پشت‌پرده تصمیم‌های تازه تلویزیون؛ از «شیش ماهه» تا مدیری و تلوبیون

تحولات اخیر در سیاست‌های تولید و پخش سریال‌ها و فیلم‌های سینمایی در رسانه ملی، بار دیگر نگاه‌ها را به رویکرد مدیریتی معاونت سیما معطوف کرده است. محسن برمهانی معاون سیمای رسانه ملی در حاشیه اختتامیه جشنواره فجر، با اظهاراتی صریح و چندلایه، از تغییر ذائقه تولید، نظارت بر برندهای شناخته‌شده، سیاست خرید آثار سینمایی و نسبت تلویزیون با اکران آنلاین سخن گفت؛ سخنانی که می‌تواند نشانه‌ای از بازتعریف نقش تلویزیون در سپهر رسانه‌ای امروز ایران باشد.

تحول در سریال شیش ماهه و تغییر الگوی سریال‌سازی در تلویزیون

برمهانی در توضیح وضعیت سریال شیش ماهه، از یک واقعیت بنیادین در مسیر حرفه‌ای فیلمسازان سخن گفت؛ واقعیتی که به باور او اجتناب‌ناپذیر است. به گفته معاون سیما، هر فیلمسازی در سیر کاری خود با تصمیم‌های تازه‌ای مواجه می‌شود و ممکن است از تولید آثار پرقسمت و شبانه به سمت گزیده‌کاری و تولید آثار محدودتر اما هدفمند حرکت کند. سریال شیش ماهه نیز از نظر او مصداق همین تغییر مسیر است؛ تغییری که آگاهانه رخ داده و از پیش برای مدیران رسانه ملی قابل پیش‌بینی بوده است.

او با تأکید بر اینکه نوع سریال‌سازی این مجموعه با آثار نود قسمتی و شبانه پیشین تفاوت دارد، تلویحاً به این نکته اشاره کرد که تلویزیون دیگر صرفاً به کمیت و پرکردن آنتن نمی‌اندیشد، بلکه به دنبال تجربه قالب‌های متفاوت و پاسخ به نیاز مخاطبان خاص‌تر است. این نگاه، در عین حال می‌تواند نشان‌دهنده تلاش رسانه ملی برای انطباق با شرایط جدید رقابت رسانه‌ای و تغییر عادت‌های تماشاگران باشد.

برند سریال تلویزیونی و حساسیت بر نام‌های شناخته‌شده

یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان برمهانی، تأکید بر مفهوم برند در سریال‌سازی تلویزیونی بود. او تصریح کرد هنگامی که تلویزیون روی یک عنوان یا نام خاص سرمایه‌گذاری می‌کند، انتظار دارد آن برند مسیر مشخص خود را حفظ کند و مخاطب دچار گسست ذهنی نشود. از این منظر، تغییر در فرم و ساختار سریال‌ها اگرچه پذیرفته شده است، اما نباید به فاصله گرفتن از هویت برند منجر شود.

معاون سیما در همین چارچوب، به سریال جدید مهران مدیری با عنوان مرد هزار چهره اشاره کرد و گفت این اثر به طور قطع متفاوت از کارهای قبلی مدیری خواهد بود، اما همچنان در امتداد برند شخصی او قرار می‌گیرد. این سخن، هم حامل پیام اطمینان‌بخش برای مخاطبان آثار مدیری است و هم نشانه‌ای از نظارت محتوایی تلویزیون بر پروژه‌های پرمخاطب نوروزی. به نظر می‌رسد رسانه ملی در مواجهه با چهره‌های شاخص، به جای مداخله مستقیم، بر حفظ چارچوب برند و هویت کلی اثر تمرکز دارد.

نظارت معاونت سیما بر کیفیت سریال‌های نوروزی

نوروز همواره مهم‌ترین میدان رقابت سریال‌های تلویزیونی بوده و حساسیت مدیران سیما بر کیفیت آثار این بازه زمانی، امری بدیهی است. برمهانی با اشاره غیرمستقیم به همین اهمیت، تأکید کرد که تفاوت در شیوه تولید به معنای کاهش نظارت نیست. به بیان دیگر، حتی اگر سازنده‌ای تصمیم بگیرد گزیده‌کار باشد یا مسیر تازه‌ای را تجربه کند، رسانه ملی همچنان خود را مسئول حفظ استانداردهای کیفی می‌داند.

در این چارچوب، نظارت بر سریال‌های نوروزی مدیری نه به معنای دخالت در خلاقیت، بلکه به منزله اطمینان از هم‌راستایی اثر با انتظارات عمومی و سیاست‌های کلان رسانه ملی تفسیر می‌شود. این رویکرد، می‌تواند پاسخی به انتقادهایی باشد که گاه تلویزیون را به رها کردن میدان برای سلیقه‌های فردی متهم می‌کنند.

سیاست خرید فیلم‌های سینمایی و تجربه روزهای جنگ

برمهانی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع خرید و پخش فیلم‌های سینمایی پرداخت؛ موضوعی که همواره محل بحث میان سینماگران و مدیران تلویزیون بوده است. او با صراحت اعلام کرد که اصل بر این است که آثار سینمایی ابتدا اکران شوند و سپس در چرخه پخش تلویزیونی قرار بگیرند. با این حال، تجربه‌های خاصی نیز وجود داشته که به دلیل شرایط ویژه، از این قاعده مستثنا بوده‌اند.

او به پخش فیلم خدای جنگ در روزهای جنگ دوازده روزه اشاره کرد و توضیح داد که این تصمیم هم به خواست تلویزیون و هم به خواست تولیدکننده گرفته شد. در آن مقطع، به دلیل شرایط امنیتی و محدودیت‌های اجتماعی، امکان حضور مردم در سینما فراهم نبود و از این رو تلویزیون به عنوان رسانه در دسترس، نقش جایگزین سالن سینما را ایفا کرد. پخش مکرر این فیلم، از نگاه معاون سیما، پاسخی به نیاز زمانی جامعه و هم‌راستا با ماهیت اثر بوده است.

تلوبیون و تغییر معادلات اکران آنلاین

یکی از مهم‌ترین تحولات سال‌های اخیر، گسترش نقش تلوبیون در زیست‌بوم رسانه‌ای کشور است. برمهانی با اشاره به مراجعه گسترده مردم به تلویزیون و بسترهای وابسته به آن، از افزایش تمایل تولیدکنندگان برای نمایش آثارشان از طریق تلوبیون سخن گفت. به گفته او، برخی صاحبان آثار ترجیح می‌دهند نمایش اولیه فیلم یا سریال خود را از این بستر آغاز کنند؛ تصمیمی که هم ریشه در دسترسی گسترده مخاطبان دارد و هم به انگیزه‌های مالی مرتبط است.

معاون سیما این روند را اتفاقی جدید برای تلویزیون دانست و تأکید کرد که از نظر پخش، مانعی در این مسیر وجود ندارد. با این حال، او خط تمایز روشنی میان این وضعیت و سیاست‌های دوران کرونا ترسیم کرد. در دوره کرونا، پخش آثار پیش از اکران سینمایی به عنوان یک ضرورت پذیرفته شد، اما اکنون اصل ماجرا یعنی خرید رایت فیلم‌ها پیش از اکران یا نمایش آنلاین، از دستور کار خارج شده است. این موضع‌گیری نشان می‌دهد رسانه ملی تلاش دارد تعادل میان حمایت از سینما و توسعه پلتفرم‌های خود را حفظ کند.

نسبت تلویزیون با نشست‌های خبری جشنواره فجر

در بخش پایانی اظهارات، برمهانی به حاشیه‌ای رسانه‌ای درباره لغو پخش نشست‌های خبری فیلم‌های جشنواره فجر پاسخ داد. او با تأکید بر یک واقعیت تاریخی گفت که هیچ‌گاه در شبکه‌های سیما این نشست‌ها به صورت کامل پخش نشده‌اند. به گفته او، شبکه خبر یک و دو ذیل معاونت سیما قرار ندارند و زیرمجموعه معاونت سیاسی محسوب می‌شوند؛ از این رو تصمیم‌گیری درباره پخش یا عدم پخش نشست‌ها در حوزه مسئولیت مستقیم او نبوده است.

با این حال، معاون سیما یادآور شد که گزیده مطالب مطرح‌شده در نشست‌های خبری جشنواره، همواره در برنامه‌های سینمایی مانند هفت بازتاب داشته و از این جهت، مخاطب تلویزیون به طور کامل از فضای تحلیلی جشنواره دور نمانده است. این توضیح، تلاشی برای رفع ابهام و پاسخ به انتقادهایی است که رسانه ملی را به کم‌توجهی نسبت به فضای حرفه‌ای جشنواره متهم می‌کنند.

جمع‌بندی

مجموع سخنان محسن برمهانی تصویری چندبعدی از سیاست‌های کنونی معاونت سیما ارائه می‌دهد؛ سیاست‌هایی که بر تغییر الگوی سریال‌سازی، حفظ هویت برندهای تلویزیونی، بازتعریف نسبت با سینما و استفاده هدفمند از بسترهایی چون تلوبیون استوار است. از سریال شیش ماهه و تفاوت آن با آثار پرقسمت گذشته تا نظارت بر پروژه‌های پرمخاطب مهران مدیری، از تجربه ویژه پخش خدای جنگ در شرایط بحرانی تا تعیین تکلیف روشن درباره اکران آنلاین، همگی نشان می‌دهد رسانه ملی در حال بازنگری در نقش خود است. این بازنگری، اگر با شفافیت و گفت‌وگوی مستمر با مخاطبان و هنرمندان همراه شود، می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی و ارتقای جایگاه تلویزیون در رقابت رسانه‌ای منجر شود.