نشست خبری ۲۱ بهمن سخنگوی وزارت امور خارجه، صرفاً یک پاسخگویی رسانهای نبود، بلکه بازنمایی یک چارچوب فکری منسجم از سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مقطع حساسی از تحولات منطقهای و بینالمللی محسوب میشود. اسماعیل بقائی با پیوند زدن سالگرد ۲۲ بهمن به مفهوم اراده مستقل ملت ایران، تلاش کرد نشان دهد که منطق حاکم بر رفتار دیپلماتیک تهران، امتداد همان تصمیم تاریخی برای رقم زدن سرنوشت بدون اتکا به توصیه و فشار بیگانگان است. در این چارچوب، دیپلماسی نه نشانه عقبنشینی، بلکه ابزار تثبیت عزت، امنیت ملی و تمامیت سرزمینی تعریف میشود.
تداوم جنایات رژیم صهیونیستی و مسئولیت ضامنان آتشبس
بقائی بخش مهمی از سخنان خود را به وضعیت فلسطین، غزه، کرانه باختری و لبنان اختصاص داد؛ موضوعی که به تعبیر او همچنان مهمترین مسئله منطقه و حتی یک مسئله جهانی است. او با اشاره به آتشبسهای اسمی در غزه و لبنان تأکید کرد که تداوم حملات رژیم صهیونیستی نشان میدهد این آتشبسها فاقد کارکرد واقعی هستند. از نگاه تهران، مصوبه اخیر کابینه اسرائیل برای تسهیل الحاق بخشهایی از کرانه باختری، نهتنها نقض آشکار حقوق بینالملل، بلکه نشانه اراده سیاسی این رژیم برای محو هویت فلسطین است.
در این میان، سخنگوی وزارت خارجه مسئولیت مستقیم فرانسه و آمریکا بهعنوان ضامنان آتشبس را برجسته کرد و آنان را به دلیل مماشات و همراهی با اسرائیل، همدست در جنایات جاری دانست. این موضعگیری، تلاشی است برای انتقال بار مسئولیت از صرفاً عامل مستقیم به حامیان سیاسی و امنیتی که به تداوم بحران مشروعیت میبخشند.
استفاده از مواد شیمیایی و هشدار درباره تخریب محیط زیست
یکی از ابعاد کمتر مورد توجه اما بسیار مهم در اظهارات بقائی، اشاره به استفاده رژیم صهیونیستی از مواد شیمیایی برای تخریب محیط زیست لبنان بود. او این اقدام را مصداقی از بهکارگیری سلاح شیمیایی علیه مردم لبنان دانست؛ اقدامی که پیامدهای آن فراتر از یک منطقه جغرافیایی است و معیشت، سلامت و حیات انسانی را تهدید میکند. طرح این موضوع، نشاندهنده تلاش ایران برای گسترش دایره اتهامها از سطح نظامی به سطح زیستمحیطی و انسانی و واداشتن جامعه جهانی به واکنش قاطع است.
دیپلماسی منطقهای و نقش مسقط در مذاکرات
در بخش مهمی از نشست، بقائی به پرسشها درباره روند دیپلماتیک اخیر و نقش کشورهای منطقه پاسخ داد. او ضمن قدردانی از حسن نیت و مساعی جمیله کشورهایی مانند ترکیه، تأکید کرد که ایران هیچگاه با نقشآفرینی مثبت همسایگان مخالفتی نداشته است. با این حال، انتخاب مسقط بهعنوان محل مذاکرات، تصمیمی مبتنی بر تجربه موفق میزبانی عمان و تمرکز ایران بر موضوع هستهای عنوان شد.
بقائی با رد شایعات درباره آزردگی ترکیه، تلاش کرد تصویر انسجام منطقهای را تقویت کند و توضیح داد که تماسها و رایزنیها با کشورهای همسایه از مصر و امارات تا عربستان با جدیت ادامه دارد. این بخش از سخنان او، بر راهبرد ایران برای تبدیل همسایگان از ناظران منفعل به بازیگران کاهنده تنش دلالت دارد.
آمریکا، اسرائیل و چالش استقلال تصمیمگیری واشنگتن
سفر نخستوزیر رژیم صهیونیستی به آمریکا و تلاش برای تأثیرگذاری بر روند مذاکرات، از دیگر محورهای نشست بود. بقائی با صراحت اعلام کرد که طرف مذاکره ایران، آمریکا است و این واشنگتن است که باید تصمیم بگیرد مستقل از فشارهای تلآویو عمل کند. او ریشه بحرانسازی درباره برنامه هستهای ایران را به تبلیغات چند دههای رژیم صهیونیستی نسبت داد و تأکید کرد که این رژیم ذاتاً مخالف هر روند دیپلماتیکی است که به آرامش منطقه منجر شود.
جدیت ایران در مذاکرات و رد ادعای خرید زمان
در پاسخ به اتهام خرید زمان، سخنگوی وزارت خارجه با لحنی قاطع گفت که رفع تحریمهای ظالمانه برای ایران حیاتی است و هر روز تعجیل در این مسیر، به سود ملت ایران است. تأکید بر آمادگی هیئت ایرانی برای ماندن روزهای متوالی در محل مذاکرات، تلاشی برای اثبات حسن نیت و رویکرد نتیجهمحور تهران بود. همزمان، بقائی یادآور شد که بازه زمانی مذاکرات به عملکرد طرف مقابل بستگی دارد و قضاوت نهایی زودهنگام است.
امنیت منطقه و همکاریهای دفاعی با همسایگان
بقائی در تشریح سفر وزیر دفاع به جمهوری آذربایجان، این دیدار را نشانه عزم ایران برای تقویت اعتماد و همکاری در قفقاز جنوبی دانست؛ منطقهای که به گفته او، صلح و ثباتش با امنیت ملی ایران گره خورده است. طرح گفتوگوهای گسترده دفاعی و امنیتی با باکو، در کنار سفرهای دیپلماتیک پیشین، پیام روشنی درباره اولویت همگرایی منطقهای دارد.
تردید نسبت به طرف مقابل و تجربههای گذشته
سخنگوی وزارت خارجه مهمترین عامل تردید ایران را سوابق مذاکراتی آمریکا در یک دهه اخیر دانست. او با اشاره به تهدیدها و تحریمهای همزمان با گفتوگو، تأکید کرد که تهران ناگزیر است با احتیاط و مراقبت وارد هر روند دیپلماتیکی شود. با این حال، بقائی یادآور شد که ایران هرگز از دیپلماسی گریزان نبوده و منطق و خواستههایش مبتنی بر حقوق بینالملل است.
خط قرمز تعرض نظامی و پاسخ قاطع
در برابر تهدیدهای تلآویو درباره اقدام مستقل نظامی، بقائی موضعی صریح اتخاذ کرد و گفت هرگونه تعرض نظامی علیه ایران با پاسخ کوبنده مواجه خواهد شد. او همچنین یادآور شد که چنین اقداماتی بدون هماهنگی آمریکا امکانپذیر نیست و پیامدهای آن پشیمانکننده خواهد بود. این موضع، تکمیلکننده پیوند دیپلماسی و بازدارندگی نظامی در گفتمان رسمی ایران است.
مسقط؛ سنجش جدیت، نه میدان امتیازدهی
بقائی نشست مسقط را فرصتی برای سنجش جدیت طرف مقابل توصیف کرد و گفت که در چنین مرحلهای، تمرکز بر کلیات طبیعی است. او تأکید کرد که موضع اصولی ایران، تأمین منافع ملت بر پایه معاهده منع اشاعه و بهرهمندی صلحآمیز از انرژی هستهای است و ورود به جزئیات، به گامهای بعدی بستگی دارد.
دیپلماسی و میدان؛ دو بال یک راهبرد
از نگاه سخنگوی وزارت خارجه، دیپلماسی و میدان در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه در یک جهت واحد برای دفاع از کیان ایران حرکت میکنند. اشاره او به نشست مشترک فرماندهان ارتش و وزارت خارجه، تلاشی برای نمایش هماهنگی نهادی و همافزایی میان قدرت سخت و قدرت نرم جمهوری اسلامی بود.
جمعبندی تحلیلی
نشست خبری ۲۱ بهمن اسماعیل بقائی را میتوان بیانی فشرده از راهبرد کلان سیاست خارجی ایران دانست؛ راهبردی که بر استقلال تصمیمگیری، پیوند بازدارندگی و دیپلماسی، تقویت همکاری منطقهای و مطالبهگری فعال در برابر جنایات رژیم صهیونیستی استوار است. در این چارچوب، مذاکرات مسقط نه نشانه عقبنشینی، بلکه ابزاری برای سنجش صداقت طرف مقابل و تأمین منافع ملی تعریف میشود. همزمان، پیام روشن تهران این است که دیپلماسی زمانی معنا دارد که با عمل همراه باشد و هرگونه تهدید یا فشار، نهتنها مسیر گفتوگو را هموار نمیکند، بلکه بر عزم ایران برای دفاع از عزت و امنیت خود میافزاید.
