی در مرز ۱۶۰ هزار تومان، ابعاد جدی‌تری به خود گرفت. دلار آزاد در لحظه تنظیم این گزارش به ۱۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده و همین عدد کافی بوده تا فضای انتظاری بازار، از ثبات نسبی به نگرانی فعالان اقتصادی تغییر جهت دهد. بررسی تحولات امروز بازار نشان می‌دهد که مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، روانی و فصلی به‌صورت هم‌زمان در حال فشار آوردن بر قیمت دلار هستند؛ عواملی که اگر مهار نشوند، می‌توانند مسیر صعودی ارز را در روزهای آینده نیز تداوم بخشند.

دلار در آستانه تکرار تجربه‌های پرتنش گذشته

رسیدن قیمت دلار به کانال ۱۶۰ هزار تومان برای فعالان بازار عددی صرفاً تکنیکال نیست، بلکه یادآور مقاطع پرتنش پیشین، به‌ویژه نوسانات خردادماه است. در آن مقطع نیز ترکیب اخبار سیاسی منفی، نااطمینانی نسبت به مذاکرات خارجی و افزایش تقاضای احتیاطی، بازار ارز را وارد فاز جهشی کرد. اکنون نیز فشار لابی صهیونیستی بر مذاکره‌کنندگان آمریکایی و سیگنال‌های مبهمی که از آینده گفت‌وگوهای دیپلماتیک مخابره می‌شود، فضای روانی بازار را به‌شدت ملتهب کرده است. معامله‌گران باتجربه معتقدند که بازار ارز بیش از آنکه به داده‌های واقعی اقتصادی واکنش نشان دهد، اسیر انتظارات و گمانه‌زنی‌های سیاسی شده و همین مساله، دامنه نوسان دلار را افزایش داده است.

افزایش تقاضای خرید دلار در نقاط جذاب قیمتی

یکی از محرک‌های اصلی رشد امروز قیمت دلار، رسیدن نرخ‌ها به سطوحی است که برای بخشی از بازار جذابیت خرید ایجاد کرده است. با عبور دلار از مرزهای روانی پیشین، گروهی از معامله‌گران که در هفته‌های گذشته در موقعیت انتظار قرار داشتند، بار دیگر وارد بازار نقدی شده‌اند. این بازیگران جدید، عمدتاً با نگاه کوتاه‌مدت و هدف کسب سود از نوسان دلار فعالیت می‌کنند و همین رفتار، به افزایش حجم معاملات و تشدید نوسانات کمک کرده است. تجربه بازار ارز نشان می‌دهد که در چنین شرایطی، ورود تقاضای سوداگرانه می‌تواند حتی در غیاب اخبار جدید، روند افزایشی قیمت دلار را تقویت کند.

نقش تعطیلات پیش رو در تحریک بازار ارز

عامل دیگری که در رشد قیمت دلار بی‌تاثیر نبوده، نزدیک شدن به تعطیلات پیش رو و در افقی بلندمدت‌تر، تعطیلات نوروز است. در سال‌های اخیر، الگوی رفتاری بازار ارز ایران نشان داده که با نزدیک شدن به ایام تعطیل، تقاضای احتیاطی برای خرید دلار افزایش می‌یابد. بخشی از این تقاضا به نیازهای مسافرتی مربوط می‌شود و بخش دیگر، ریشه در تلاش خانوارها و کسب‌وکارها برای حفظ ارزش دارایی‌ها در برابر تورم دارد. امسال نیز با توجه به سطح بالای نااطمینانی اقتصادی و سیاسی، این تقاضای فصلی زودتر از موعد خود را در بازار نشان داده و به یکی از پیشران‌های رشد قیمت دلار تبدیل شده است.

تاثیر جهش دلار بر سایر ارزهای مهم

افزایش قیمت دلار به‌طور طبیعی دیگر ارزهای مهم بازار را نیز تحت تاثیر قرار داده است. یورو در لحظه تنظیم این گزارش به سطح ۱۸۶ هزار تومان رسیده که نشان‌دهنده هم‌جهتی کامل بازار ارز با روند صعودی دلار است. درهم امارات نیز با عبور از مرزهای قبلی، در محدوده ۴۴ هزار تومان معامله می‌شود. این هم‌حرکتی ارزها بیانگر آن است که بازار با یک شوک عمومی مواجه شده و افزایش قیمت دلار تنها یک پدیده isolated نیست، بلکه نشانه‌ای از رشد کلی انتظارات تورمی در بازار ارز است.

دلار توافقی؛ رشد محدود اما معنادار

در کنار بازار آزاد، دلار توافقی نیز امروز با نوسانی هرچند محدود، اما قابل توجه همراه شده است. قیمت دلار توافقی در روز دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ با افزایش ۲۷۲ تومانی نسبت به روز یکشنبه، در سمت فروش به ۱۳۴ هزار و ۹۶۹ تومان و در سمت خرید به ۱۳۳ هزار و ۷۵۵ تومان رسیده است. هرچند فاصله میان دلار توافقی و دلار آزاد همچنان قابل توجه است، اما همین افزایش محدود نیز از نگاه کارشناسان، سیگنالی از فشار تدریجی بر بازار رسمی ارز تلقی می‌شود. استمرار این روند می‌تواند نشان‌دهنده انتقال تنش از بازار آزاد به سایر لایه‌های بازار ارز باشد.

رفتار بازارساز و علامت‌های پنهان سیاست ارزی

تحلیلگران اقتصادی معتقدند که رفتار بازارساز در روزهای اخیر محتاطانه بوده و نشانه‌ای از مداخله سنگین برای مهار قیمت دلار مشاهده نمی‌شود. این رویکرد، از یک سو می‌تواند به معنای پذیرش سطح جدیدی از قیمت‌ها باشد و از سوی دیگر، تلاشی برای مدیریت منابع ارزی در شرایط پرریسک تلقی شود. در چنین فضایی، نبود سیگنال‌های شفاف از سیاست ارزی، دست معامله‌گران را برای جهت‌دهی به بازار بازتر کرده و به افزایش نوسان دلار دامن زده است.

انتظارات تورمی و اثر آن بر قیمت دلار

افزایش قیمت دلار در خلأ اتفاق نمی‌افتد و ارتباط تنگاتنگی با انتظارات تورمی دارد. رشد پی‌درپی نرخ ارز، به‌ویژه در سطوح بالا، این پیام را به فعالان اقتصادی منتقل می‌کند که فشارهای تورمی همچنان پابرجاست. در نتیجه، تقاضا برای نگهداری ریال کاهش یافته و دلار به‌عنوان پناهگاه ارزش، جذاب‌تر می‌شود. این چرخه انتظاری، اگر شکسته نشود، می‌تواند به تثبیت قیمت دلار در سطوح بالا یا حتی جهش‌های جدید منجر شود.

سناریوهای پیش روی بازار ارز

با توجه به شرایط فعلی، بازار ارز در برابر چند سناریوی محتمل قرار دارد. در سناریوی نخست، کاهش تنش‌های سیاسی و ارسال سیگنال‌های مثبت از مذاکرات خارجی می‌تواند از شدت نگرانی‌ها بکاهد و بازار را وارد فاز اصلاحی کند. در سناریوی دوم، تداوم ابهام‌های سیاسی و تقویت تقاضای فصلی ممکن است دلار را در کانال ۱۶۰ هزار تومان تثبیت کرده یا حتی به سطوح بالاتر سوق دهد. سناریوی سوم نیز به مداخله فعال‌تر بازارساز و استفاده از ابزارهای کنترلی مربوط می‌شود که می‌تواند نوسانات را در کوتاه‌مدت مهار کند، اما اثرات بلندمدت آن همچنان محل بحث است.

جمع‌بندی

بازگشت دلار به مدار صعودی و ورود آن به کانال ۱۶۰ هزار تومان، نتیجه هم‌افزایی عوامل سیاسی، روانی و فصلی است که بازار ارز ایران را در وضعیت شکننده‌ای قرار داده است. افزایش تقاضای سوداگرانه، نزدیک شدن به تعطیلات و نگرانی از آینده مذاکرات خارجی، همگی به تشدید نوسان دلار دامن زده‌اند. در چنین شرایطی، نبود سیگنال‌های روشن از سیاست ارزی و سیاسی، ریسک بازار را بالا نگه داشته و تصمیم‌گیری را برای فعالان اقتصادی دشوارتر کرده است. به نظر می‌رسد مسیر آینده قیمت دلار بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و نحوه مدیریت انتظارات از سوی سیاست‌گذاران گره خورده است.