افزایش قیمت‌های نجومی سایپا و آغاز پیش‌فروش جنجالی خودروها

بازار خودرو ایران که در ماه‌های اخیر تحت تأثیر سیاست‌های قیمتی، کاهش قدرت خرید و بی‌ثباتی اقتصادی قرار داشت، شب گذشته با موج تازه‌ای از افزایش قیمت‌ها وارد فاز جدیدی از التهاب شد. پس از آنکه ایران‌خودرو قیمت محصولات خود را با جهش‌های قابل توجه به‌روزرسانی کرد، شرکت خودروسازی سایپا نیز با بارگذاری لیست جدید قیمت‌ها در سامانه کدال، عملاً مسیر مشابهی را در پیش گرفت و بار دیگر شوک قیمتی به بازار وارد کرد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، قیمت برخی محصولات پرتیراژ سایپا به ارقامی رسیده که تا همین چند سال پیش تنها در بازار خودروهای وارداتی یا نیمه‌لوکس دیده می‌شد. این موضوع نه‌تنها واکنش مصرف‌کنندگان بلکه نگرانی کارشناسان اقتصادی و فعالان بازار خودرو را نیز به دنبال داشته است.

جهش قیمت محصولات سایپا و عبور از مرزهای روانی

طبق لیست رسمی منتشرشده، قیمت کوییک به حدود ۶۰۰ میلیون تومان، ساینا به ۶۱۳ میلیون تومان، اطلس به ۷۴۶ میلیون تومان و شاهین به رقم قابل توجه ۹۶۶ میلیون تومان رسیده است. عبور شاهین از مرز ۹۰۰ میلیون تومان، از منظر روانی نقطه عطفی در بازار خودرو داخلی محسوب می‌شود و نشان‌دهنده فاصله فزاینده قیمت خودرو با سطح درآمد خانوارهای متوسط است.

افزایش قیمت سایپا در حالی رخ داده که این شرکت طی ماه‌های گذشته با وعده تثبیت قیمت و افزایش عرضه تلاش داشت فضای بازار را کنترل کند. با این حال، ثبت رسمی قیمت‌های جدید در کدال نشان می‌دهد که سیاست‌های جبرانی نتوانسته‌اند مانع از انتقال هزینه‌های تولید و تورم به مصرف‌کننده نهایی شوند.

پیش‌فروش فوق‌العاده بلافاصله پس از گرانی

نکته قابل توجه آن است که سایپا بلافاصله پس از اعمال افزایش قیمت‌ها، طرح پیش‌فروش فوق‌العاده و فروش عادی برخی محصولات خود را آغاز کرد. این هم‌زمانی، از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نشان‌دهنده تلاش شرکت برای تأمین نقدینگی و مدیریت تعهدات مالی در شرایط دشوار اقتصادی است.

طرح پیش‌فروش از طریق سامانه رسمی فروش اینترنتی سایپا اجرا می‌شود و متقاضیان از ساعت ۱۰ صبح امروز امکان ثبت‌نام داشته‌اند. طبق اعلام رسمی، مهلت ثبت‌نام تا پایان روز پنجشنبه ۲۵ دی‌ماه ۱۴۰۳ ادامه خواهد داشت، هرچند سایپا تأکید کرده است که در صورت تکمیل ظرفیت، ثبت‌نام زودتر از موعد متوقف می‌شود.

عرضه محصولات جدید و چانگان مونتاژی در طرح پیش‌فروش

یکی از مهم‌ترین نکات این مرحله از فروش، عرضه دو محصول جدید با کدهای P۴۴۱ و P۴۴۲ است که در واقع نسخه‌های مونتاژی چانگان محسوب می‌شوند. این نخستین بار است که سایپا چنین محصولاتی را در قالب پیش‌فروش فوق‌العاده عرضه می‌کند؛ اقدامی که می‌تواند نشانه‌ای از تغییر استراتژی این خودروساز در تنوع‌بخشی به سبد محصولات و جذب مشتریان جدید باشد.

در کنار این خودروها، محصولاتی نظیر اطلس GL مجهز به ترمز SBR و ESC، ساینا S استاندارد ۸۵گانه با ترمز SBR و کوییک GXR-L با رینگ فولادی و ترمزهای SBR و ESC نیز در این طرح عرضه شده‌اند. سایپا قیمت خودروها را به‌صورت علی‌الحساب اعلام کرده و زمان تحویل را ۹۰ روزه در نظر گرفته است.

شرایط سختگیرانه ثبت‌نام و محدودیت برای متقاضیان

همانند طرح‌های فروش پیشین، سایپا مجموعه‌ای از شروط محدودکننده را برای ثبت‌نام اعمال کرده است. بر اساس بخشنامه رسمی، هر کد ملی تنها مجاز به ثبت‌نام یک دستگاه خودرو است و حداقل سن متقاضیان ۱۸ سال تمام تعیین شده است. همچنین افرادی که طی ۴۸ ماه گذشته از شرکت‌های سایپا یا ایران‌خودرو خودرو دریافت کرده‌اند، امکان شرکت در این طرح را نخواهند داشت.

ممنوعیت انتقال امتیاز، صلح و فروش حواله خودرو نیز از دیگر شروط اعلامی است؛ موضوعی که با هدف مقابله با دلالی و سوداگری در بازار خودرو اعمال می‌شود، هرچند تجربه‌های گذشته نشان داده است که این محدودیت‌ها به‌تنهایی نتوانسته‌اند بازار غیررسمی را به‌طور کامل مهار کنند.

الزامات پلاک فعال و شفافیت اطلاعات بانکی

طبق ضوابط جدید، متقاضیان نباید دارای پلاک انتظامی فعال باشند، مگر آنکه عمر خودروی آنها بیش از پنج سال باشد. علاوه بر این، اطلاعات بانکی شامل شماره شبا و شماره تلفن همراه ثبت‌شده در سامانه فروش، باید به نام شخص متقاضی باشد. این موارد با هدف افزایش شفافیت و کاهش ثبت‌نام‌های صوری در نظر گرفته شده‌اند.

سایپا همچنین اعلام کرده است که هزینه‌هایی نظیر مالیات بر ارزش افزوده، بیمه، هزینه شماره‌گذاری و سایر عوارض قانونی، بر اساس نرخ روز در زمان صدور فاکتور نهایی محاسبه و از خریدار دریافت خواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند قیمت نهایی خودرو را از رقم علی‌الحساب اعلام‌شده بالاتر ببرد.

اولویت مادران مشمول قانون جوانی جمعیت

در کنار تمام این شرایط، سایپا اعلام کرده است که در راستای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مادرانی که فرزند دوم یا بیشتر آنها پس از ۱۹ آبان ۱۴۰۰ متولد شده باشد، در اولویت تخصیص خودرو قرار خواهند گرفت. این گروه از متقاضیان می‌توانند با شرایط خاص در طرح ثبت‌نام کنند؛ سیاستی که در سال‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی فروش خودروسازان دولتی تبدیل شده است.

پیامدهای افزایش قیمت سایپا برای بازار خودرو

افزایش قیمت سایپا در کنار اقدامات مشابه ایران‌خودرو، می‌تواند اثرات قابل توجهی بر بازار آزاد خودرو داشته باشد. کارشناسان معتقدند که این افزایش‌ها به‌سرعت به بازار دست‌دوم و معاملات غیررسمی منتقل خواهد شد و سطح عمومی قیمت‌ها را بالاتر می‌برد. از سوی دیگر، فاصله قیمت کارخانه و بازار که قرار بود با سیاست‌های فروش مستقیم کاهش یابد، بار دیگر در حال گسترش است.

جمع‌بندی

افزایش قیمت‌های نجومی سایپا و آغاز همزمان پیش‌فروش فوق‌العاده، بار دیگر چالش‌های عمیق بازار خودرو ایران را نمایان کرده است. عبور قیمت خودروهای داخلی از مرزهای روانی، سخت‌تر شدن شرایط ثبت‌نام و عرضه محدود در برابر تقاضای بالا، همگی نشان می‌دهند که سیاست‌های فعلی هنوز نتوانسته‌اند تعادل پایداری در این بازار ایجاد کنند. در چنین شرایطی، مصرف‌کنندگان بیش از پیش با این پرسش مواجه‌اند که آیا خرید خودرو از کارخانه همچنان گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه است یا بازار خودرو به‌تدریج از دسترس بخش بزرگی از جامعه خارج می‌شود.