پیش‌ بینی رئیس انجمن پرورش‌دهندگان قارچ درباره قیمت، تولید و مصرف

بازار قارچ خوراکی در ایران، برخلاف بسیاری از محصولات پروتئینی و کشاورزی، در ماه‌های اخیر مسیر متفاوتی را طی کرده است. حذف ارز ترجیحی، کاهش قدرت خرید خانوارها، افزایش هزینه نهاده‌های تولید و نوسانات عمومی اقتصاد، همگی عواملی بودند که می‌توانستند به افت مصرف و بی‌ثباتی بازار منجر شوند. با این حال، داده‌ها و اظهارات فعالان این بخش نشان می‌دهد که قارچ توانسته جایگاه خود را در سبد غذایی خانوار حفظ کند و حتی در آستانه ماه مبارک رمضان، چشم‌انداز بازار آن با ثبات همراه است.

اظهارات مهدی رجبی، رئیس انجمن پرورش‌دهندگان قارچ، تصویر روشنی از وضعیت فعلی و آینده نزدیک این محصول ارائه می‌دهد؛ تصویری که از یک‌سو کاهش محسوس تولید را نشان می‌دهد و از سوی دیگر، از تعادل نسبی در بازار مصرف و قیمت حکایت دارد.

حذف ارز ترجیحی و واکنش بازار مصرف قارچ

حذف ارز ترجیحی طی سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین تصمیمات اقتصادی بوده که آثار آن در بخش‌های مختلف نمایان شده است. بسیاری از کالاهای اساسی پس از این تصمیم با کاهش مصرف مواجه شدند، اما به گفته رئیس انجمن پرورش‌دهندگان قارچ، این اتفاق در مورد قارچ رخ نداده است. رجبی معتقد است که با وجود محدودیت قدرت خرید مردم، مصرف قارچ کاهش نیافته و بازار توانسته تعادل خود را حفظ کند.

این موضوع نشان می‌دهد که قارچ به‌تدریج از یک کالای لوکس یا مکمل، به یک ماده غذایی قابل اتکا در رژیم خانوار تبدیل شده است. قیمت تمام‌شده نسبتاً پایین‌تر در مقایسه با گوشت قرمز، مرغ و حتی برخی فرآورده‌های پروتئینی، باعث شده قارچ همچنان انتخاب بخشی از مصرف‌کنندگان باقی بماند. همین جایگاه تثبیت‌شده، اثر شوک‌های قیمتی و سیاستی را بر مصرف آن محدود کرده است.

قیمت قارچ برای مصرف‌کننده و چشم‌انداز ثبات تا پایان سال

بر اساس اعلام رئیس انجمن پرورش‌دهندگان قارچ، قیمت هر کیلوگرم قارچ برای مصرف‌کننده در حال حاضر بین ۲۰۰ تا ۲۲۰ هزار تومان است. نکته مهم در این اظهارات، پیش‌بینی عدم نوسان قیمتی تا پایان سال است؛ پیش‌بینی‌ای که به‌ویژه در آستانه ماه مبارک رمضان اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

ماه رمضان معمولاً با تغییر الگوی مصرف مواد غذایی همراه است و در بسیاری از بازارها، افزایش تقاضا به نوسان قیمت منجر می‌شود. اما رجبی تأکید دارد که شرایط بازار قارچ به گونه‌ای است که حتی با افزایش نسبی تقاضا در این ماه، انتظار جهش قیمتی وجود ندارد. این ثبات قیمتی، نتیجه ترکیبی از مدیریت عرضه، تعدیل تقاضا و حتی نقش صادرات غیررسمی در تنظیم بازار داخلی است.

کاهش تولید؛ چالش اصلی پرورش‌دهندگان قارچ

در حالی که بازار مصرف آرام به نظر می‌رسد، بخش تولید با چالش‌های جدی روبه‌روست. رجبی از کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی تولید قارچ نسبت به گذشته خبر می‌دهد؛ کاهشی که ریشه آن را باید در کمبود و افزایش قیمت نهاده‌های اصلی تولید، به‌ویژه کلش و کمپوست، جست‌وجو کرد.

کلش و کمپوست به‌عنوان مواد پایه در پرورش قارچ، سهم قابل توجهی در هزینه تمام‌شده دارند. افزایش قیمت این نهاده‌ها، حاشیه سود تولیدکنندگان را کاهش داده و در برخی موارد، ظرفیت تولید واحدها را محدود کرده است. به گفته رئیس انجمن، مجموع تولید قارچ کشور در بهترین حالت به ۱۸۵ هزار تن خواهد رسید؛ رقمی که فاصله محسوسی با برآوردهای اولیه دارد.

فاصله تولید واقعی با برآوردهای ابتدای سال

بر اساس اظهارات رجبی، میزان تولید قارچ در سال جاری نسبت به برآوردهای صورت‌گرفته، ۳۰ تا ۳۵ هزار تن کمتر خواهد بود. این اختلاف، نشان‌دهنده عمق مشکلات ساختاری در زنجیره تولید قارچ است؛ از تأمین مواد اولیه گرفته تا هزینه‌های انرژی، حمل‌ونقل و نیروی کار.

کاهش تولید اگرچه می‌توانست به افزایش قیمت منجر شود، اما به نظر می‌رسد افت همزمان قدرت خرید و مدیریت نسبی بازار، مانع از بروز شوک قیمتی شده است. با این حال، استمرار این وضعیت در بلندمدت می‌تواند توان تولید داخلی را تضعیف کند و بازار را در سال‌های آینده با ریسک کمبود عرضه مواجه سازد.

نقش صادرات غیررسمی در تعادل بازار داخلی

یکی از نکات قابل توجه در اظهارات رئیس انجمن پرورش‌دهندگان قارچ، اشاره به صادرات غیررسمی این محصول است. به گفته رجبی، صادرات قارچ به‌صورت غیررسمی در حال انجام است و همین موضوع تا حدی به متعادل شدن عرضه در بازار داخلی کمک کرده است.

صادرات غیررسمی، اگرچه از منظر سیاست‌گذاری چالش‌هایی به همراه دارد، اما در شرایط فعلی توانسته بخشی از مازاد یا نوسانات عرضه را جذب کند. این صادرات، به‌ویژه در مناطق مرزی، به تولیدکنندگان امکان داده است که بخشی از محصول خود را با قیمت مناسب‌تری به فروش برسانند و از فشار کامل بازار داخلی رهایی یابند. در عین حال، نبود چارچوب رسمی برای صادرات، مانع از بهره‌برداری کامل کشور از ظرفیت‌های ارزآوری این محصول شده است.

جایگاه مصرف قارچ در ایران و فاصله با استاندارد جهانی

رجبی در بخش دیگری از اظهارات خود، به مقایسه سرانه مصرف قارچ در ایران و جهان پرداخته است. به گفته وی، سرانه مصرف قارچ در دنیا بالای ۶ کیلوگرم در سال است، در حالی که در تهران نیز این رقم به ۳ کیلوگرم نمی‌رسد. این آمار نشان می‌دهد که مصرف قارچ در ایران همچنان فاصله قابل توجهی با میانگین جهانی دارد.

با این حال، پیش‌بینی می‌شود که سرانه مصرف در تهران در سال آینده به حدود ۴ کیلوگرم برسد. این رشد تدریجی، بیانگر تغییر آرام الگوی تغذیه و افزایش آگاهی مصرف‌کنندگان نسبت به ارزش غذایی قارچ است. قارچ به‌عنوان منبعی کم‌چرب، سرشار از فیبر و ویتامین‌ها، می‌تواند نقش مهمی در بهبود سبد غذایی خانوار ایفا کند؛ نقشی که هنوز به‌طور کامل محقق نشده است.

ماه رمضان و تغییر الگوی تقاضا برای قارچ

ورود به ماه مبارک رمضان همواره یکی از عوامل اثرگذار بر بازار مواد غذایی بوده است. در مورد قارچ، این ماه می‌تواند هم فرصت و هم چالش باشد. از یک‌سو، افزایش مصرف غذاهای سبک‌تر و گیاهی در وعده‌های افطار و سحر، تقاضا برای قارچ را تقویت می‌کند. از سوی دیگر، محدودیت قدرت خرید و کنترل هزینه‌های خانوار، مانع از جهش شدید تقاضا می‌شود.

برآیند این عوامل، همان‌گونه که رئیس انجمن پرورش‌دهندگان قارچ تأکید کرده، به ثبات نسبی بازار منجر خواهد شد. به نظر می‌رسد قارچ در ماه رمضان بیشتر نقش یک کالای مکمل پایدار را ایفا می‌کند تا یک کالای هیجانی با نوسان قیمت.

جمع‌بندی

بازار قارچ خوراکی ایران در شرایطی خاص قرار دارد؛ شرایطی که از یک‌سو با کاهش قابل توجه تولید به دلیل گرانی نهاده‌ها و مشکلات ساختاری همراه است و از سوی دیگر، مصرف آن تحت تأثیر حذف ارز ترجیحی کاهش نیافته و حتی در آستانه ماه مبارک رمضان با ثبات پیش می‌رود. قیمت ۲۰۰ تا ۲۲۰ هزار تومانی برای مصرف‌کننده، در کنار پیش‌بینی عدم نوسان تا پایان سال، نشان‌دهنده تعادل نسبی میان عرضه و تقاضاست.

با این حال، تداوم کاهش تولید و فاصله محسوس سرانه مصرف داخلی با استاندارد جهانی، زنگ هشداری برای سیاست‌گذاران و فعالان این حوزه است. اگر چالش‌های تأمین نهاده، حمایت از تولید و سامان‌دهی صادرات به‌صورت اصولی حل نشود، ثبات امروز بازار قارچ ممکن است در سال‌های آینده با تهدید جدی مواجه شود.