ایران آماده همه سناریوهاست؛ روایت یک گفت‌وگوی صریح دیپلماتیک از جنگ

بدون تردید گفت‌وگوی اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، با شبکه آمریکایی PBS را باید یکی از شفاف‌ترین روایت‌های رسمی ایران از وضعیت پرتنش سیاست خارجی در ماه‌های اخیر دانست؛ گفت‌وگویی که در بستر تهدیدهای مکرر نظامی، توقف و ازسرگیری مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا و تحولات داخلی کشور انجام شد و تلاش کرد تصویری مبتنی بر منطق دیپلماتیک، حقوق بین‌الملل و تجربه تاریخی ایران ارائه دهد. بقائی در این مصاحبه، هم‌زمان از آمادگی ایران برای هر سناریویی سخن گفت و بر ترجیح قطعی تهران به مسیر گفت‌وگو و راه‌حل سیاسی تأکید کرد؛ دوگانه‌ای که سال‌هاست ستون فقرات سیاست خارجی جمهوری اسلامی را شکل داده است.

تهدید جنگ؛ واقعیتی تکراری در حافظه تاریخی ایران

بقائی در پاسخ به پرسش درباره نگرانی از جنگ، با نگاهی فراتر از فضای هیجانی روز، تهدیدهای اخیر مقامات آمریکایی را در امتداد یک روند تاریخی تحلیل می‌کند. از نگاه او، ایران طی نزدیک به پنج دهه گذشته همواره با ادبیات «همه گزینه‌ها روی میز است» مواجه بوده؛ ادبیاتی که به گفته وی، اغلب بدون دلیل حقوقی یا مشروعیت بین‌المللی مطرح شده است. این تأکید، تلاش برای عادی‌سازی روانی فضای تهدید و انتقال این پیام است که جامعه ایرانی، برخلاف تصویرسازی‌های بیرونی، ملتی است که زندگی زیر فشار و تهدید را تجربه کرده و توان مدیریت آن را دارد.

در این چارچوب، سخنگوی وزارت خارجه نه‌تنها از نگرانی شخصی یا خانوادگی سخن نمی‌گوید، بلکه موضوع را به سطح اراده ملی ارتقا می‌دهد؛ اراده‌ای که ریشه در تصمیم تاریخی مردم ایران برای استقلال و تعیین سرنوشت خود دارد. پیام آشکار این بخش از گفت‌وگو آن است که تهدید نظامی، ابزار مؤثری برای تغییر رفتار ایران نبوده و نخواهد بود.

زندگی با تهدید؛ منطق بازدارندگی و هوشیاری

در ادامه، بقائی مفهوم «زندگی با تهدید» را به‌عنوان یک واقعیت دائمی در سیاست خارجی ایران تشریح می‌کند. او ضمن پذیرش ضرورت هوشیاری نسبت به پیامدها، بر شجاعت و آگاهی مردم ایران تأکید دارد؛ مردمی که به گفته وی، می‌دانند هدف اصلی این تهدیدها تحمیل اراده خارجی است. این بخش از گفت‌وگو، بازتاب‌دهنده منطق بازدارندگی جمهوری اسلامی است؛ منطقی که بر مقاومت فعال، حفظ توان دفاعی و در عین حال، باز گذاشتن مسیر دیپلماسی استوار است.

مذاکرات غیرمستقیم عمان؛ دیپلماسی در شرایط بی‌اعتمادی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مصاحبه، روایت بقائی از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در عمان است؛ مذاکراتی که پس از هشت ماه وقفه و در فضایی آکنده از بی‌اعتمادی از سر گرفته شد. بقائی با اشاره به اینکه این شیوه مذاکره برای ایران مسبوق به سابقه است، تأکید می‌کند که کانال عمانی، همچنان نقش واسطه‌ای کلیدی در انتقال پیام‌ها ایفا می‌کند.

او توضیح می‌دهد که پیام‌ها هم به‌صورت مکتوب و هم شفاهی منتقل شده و آغاز مذاکرات با یک جلسه توجیهی کوتاه با وزیر خارجه عمان همراه بوده است. اشاره به دست دادن کوتاه میان وزیر امور خارجه ایران و نماینده آمریکا، هرچند جزئی به نظر می‌رسد، اما در ادبیات دیپلماتیک حامل پیام نمادین کاهش تنش و حفظ کانال ارتباطی است؛ پیامی که بقائی تلاش می‌کند آن را در چارچوب رفتار حرفه‌ای دیپلمات‌های ایرانی معنا کند.

آغاز گفت‌وگو پس از حمله؛ تصمیمی شجاعانه

بقائی ازسرگیری مذاکرات را اقدامی شجاعانه توصیف می‌کند؛ توصیفی که بدون اشاره به حمله غیرقانونی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات ایران، قابل فهم نیست. از نگاه او، عمق بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن نه محصول رفتار ایران، بلکه نتیجه مستقیم چنین اقداماتی است. با این حال، ایران تصمیم گرفته بار دیگر مسیر گفت‌وگو را بیازماید؛ تصمیمی که به‌زعم سخنگوی وزارت خارجه، اهمیت آن فراتر از نتایج کوتاه‌مدت مذاکرات است و نشان‌دهنده ترجیح راه‌حل دیپلماتیک بر تقابل است.

هسته‌ای؛ تمرکز مذاکرات و خطوط حقوقی ایران

در بخش مربوط به برنامه هسته‌ای، بقائی تلاش می‌کند بحث را به‌طور کامل در چارچوب حقوق بین‌الملل نگه دارد. او با یادآوری عضویت ایران در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و نقش پیشگام تهران در طرح خاورمیانه عاری از سلاح هسته‌ای، این پیام را منتقل می‌کند که سیاست هسته‌ای ایران نه یک پروژه امنیتی پنهان، بلکه برنامه‌ای شفاف و صلح‌آمیز است.

تأکید مکرر بر نبود حتی یک گزارش از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره انحراف ایران، بخشی از راهبرد پاسخ‌گویی به ادعاهای غربی است. بقائی در عین حال، صراحتاً اعلام می‌کند که ایران آماده گفت‌وگو درباره سطح غنی‌سازی و میزان ذخایر است؛ اما این آمادگی را مشروط به احترام به حقوق تثبیت‌شده ایران می‌داند. این موضع‌گیری، تلاشی برای ترسیم مرز میان انعطاف دیپلماتیک و عقب‌نشینی از حقوق حاکمیتی است.

اعتراضات داخلی؛ تفکیک اعتراض مسالمت‌آمیز از خشونت سازمان‌یافته

در بخش پایانی گفت‌وگو، بقائی به موضوع اعتراضات داخلی و هم‌زمانی آن با تنش‌های خارجی می‌پردازد. او با تأکید بر ارزش هر جان انسانی و به رسمیت شناختن حق تجمع مسالمت‌آمیز در قانون اساسی، تلاش می‌کند روایت رسمی جمهوری اسلامی را بازگو کند؛ روایتی که میان اعتراض مدنی و خشونت مسلحانه تفکیک قائل است.

اشاره به حضور گروه‌های مسلح، حمله به نیروهای امنیتی و اعتراف برخی مقامات خارجی به نقش عوامل وابسته، بخشی از تلاش برای تبیین نگاه امنیتی حاکمیت به تحولات پس از روزهای نخست اعتراضات است. در عین حال، اعلام بررسی آمار تلفات و انتشار اسامی کشته‌شدگان از سوی نهادهای رسمی، تلاشی برای پاسخ به انتقادات درباره شفافیت و پاسخگویی تلقی می‌شود.

امید به عبور از بحران؛ دیپلماسی و پشتوانه تمدنی

بقائی گفت‌وگو را با نگاهی امیدوارانه به آینده به پایان می‌برد. او ریشه این امید را نه‌تنها در مذاکرات جاری، بلکه در تاریخ و تمدن ایران می‌داند؛ تمدنی که به گفته وی، بارها از بحران‌های بزرگ عبور کرده است. این جمع‌بندی، در واقع پیوندی میان سیاست روز و روایت کلان هویتی جمهوری اسلامی برقرار می‌کند؛ پیوندی که در آن، دیپلماسی ابزار مدیریت بحران و تمدن، پشتوانه پایداری معرفی می‌شود.

جمع‌بندی

گفت‌وگوی اسماعیل بقائی با PBS را می‌توان تلاشی هدفمند برای انتقال روایت رسمی ایران به افکار عمومی غرب دانست؛ روایتی که بر آمادگی برای همه سناریوها، ترجیح گفت‌وگو بر جنگ، پایبندی به حقوق بین‌الملل و تفکیک میان اعتراض مدنی و خشونت تأکید دارد. در این چارچوب، ایران نه کنشگری منفعل و نگران، بلکه بازیگری آگاه، باتجربه و آماده توصیف می‌شود؛ کشوری که زیر سایه تهدید زندگی کرده، اما همچنان دیپلماسی را راه کم‌هزینه‌تر و عقلانی‌تر برای مدیریت منازعه می‌داند.