از اوج گرانی تا افت قیمت؛ سرنوشت گوشت و مرغ در شب عید

حذف ارز ترجیحی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تصمیمات اقتصادی سال‌های اخیر، شوک قیمتی قابل‌توجهی را به بازار کالاهای اساسی به‌ویژه محصولات پروتئینی وارد کرد. در ماه‌های ابتدایی اجرای این سیاست، افزایش هزینه نهاده‌ها، انتظارات تورمی و رفتارهای هیجانی در خرید و فروش، قیمت گوشت قرمز، مرغ و تخم‌مرغ را به سطوحی رساند که فشار مستقیمی بر معیشت خانوارها وارد کرد. با این حال، مجموعه‌ای از سیاست‌های تنظیم بازار، به‌ویژه واردات هدفمند گوشت قرمز، افزایش عرضه داخلی و توزیع از مسیر کالابرگ الکترونیک، به‌تدریج ورق را برگرداند و نشانه‌های بازگشت تعادل را در بازار نمایان کرد.

شوک اولیه حذف ارز ترجیحی و جهش قیمت‌ها

در مقطع ابتدایی پس از حذف ارز ترجیحی، بازار پروتئین با نوسانات شدید مواجه شد. قیمت گوشت گوساله به بازه یک میلیون و ۷۰۰ هزار تا ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسید و گوشت گوسفندی نیز در محدوده یک میلیون و ۶۰۰ هزار تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان معامله می‌شد. مرغ به ۲۷۰ تا ۳۰۰ هزار تومان و هر شانه تخم‌مرغ به حدود ۴۸۰ تا ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافت. این ارقام نه‌تنها بازتاب رشد هزینه‌های تولید بودند، بلکه نتیجه فضای انتظاری و نگرانی از کمبود نیز محسوب می‌شدند؛ فضایی که در آن، رفتارهای احتیاطی مصرف‌کنندگان و توزیع‌کنندگان به تشدید نوسان دامن زد.

سیاست واردات و افزایش عرضه؛ نقطه چرخش بازار

واکنش سیاست‌گذار به این شرایط، تمرکز بر افزایش عرضه و مدیریت تقاضا بود. وزارت جهاد کشاورزی با فعال‌سازی ظرفیت واردات گوشت قرمز و تسهیل دسترسی مصرف‌کنندگان از طریق کالابرگ الکترونیک، تلاش کرد فاصله میان عرضه و تقاضا را کاهش دهد. بررسی‌های میدانی از سطح بازار نشان می‌دهد که این سیاست‌ها اثرگذار بوده است؛ به‌طوری‌که قیمت گوشت قرمز به محدوده یک میلیون و ۲۰۰ هزار تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان کاهش یافت، مرغ به ۱۹۰ تا ۲۳۰ هزار تومان رسید و هر شانه تخم‌مرغ در بازه ۳۳۰ تا ۳۵۰ هزار تومان قرار گرفت. این کاهش‌ها پیام روشنی داشت: کمبودی در تولید و عرضه وجود ندارد و بازار بیش از هر چیز نیازمند آرامش و مدیریت انتظارات است.

نقش کالابرگ الکترونیک در تعدیل قیمت‌ها

کالابرگ الکترونیک به‌عنوان ابزار حمایتی، دو کارکرد هم‌زمان داشت؛ از یک سو قدرت خرید دهک‌های درآمدی را تقویت کرد و از سوی دیگر، با هدایت تقاضا به کانال‌های مشخص، امکان مدیریت بهتر بازار را فراهم آورد. هرچند در مقاطعی، آغاز دوره‌های خرید کالابرگ موجب افزایش هیجانی تقاضا و نوسان کوتاه‌مدت قیمت‌ها شد، اما تجربه نشان داد که این اثر موقتی است و با استمرار عرضه، بازار به سرعت مسیر کاهشی را در پیش می‌گیرد.

چشم‌انداز بازار مرغ؛ تولید بالا، اما نگرانی تولیدکنندگان

محمدابراهیم حسن‌نژاد، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، با اشاره به استفاده از تمامی ظرفیت‌های تولید، از تداوم جوجه‌ریزی در سطوح قابل‌قبول خبر داده است. به گفته او، در ماه گذشته ۱۴۴ میلیون قطعه جوجه‌ریزی انجام شد و اگرچه رقم ۱۷۳ میلیون قطعه‌ای آذرماه استثنایی بود، اما میانگین ۱۴۰ تا ۱۵۰ میلیون قطعه در ۹ ماه اخیر نشان‌دهنده ثبات تولید است. سالانه بیش از ۳ میلیون تن مرغ در کشور تولید می‌شود و حتی بخشی از این تولید، با وجود نیاز داخلی، صادر شده است. این آمارها حکایت از آن دارد که از منظر کلان، نگرانی جدی برای تأمین مرغ شب عید و ماه رمضان وجود ندارد.

تولید گوشت قرمز و واقعیت‌های آماری بازار

در حوزه گوشت قرمز نیز آمارهای رسمی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که کشتار دام سبک و سنگین در تمامی ماه‌های سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته است. این داده‌ها مؤید آن است که برخلاف برخی نگرانی‌ها، تولید داخلی پاسخگوی بخش عمده نیاز بازار است و واردات نقش مکمل را ایفا می‌کند، نه جایگزین تولید.

دام مازاد بر نیاز و اثر آن بر قیمت‌ها

منصور پوریان، رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام، از وفور دام کشتاری خبر می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که جمعیت دام سبک آماده کشتار بیش از ۴ میلیون رأس و دام سنگین حدود ۲۶۵ هزار رأس برآورد می‌شود. این در حالی است که حداکثر نیاز ماهانه کشور به دام سبک ۷۰۰ هزار رأس و دام سنگین ۴۵ تا ۵۰ هزار رأس است. چنین فاصله‌ای میان عرضه و مصرف، به‌طور طبیعی باید به ثبات و حتی کاهش قیمت‌ها منجر شود. به گفته او، نرخ دام زنده گوسفندی در محدوده ۴۷۵ تا ۵۰۰ هزار تومان و گوساله ۳۸۰ تا ۴۰۰ هزار تومان قرار دارد و قیمت‌ها به سمت تعادل حرکت می‌کند.

گوشت منجمد؛ اهرم تنظیم بازار

یکی از ابزارهای کلیدی در مدیریت بازار، توزیع گوشت منجمد وارداتی است. قیمت گوشت منجمد گوسفندی در بازه ۷۳۰ تا ۷۵۰ هزار تومان و گوساله ۷۲۰ تا ۸۰۰ هزار تومان تعیین شده که به‌طور محسوسی پایین‌تر از گوشت گرم است. این سیاست، علاوه بر پاسخگویی به نیاز مصرف‌کنندگان، نقش مهمی در مهار قیمت گوشت گرم ایفا کرده و مانع از شکل‌گیری موج‌های افزایشی جدید شده است.

چالش‌های پنهان در بازار مرغ

در سوی دیگر ماجرا، تولیدکنندگان مرغ گوشتی از وضعیت قیمت‌ها رضایت ندارند. حبیب اسداله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی، معتقد است که قیمت‌های فعلی پاسخگوی هزینه‌های تولید نیست و مرغداران به ازای هر کیلو مرغ، متحمل زیان قابل‌توجهی می‌شوند. او هشدار می‌دهد که کاهش انگیزه جوجه‌ریزی در صورت تداوم این شرایط، می‌تواند در ماه‌های آینده اثر خود را در بازار نشان دهد؛ موضوعی که اگر به‌موقع مدیریت نشود، ممکن است تعادل فعلی را بر هم بزند.

تخم‌مرغ؛ وفور تولید و زیان انباشته

بازار تخم‌مرغ نیز وضعیتی دوگانه دارد. از یک سو، تولید تا پایان سال به حدود یک میلیون و ۳۸۰ هزار تن می‌رسد و در برخی ماه‌ها مازاد قابل‌توجهی وجود دارد. از سوی دیگر، به گفته حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن، قیمت فروش تخم‌مرغ به‌مراتب پایین‌تر از نرخ تمام‌شده است و این صنعت روزانه زیان سنگینی را متحمل می‌شود. کاهش مصرف فصلی و افت جایگاه تخم‌مرغ در سبد کالابرگ، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده و ضرورت خرید حمایتی یا توسعه صادرات را پررنگ‌تر ساخته است.

بازار رمضان؛ ثبات مشروط به نظارت

با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، حساسیت بازار محصولات پروتئینی افزایش می‌یابد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که حتی در شرایط وفور تولید، ضعف نظارت یا بروز رفتارهای سوداگرانه می‌تواند به افزایش قیمت‌ها منجر شود. در شرایط کنونی، تداوم واردات هدفمند، مدیریت هوشمند کالابرگ، خرید حمایتی از تولیدکنندگان و تشدید نظارت بر شبکه توزیع، چهار ضلع اصلی حفظ ثبات بازار به شمار می‌روند.

جمع‌بندی

بازار محصولات پروتئینی پس از عبور از شوک حذف ارز ترجیحی، اکنون در مسیر تعادل قرار گرفته است. کاهش محسوس قیمت‌ها، وفور دام و مرغ، و نقش‌آفرینی ابزارهایی مانند واردات و کالابرگ، نشان می‌دهد که کمبود ساختاری در عرضه وجود ندارد. با این حال، تداوم این ثبات نیازمند توجه هم‌زمان به حقوق مصرف‌کننده و پایداری تولید است. اگر سیاست‌گذار بتواند میان حمایت از تولیدکنندگان زیان‌دیده و حفظ قدرت خرید خانوارها توازن برقرار کند، بازار پروتئین در ایام پایانی سال و ماه رمضان می‌تواند بدون نوسان جدی، پاسخگوی نیاز جامعه باشد.