شوچنکو مقابل اینفانتینو؛ تقابل فوتبال و سیاست در سایه جنگ اوکراین

فوتبال اروپا بار دیگر به صحنه‌ای برای بروز یکی از پیچیده‌ترین منازعات سیاسی سال‌های اخیر تبدیل شده است؛ منازعه‌ای که این‌بار نه در زمین مسابقه بلکه در اتاق‌های بسته مدیریتی فیفا و یوفا جریان دارد. آندری شوچنکو، اسطوره فوتبال اوکراین و رئیس کنونی فدراسیون فوتبال این کشور، با موضعی صریح و بی‌سابقه اعلام کرده است که قصد دارد در حاشیه کنفرانس یوفا در بروکسل، دیداری فوری با جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، برگزار کند. محور این دیدار، اظهارات اخیر اینفانتینو درباره امکان بازگشت تیم‌های روسیه به رقابت‌های بین‌المللی است؛ موضوعی که از نگاه اوکراین نه‌تنها ورزشی نیست، بلکه مستقیماً با واقعیت جنگ و پیامدهای انسانی آن گره خورده است.

شوچنکو و مسئولیتی فراتر از فوتبال

آندری شوچنکو که سال‌ها به‌عنوان یکی از نمادهای فوتبال مدرن اروپا شناخته می‌شد، در جایگاه مدیریتی جدید خود نقشی کاملاً متفاوت یافته است. او اکنون نه صرفاً یک رئیس فدراسیون، بلکه سخنگوی بخشی از جامعه ورزشی اوکراین است که معتقد است هرگونه بازگشت روسیه به فوتبال بین‌المللی، در شرایط ادامه جنگ، به معنای نادیده گرفتن رنج انسانی و مشروعیت‌بخشی غیرمستقیم به تجاوز نظامی است. شوچنکو با تأکید بر اینکه این اقدام «غیرقابل قبول» است، هشدار داده که فوتبال می‌تواند به ابزاری در دست کرملین برای بازسازی تصویر بین‌المللی خود تبدیل شود؛ تصویری که به‌زعم او نباید بدون پاسخ باقی بماند.

اظهارات اینفانتینو و تغییر گفتمان فیفا

در سوی دیگر این تقابل، جانی اینفانتینو قرار دارد؛ مدیری که در سال‌های اخیر تلاش کرده فیفا را به نهادی مستقل از فشارهای سیاسی معرفی کند. اینفانتینو در مصاحبه‌ای جنجالی اعلام کرده بود که محرومیت روسیه از فوریه ۲۰۲۲ تاکنون نتایج مثبتی نداشته و تنها به افزایش ناامیدی و تشدید تنش‌ها منجر شده است. او همچنین از بررسی تغییر قوانین فیفا سخن گفت؛ تغییراتی که می‌تواند مانع محرومیت کشورها به دلیل تصمیمات سیاسی رهبرانشان شود. این سخنان به‌سرعت واکنش‌های گسترده‌ای را در میان فدراسیون‌های اروپایی برانگیخت و نشان داد که شکاف عمیقی میان نگاه مدیریتی فیفا و تجربه زیسته کشورهایی مانند اوکراین وجود دارد.

جنگ، تحریم و مرز باریک ورزش و سیاست

محرومیت روسیه از مسابقات فیفا و یوفا از فوریه ۲۰۲۲، یکی از بی‌سابقه‌ترین تصمیمات تاریخ فوتبال بین‌المللی بود. این تصمیم در زمانی اتخاذ شد که بسیاری از نهادهای ورزشی تلاش می‌کردند از سیاسی‌شدن ورزش پرهیز کنند. با این حال، گستردگی جنگ و فشار افکار عمومی باعث شد فوتبال نیز ناگزیر به موضع‌گیری شود. لغو جزئی این ممنوعیت در رده سنی زیر ۱۷ سال در سال ۲۰۲۳، اگرچه تلاشی برای تفکیک ورزش پایه از سیاست تلقی می‌شد، اما با مخالفت شدید بسیاری از فدراسیون‌های اروپایی مواجه شد؛ فدراسیون‌هایی که اعلام کردند حاضر به بازی با تیم‌های روسیه نیستند، حتی اگر مجوز رسمی صادر شود.

حمایت فدراسیون‌های اروپایی از موضع اوکراین

شوچنکو در مواضع اخیر خود تأکید کرده است که مخالفت اوکراین با بازگشت روسیه، موضعی انفرادی نیست. به گفته او، بسیاری از فدراسیون‌های ملی اروپا نگرانی‌های مشابهی دارند و بازگشت روسیه را در شرایط فعلی، مغایر با ارزش‌های اعلامی فوتبال می‌دانند. این حمایت ضمنی و گاه آشکار، موقعیت شوچنکو را در مذاکره با اینفانتینو تقویت می‌کند و نشان می‌دهد که تصمیم نهایی فیفا، می‌تواند به بحرانی گسترده‌تر در روابط این نهاد با اعضای اروپایی‌اش منجر شود.

فوتبال به‌عنوان ابزار نفوذ سیاسی

یکی از محورهای کلیدی استدلال شوچنکو، خطر سوءاستفاده سیاسی از فوتبال است. او هشدار داده که بازگشت روسیه به مسابقات بین‌المللی، می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از عادی‌سازی شرایط تلقی شود؛ پیامی که از دید او، با واقعیت جنگ و ادامه درگیری‌ها همخوانی ندارد. در این چارچوب، فوتبال دیگر صرفاً یک بازی نیست، بلکه بستری برای انتقال پیام‌های نمادین است؛ پیام‌هایی که می‌توانند بر افکار عمومی جهانی اثر بگذارند.

بُعد انسانی موضع اوکراین

شوچنکو برای تقویت موضع خود، به اقدامات بشردوستانه فدراسیون فوتبال اوکراین در طول جنگ اشاره کرده است. به گفته او، دفاتر این فدراسیون در کیف در ماه‌های بحرانی جنگ، به مکانی برای اسکان و ارائه خدمات به کودکان و خانواده‌های آسیب‌دیده تبدیل شده بود. این روایت انسانی، تلاش دارد نشان دهد که فوتبال اوکراین نه‌تنها قربانی جنگ، بلکه بخشی از مقاومت اجتماعی در برابر پیامدهای آن بوده است؛ مقاومتی که نمی‌تواند هم‌زمان شاهد بازگشت عادی رقیب متجاوز به صحنه بین‌المللی باشد.

جلسه بروکسل و آینده تصمیم‌گیری فیفا

دیدار احتمالی شوچنکو و اینفانتینو در بروکسل، فراتر از یک جلسه معمولی مدیریتی ارزیابی می‌شود. این نشست می‌تواند مسیر آینده سیاست‌های فیفا در قبال کشورهایی را که درگیر منازعات نظامی هستند، مشخص کند. اگر فیفا به سمت بازگرداندن روسیه حرکت کند، با چالش جدی مشروعیت در میان برخی اعضای خود مواجه خواهد شد؛ و اگر بر تداوم محرومیت تأکید کند، ناچار است پاسخگوی انتقادهایی باشد که این تصمیم را سیاسی و تبعیض‌آمیز می‌دانند.

جمع‌بندی

ماجرای تقابل شوچنکو و اینفانتینو، نمادی روشن از دشواری جداسازی ورزش از سیاست در دنیای معاصر است. فوتبال، با تمام ادعای بی‌طرفی، در بزنگاه‌های تاریخی ناچار به انتخاب می‌شود. اوکراین، با رهبری چهره‌ای چون شوچنکو، تلاش می‌کند صدای قربانیان جنگ را به بالاترین سطوح مدیریتی فوتبال جهان برساند. در مقابل، فیفا به‌دنبال حفظ نقش جهانی و غیرسیاسی خود است؛ نقشی که تحقق آن در شرایط فعلی، بیش از هر زمان دیگری پیچیده و مناقشه‌برانگیز به نظر می‌رسد. نتیجه این تقابل، نه‌تنها سرنوشت روسیه در فوتبال بین‌المللی، بلکه اعتبار آینده فیفا را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.