وفور خرما در آستانه رمضان؛ بازار آرام، انبارها پُر و چشم‌انداز صادرات ۴۰۰ میلیون دلاری

بازار خرما هر ساله با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان به یکی از حساس‌ترین بخش‌های سبد غذایی خانوار تبدیل می‌شود؛ کالایی استراتژیک که هم مصرف مذهبی دارد و هم جایگاه اقتصادی مهمی در کشاورزی و صادرات غیرنفتی کشور ایفا می‌کند. امسال اما شرایط بازار خرما تفاوت‌هایی اساسی با سال‌های گذشته دارد. اظهارات محسن رشید فرخی رئیس انجمن خرما نشان می‌دهد که بازار با مازاد نسبی عرضه، ذخایر مطمئن و چشم‌انداز صادراتی قابل توجه روبه‌روست؛ مجموعه عواملی که می‌تواند آرامش نسبی بازار در ماه رمضان را تضمین کند.

وضعیت موجودی خرما در انبارها و سردخانه‌ها

بررسی آخرین آمارهای ارائه‌شده از سوی انجمن خرما حاکی از آن است که امسال میزان خرمای ذخیره‌شده در انبارها و سردخانه‌ها نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است. به گفته رئیس انجمن خرما، نه‌تنها تمامی فروشگاه‌ها و شبکه‌های توزیع، خرمای مورد نیاز ماه رمضان را پیشاپیش تامین کرده‌اند، بلکه مقادیر قابل توجهی خرما همچنان در سردخانه‌ها نگهداری می‌شود. این موضوع از منظر تنظیم بازار اهمیت بالایی دارد، چراکه ذخایر مطمئن، ریسک نوسانات ناگهانی قیمت و کمبود عرضه را به حداقل می‌رساند.

وفور موجودی در سردخانه‌ها همچنین این پیام را به بازار مخابره می‌کند که تا آغاز فصل زراعی جدید، نگرانی بابت تامین خرمای مصرفی کشور وجود نخواهد داشت. برآوردها نشان می‌دهد خرمای تولیدی موجود در سردخانه‌ها به‌تدریج وارد بازار شده و پیش از برداشت محصول جدید به پایان خواهد رسید؛ روندی که به تعادل طبیعی عرضه و تقاضا کمک می‌کند.

تأمین کامل بازار ماه رمضان

ماه رمضان همواره اوج مصرف خرما در کشور محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در تامین این محصول می‌تواند تبعات اجتماعی و اقتصادی داشته باشد. رئیس انجمن خرما با تاکید بر اینکه تمامی فروشگاه‌ها خرمای مورد نیاز ماه رمضان را خریداری کرده‌اند، عملا هرگونه شایعه درباره کمبود احتمالی خرما را رد می‌کند. این موضوع نشان می‌دهد سیاست‌های ذخیره‌سازی و برنامه‌ریزی توزیع، نسبت به سال‌های قبل هدفمندتر و منسجم‌تر دنبال شده است.

در چنین شرایطی، حتی افزایش مقطعی تقاضا نیز نمی‌تواند بازار را با بحران مواجه کند. وفور عرضه در کنار مدیریت مناسب توزیع، فضای روانی بازار را کنترل کرده و از شکل‌گیری انتظارات تورمی جلوگیری می‌کند؛ عاملی که برای مصرف‌کننده نهایی اهمیت بسزایی دارد.

تولید ۱.۳ میلیون تنی خرما و جایگاه آن در امنیت غذایی

براساس آمار رسمی ارائه‌شده، میزان تولید خرما در سال جاری به حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تن رسیده است. این رقم جایگاه ایران را به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان اصلی خرما در جهان تثبیت می‌کند. نکته مهم آن است که حدود ۷۰ درصد از این تولید در بازار داخلی مصرف می‌شود و ۳۰ درصد آن به صادرات اختصاص دارد؛ نسبتی که نشان‌دهنده نقش دوگانه خرما هم در امنیت غذایی داخلی و هم در ارزآوری کشور است.

تولید بالای خرما در شرایطی محقق شده که بخش کشاورزی با محدودیت‌های جدی منابع آبی روبه‌روست. همین مسئله باعث شده نگاه سیاست‌گذاران و فعالان این حوزه از توسعه سطح زیرکشت به سمت افزایش بهره‌وری و رشد عملکرد در هکتار تغییر کند.

قیمت خرما از مبدا تا سفره مصرف‌کننده

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مصرف‌کنندگان در آستانه ماه رمضان، قیمت خرماست. طبق اعلام رئیس انجمن خرما، قیمت کنونی هر کیلو خرما در مبدا بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان است. با احتساب هزینه‌های جانبی مانند بسته‌بندی، حمل‌ونقل، نگهداری در سردخانه و سود شبکه توزیع، قیمت هر کیلو خرمای مضافتی برای مصرف‌کننده در ماه رمضان حدود ۳۱۰ هزار تومان تعیین شده است.

این فاصله قیمتی، نشان‌دهنده سهم قابل توجه هزینه‌های پس از تولید در قیمت نهایی است. با این حال، ثبات نسبی قیمت‌ها در مقایسه با برخی کالاهای اساسی دیگر، بیانگر آن است که بازار خرما امسال با شوک قیمتی جدی مواجه نخواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند رضایت نسبی مصرف‌کنندگان را به همراه داشته باشد.

محدودیت منابع آبی و ضرورت افزایش بهره‌وری

رئیس انجمن خرما با صراحت اعلام کرده است که افزایش تولید خرما در سال‌های آینده نمی‌تواند از مسیر توسعه سطح زیرکشت دنبال شود. محدودیت منابع آبی و تشدید تنش‌های آبی در مناطق خرماخیز کشور، هرگونه گسترش افقی کشت را با چالش جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، تنها راهکار پایدار، افزایش عملکرد در هکتار از طریق اصلاح باغات، استفاده از ارقام پربازده، بهبود روش‌های آبیاری و مدیریت علمی نخیلات است.

این رویکرد، علاوه بر حفظ منابع طبیعی، می‌تواند به افزایش درآمد نخلداران و ارتقای کیفیت محصول نیز منجر شود؛ عاملی که در رقابت‌های صادراتی نقش کلیدی دارد.

مصرف داخلی در برابر صادرات خرما

ساختار مصرف خرما در ایران نشان می‌دهد که بازار داخلی همچنان اولویت اصلی تولیدکنندگان است. مصرف ۷۰ درصدی خرما در داخل کشور بیانگر جایگاه فرهنگی و تغذیه‌ای این محصول در سبد غذایی خانوار ایرانی است. در عین حال، صادرات ۳۰ درصدی خرما فرصت مهمی برای ارزآوری و حضور در بازارهای جهانی فراهم کرده است.

با وجود این، صادرات خرما همواره با موانع مختلفی از جمله مشکلات نقل‌وانتقال ارز، هزینه‌های بالای حمل‌ونقل و محدودیت‌های تجاری مواجه بوده است. با این حال، فعالان این حوزه امیدوارند با مدیریت بهتر زنجیره صادرات و حمایت‌های هدفمند، سهم ایران در بازارهای جهانی افزایش یابد.

چشم‌انداز صادرات ۴۰۰ میلیون دلاری

رشید فرخی با اشاره به تمامی محدودیت‌ها و موانع صادراتی، اعلام کرده است که انتظار می‌رود متوسط صادرات خرما در سال جاری به حدود ۴۰۰ میلیون دلار برسد. تحقق این رقم می‌تواند نقش مهمی در تقویت صادرات غیرنفتی کشور ایفا کند و جایگاه خرما را به‌عنوان یکی از محصولات راهبردی کشاورزی تثبیت کند.

افزایش صادرات، علاوه بر ارزآوری، به ایجاد تعادل در بازار داخلی نیز کمک می‌کند؛ چراکه بخشی از مازاد تولید به بازارهای خارجی هدایت شده و از فشار عرضه در داخل می‌کاهد.

جمع‌بندی

مجموع داده‌ها و اظهارات رئیس انجمن خرما نشان می‌دهد که بازار خرما در آستانه ماه رمضان از شرایطی باثبات و قابل پیش‌بینی برخوردار است. وفور موجودی در سردخانه‌ها، تامین کامل نیاز فروشگاه‌ها، تولید ۱.۳ میلیون تنی و قیمت‌گذاری شفاف، همگی حکایت از آرامش نسبی بازار دارند. در کنار این عوامل، تمرکز بر افزایش بهره‌وری به‌جای توسعه سطح زیرکشت و چشم‌انداز صادرات ۴۰۰ میلیون دلاری، آینده‌ای محتاطانه اما امیدوارکننده برای صنعت خرمای کشور ترسیم می‌کند. اگر سیاست‌های حمایتی و مدیریتی به‌درستی ادامه یابد، خرما می‌تواند همچنان یکی از ستون‌های امنیت غذایی و صادرات کشاورزی ایران باقی بماند.