افشای پشت‌پرده جهش عجیب قیمت طلا؛ نقش آمریکا و خاورمیانه چه بود؟

بازار جهانی طلا در ماه‌های اخیر یکی از پرالتهاب‌ترین دوره‌های تاریخی خود را تجربه کرده است؛ دوره‌ای که بسیاری از فعالان باسابقه این حوزه، آن را تنها با مقطع بحران مسکن آمریکا در سال‌های میانی دهه ۲۰۰۰ قابل مقایسه می‌دانند. محمد کشتی‌آرای، عضو کمیسیون تخصصی طلا و جواهر اتاق اصناف ایران، با مرور روندهای چند دهه گذشته، معتقد است جهش‌های اخیر قیمت اونس جهانی طلا از جنس افزایش‌های معمول و تدریجی نبوده و بیش از آنکه ناشی از عوامل بنیادین بلندمدت باشد، ریشه در شوک‌های سیاسی، مالی و روانی بازارهای جهانی دارد.

سابقه تاریخی جهش‌های طلا و تفاوت دوره اخیر

بررسی روند قیمت طلا از ابتدای قرن بیست‌ویکم نشان می‌دهد که تنها یک‌بار شاهد جهشی ناگهانی و سنگین در بهای اونس جهانی بوده‌ایم؛ آن هم در فاصله سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۸ و هم‌زمان با بحران مسکن آمریکا. در آن مقطع، قیمت طلا افزایشی حدود ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ دلار را تجربه کرد؛ رخدادی که پس از آن، طی نزدیک به سه دهه، دیگر تکرار نشد. هرچند در این سال‌ها بازار طلا همواره روندهای صعودی مقطعی داشته، اما این افزایش‌ها عموما منطقی، تدریجی و متناسب با شاخص‌های اقتصادی جهانی بوده است.

آنچه در سال گذشته و به‌ویژه ماه‌های اخیر رخ داد، از نظر بسیاری از کارشناسان، یک استثنا محسوب می‌شود. قیمت جهانی طلا به‌تدریج رشد کرد و هنگامی که به محدوده ۴۰۰۰ دلار رسید، حتی خوش‌بین‌ترین تحلیلگران نیز عبور از مرز ۵۰۰۰ دلار را بعید می‌دانستند. با این حال، سلسله‌ای از تحولات بین‌المللی باعث شد بازار طلا وارد فازی هیجانی شود و رکوردهای جدیدی را ثبت کند.

نقش تحولات سیاسی و اقتصادی جهان در جهش قیمت طلا

به گفته کشتی‌آرای، مجموعه‌ای از رویدادهای جهانی که عمدتا در دو ماه اخیر رخ داد، نقش تعیین‌کننده‌ای در جهش قیمت اونس جهانی طلا داشت. مسائل خاورمیانه و افزایش سطح تنش‌ها، موضوع ایران و نگرانی از گسترش درگیری‌ها، بحران ونزوئلا و همچنین بحث تغییر نرخ بهره و جابه‌جایی رئیس فدرال رزرو آمریکا، همگی دست‌به‌دست هم دادند تا بازارهای مالی جهان دچار بی‌ثباتی شوند.

در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاران جهانی که همواره طلا را به‌عنوان یک دارایی امن می‌شناسند، بخشی از سرمایه‌های خود را از بازار سهام و سایر ابزارهای پرریسک خارج کرده و به سمت بازار طلا سوق دادند. نتیجه این رفتار، افزایش تقاضا و جهش قیمت اونس جهانی بود؛ به‌طوری که در مقطعی قیمت طلا حتی تا حدود ۵۶۰۰ دلار نیز پیش رفت؛ سطحی که از زمان بحران مسکن آمریکا سابقه نداشت.

فدرال رزرو و اثر روانی سیاست‌های پولی

یکی از مهم‌ترین عوامل نوسان بازار طلا در این دوره، تغییر مدیریت در فدرال رزرو آمریکا بود. پیش‌بینی غالب این بود که رئیس جدید فدرال رزرو، که قرار است از ماه می کار خود را آغاز کند، با اتخاذ سیاست‌های تازه، تغییراتی در نرخ بهره ایجاد خواهد کرد. همین انتظار، بازارهای مالی آمریکا را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داد و باعث افت قابل‌توجه ارزش سهام شد.

افت بازار سهام، به‌طور سنتی به نفع بازار طلا تمام می‌شود و این‌بار نیز همین اتفاق رخ داد. اما زمانی که رئیس جدید فدرال رزرو اعلام کرد فعلا برنامه‌ای برای تغییر نرخ بهره و سیاست‌های مالی ندارد و مسیر قبلی ادامه خواهد یافت، بازار طلا واکنش معکوس نشان داد. قیمت‌ها عقب‌نشینی کردند و فضای هیجانی تا حدی فروکش کرد. این تغییر موضع، اگرچه موجب بازگشت نسبی ثبات شد، اما رکوردهای قیمتی ثبت‌شده در حافظه بازار باقی ماند.

ثبت رکوردهای تاریخی و بازگشت به مسیر نزولی

نتیجه این فراز و فرودها، ثبت بالاترین سطوح تاریخی برای طلا، نقره و سایر فلزات گران‌بها بود. با ایجاد ثبات نسبی در سیاست‌های پولی آمریکا و کاهش بخشی از تنش‌های سیاسی، قیمت جهانی طلا بار دیگر وارد مسیر نزولی شد. با این حال، این کاهش به معنای بازگشت کامل به سطوح پیشین نبود، بلکه بیشتر نوعی اصلاح پس از جهش‌های سنگین تلقی می‌شود.

در دو هفته گذشته، بازارهای مالی طلا در جهان روزهای بسیار پرنوسانی را پشت سر گذاشتند؛ به‌طوری که تغییرات قیمتی تا حدود ۱۰ درصد و نزدیک به ۱۰۰۰ دلار نیز مشاهده شد. در نهایت، در روزهای پایانی هفته گذشته، نوعی تثبیت نسبی در بازار شکل گرفت و قیمت طلا در محدوده ۴۸۰۰ دلار قرار گرفت و سپس به حدود ۴۹۰۰ دلار رسید.

تأثیر کاهش تنش‌های خاورمیانه بر قیمت طلا

از اواسط هفته گذشته، با مطرح شدن موضوع مذاکرات و کاهش احتمال درگیری در خاورمیانه، بخشی از ریسک‌های سیاسی از بازار خارج شد. همین عامل کافی بود تا قیمت طلا مسیر نزولی ملایمی در پیش بگیرد و در همان محدوده تثبیت شود. این واکنش بازار نشان می‌دهد که در شرایط فعلی، قیمت طلا بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی و تحولات ژئوپلیتیکی حساس شده و با کوچک‌ترین سیگنال مثبت یا منفی، واکنش نشان می‌دهد.

نقره؛ فلزی که از طلا جا ماند

در میان فلزات گران‌بها، نقره بیشترین تغییرات را تجربه کرد. نسبت قیمت طلا به نقره که در هفته‌های گذشته حدود ۱ به ۵۷ بود، اخیرا به ۱ به ۶۲ رسیده است. این تغییر نسبت به آن معناست که نقره پس از یک دوره رشد، کاهش شدیدتری را نسبت به طلا تجربه کرده و در رقابت افزایش قیمت‌ها، فعلا از طلا عقب مانده است. این وضعیت می‌تواند برای سرمایه‌گذاران بازار نقره هم یک هشدار و هم یک فرصت تلقی شود؛ هشداری نسبت به نوسانات شدید و فرصتی برای بازنگری در استراتژی‌های سرمایه‌گذاری.

بازتاب تحولات جهانی در بازار داخلی ایران

بازار داخلی طلا و ارز ایران نیز هم‌زمان با تحولات جهانی، روزهای پرنوسانی را پشت سر گذاشت. نوسانات قیمت جهانی طلا با تغییرات نرخ ارز در داخل کشور هم‌زمان شد؛ نرخی که خود تحت‌تأثیر عوامل مختلفی از جمله تحولات سیاسی، مسائل مرتبط با جنگ و انتظارات روانی بازار قرار داشت. این هم‌زمانی، طی دو تا سه هفته اخیر نوسانات قابل‌توجهی را در بازار ایجاد کرد و به افزایش قیمت دلار و به‌تبع آن، رشد قیمت طلا و سکه در داخل انجامید.

نقش مذاکرات ایران و آمریکا در چشم‌انداز بازار

به اعتقاد کشتی‌آرای، یکی از متغیرهای کلیدی در روزها و هفته‌های آینده، سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا و میزان کاهش یا تداوم تنش‌هاست. در صورتی که این تنش‌ها فروکش کند، سناریوی اصلاح قیمتی ناشی از جهش بی‌سابقه اونس طلا می‌تواند تقویت شود و بازار وارد فاز آرام‌تری شود. اما اگر شرایط کنونی ادامه یابد و هم‌زمان با آن، مسائل داخلی آمریکا نیز تشدید شود، احتمال بروز تغییرات جدید و حتی نوسانات شدیدتر در بازار طلا همچنان وجود خواهد داشت.

کاهش معاملات و بازگشت تدریجی آرامش

یکی از نکات مهم بازار داخلی در هفته‌های اخیر، کاهش شدید حجم معاملات بود. فاصله قیمت خرید و فروش افزایش پیدا کرده و بسیاری از دادوستدها با احتیاط یا اصلا انجام نمی‌شد. در برخی موارد، اختلاف قیمت خرید و فروش سکه به سه تا پنج میلیون تومان نیز می‌رسید که نشان‌دهنده تردید و نگرانی فعالان بازار بود. با این حال، طی چند روز گذشته نشانه‌هایی از اصلاح این وضعیت مشاهده شده و کاهش فاصله قیمتی، به بازگشت تدریجی معاملات به روال عادی کمک کرده است.

جمع‌بندی

آنچه امروز بازار جهانی و داخلی طلا را متمایز می‌کند، سرعت بالای تغییرات و نقش پررنگ عوامل سیاسی و روانی است. جهش قیمت اونس جهانی تا ۵۶۰۰ دلار و سپس عقب‌نشینی آن، نشان داد که بازار طلا وارد مرحله‌ای شده که تحلیل‌های روزانه جای پیش‌بینی‌های بلندمدت را گرفته است. در چنین فضایی، سرمایه‌گذاران و فعالان بازار ناگزیرند با احتیاط بیشتر و رصد مداوم تحولات جهانی و داخلی تصمیم‌گیری کنند؛ چراکه آینده طلا بیش از هر زمان دیگری به سیاست، تنش و انتظار گره خورده است.