تخت‌روانچی پرده برداشت؛ پیام‌های متناقض آمریکا پشت میز مذاکره

تحولات دیپلماتیک پیرامون پرونده هسته‌ای ایران بار دیگر در نقطه‌ای حساس قرار گرفته است؛ نقطه‌ای که هم‌زمان نشانه‌هایی از تمایل به گفت‌وگو و پیام‌هایی آمیخته به تهدید از سوی ایالات متحده مخابره می‌شود. در چنین فضایی، گفت‌وگوی تفصیلی مجید تخت‌روانچی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با شبکه بی‌بی‌سی، تلاشی معنادار برای تبیین مواضع تهران و بازتعریف زمین بازی مذاکرات بود؛ گفت‌وگویی که نه‌تنها به جزئیات فنی مذاکرات پرداخت، بلکه چارچوب راهبردی ایران در برابر آمریکا و تحولات منطقه‌ای را نیز روشن کرد.

دیپلماسی زیر سایه تهدید

معاون وزیر امور خارجه ایران در ابتدای این گفت‌وگو، به تناقض آشکار در رفتار و گفتار دولت آمریکا اشاره کرد؛ تناقضی که از یک سو در قالب لحن تهدیدآمیز و افزایش حضور نظامی در منطقه بروز می‌کند و از سوی دیگر با ادعای تمایل به مذاکره و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات همراه است. تخت‌روانچی با تأکید بر اراده جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به توافقی عادلانه و پایدار، تصریح کرد که اکنون نوبت واشنگتن است تا صداقت خود را در عمل نشان دهد. از نگاه تهران، اصل مذاکره همواره ابزاری برای تأمین منافع ملی بوده، نه هدفی مستقل و بی‌هزینه.

مذاکرات غیرمستقیم و مسیر پیش‌رو

اشاره مستقیم این دیپلمات ارشد به مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در عمان، یکی از محورهای کلیدی مصاحبه بود. تخت‌روانچی فضای این گفت‌وگوها را کمابیش مثبت توصیف کرد، اما هم‌زمان هشدار داد که برای داوری نهایی درباره نتایج، هنوز زود است. او تأکید کرد اگر طرف آمریکایی با صداقت وارد میدان شود، مسیر دستیابی به توافق هموار خواهد بود. این گزاره، در واقع بازتاب‌دهنده نگاه واقع‌گرایانه تهران به مذاکراتی است که سابقه‌ای پر از فراز و فرود دارد.

ژنو؛ آزمون تازه دیپلماسی

تأیید برگزاری دور دوم مذاکرات در روز سه‌شنبه در ژنو، نشانه‌ای از تداوم مسیر گفت‌وگوهاست. انتخاب ژنو، به‌عنوان یکی از مراکز سنتی دیپلماسی چندجانبه، حامل پیام نمادینی نیز هست؛ پیامی مبنی بر اینکه طرفین، دست‌کم در سطح تاکتیکی، به حفظ کانال دیپلماتیک پایبند مانده‌اند. با این حال، تأکید تخت‌روانچی بر زودهنگام بودن قضاوت نهایی، نشان می‌دهد که تهران تجربه‌های گذشته را فراموش نکرده و به‌دنبال تضمین‌های عملی است.

غنی‌سازی ۶۰ درصد و معادله تحریم‌ها

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این گفت‌وگو، به پیشنهاد ایران برای گفت‌وگو درباره غنی‌سازی ۶۰ درصد در چارچوب رفع تحریم‌ها اختصاص داشت. معاون وزیر امور خارجه با اشاره به حسن نیت ایران، اعلام کرد تهران آماده است درباره این سطح از غنی‌سازی و سایر جنبه‌های برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای خود وارد گفت‌وگو شود، مشروط بر آنکه آمریکا نیز به‌طور جدی درباره لغو تحریم‌ها مذاکره کند. این موضع‌گیری، بیانگر همان منطق مبادله‌ای است که سال‌هاست در دیپلماسی هسته‌ای ایران جریان دارد؛ منطق اقدام در برابر اقدام.

تجربه برجام و ابهام‌های پیش‌رو

در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ارسال مواد غنی‌شده به خارج از کشور، مشابه آنچه در توافق ۲۰۱۵ رخ داد، تخت‌روانچی با احتیاط سخن گفت و تأکید کرد که برای پیش‌بینی جزئیات روند مذاکرات هنوز زود است. این احتیاط، ریشه در تجربه خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام دارد؛ تجربه‌ای که اعتماد تهران به وعده‌های واشنگتن را به‌شدت تضعیف کرده و باعث شده هرگونه توافق احتمالی، نیازمند تضمین‌های عینی‌تر باشد.

غنی‌سازی صفر؛ خط قرمز غیرقابل مذاکره

تأکید صریح ایران بر کنار گذاشته شدن ایده غنی‌سازی صفر، از دیگر محورهای مهم این مصاحبه بود. معاون سیاسی وزیر امور خارجه اعلام کرد این موضوع دیگر اساساً روی میز مذاکره نیست و ایران، بر پایه حقوق خود در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، از این حق عدول نخواهد کرد. این موضع در واکنش به اظهارات اخیر رئیس‌جمهور آمریکا بیان شد که خواستار عدم هرگونه غنی‌سازی در ایران شده بود؛ اظهاراتی که از دید تهران، با واقعیت‌های حقوقی و فنی همخوانی ندارد.

شکاف در مواضع تهران و واشنگتن

اظهارات متناقض مقامات دو کشور درباره اصل غنی‌سازی، به‌وضوح یکی از موانع اصلی پیشرفت مذاکرات هسته‌ای است. در حالی که ایران بر حق ذاتی خود تأکید دارد، آمریکا همچنان خواسته‌هایی فراتر از توافق‌های پیشین مطرح می‌کند. این شکاف، نه‌تنها فنی بلکه سیاسی است و حل آن نیازمند تصمیمی راهبردی از سوی واشنگتن خواهد بود.

توان موشکی؛ خط دفاع غیرقابل معامله

در بخش دیگری از گفت‌وگو، تخت‌روانچی هرگونه مذاکره درباره توان موشکی ایران را قاطعانه رد کرد. او با اشاره به نقش تعیین‌کننده موشک‌ها در دفاع از کشور، به‌ویژه در برابر تهدیدات رژیم صهیونیستی و آمریکا، تأکید کرد که این توانمندی بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی ایران است. این موضع، بار دیگر نشان داد که تهران میان پرونده هسته‌ای و توان دفاعی خود تفکیک قائل است و اجازه پیوند زدن این دو را نخواهد داد.

پیام‌های متناقض و نگرانی‌های امنیتی

معاون وزیر امور خارجه ایران با ابراز نگرانی از پیام‌های متناقض آمریکایی‌ها، گفت تهران هم پیام‌های علنی درباره تمایل به مذاکره را می‌شنود و هم در کانال‌های خصوصی، نشانه‌هایی از علاقه به حل مسالمت‌آمیز مسائل مشاهده می‌کند. با این حال، افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، سیگنال دیگری است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. تخت‌روانچی هشدار داد اگر ایران این تحرکات را تهدید وجودی تلقی کند، پاسخ متناسب خواهد داد.

پایگاه‌های آمریکا؛ هشدار صریح تهران

اظهارات صریح این دیپلمات درباره در نظر گرفتن پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه به‌عنوان اهداف مشروع، پیام روشنی در خود دارد. تخت‌روانچی با تأکید بر اینکه یک جنگ دیگر برای همه فاجعه‌بار خواهد بود، خاطرنشان کرد در صورت هرگونه حمله، قواعد بازی تغییر خواهد کرد. این سخنان، بیش از آنکه تهدید باشد، تلاشی برای بازدارندگی و جلوگیری از محاسبه غلط طرف مقابل ارزیابی می‌شود.

اجماع منطقه‌ای علیه جنگ

معاون وزیر امور خارجه ایران همچنین به رایزنی‌های گسترده تهران با کشورهای منطقه اشاره کرد و از شکل‌گیری اجماعی کم‌سابقه علیه وقوع جنگ سخن گفت. به گفته او، تماس‌های کشورهای منطقه با رئیس‌جمهور آمریکا برای هشدار درباره پیامدهای یک درگیری جدید، نشان‌دهنده درک مشترک از هزینه‌های بی‌ثباتی و نیز جایگاه ایران در معادلات منطقه‌ای است.

نقش مخرب رژیم صهیونیستی

در بخش پایانی گفت‌وگو، تخت‌روانچی به نقش رژیم صهیونیستی در تلاش برای تخریب روند مذاکرات اشاره کرد و بر ضرورت هوشیاری تأکید داشت. او با بیان اینکه ایران امیدوار است مسائل از مسیر دیپلماسی حل شود، تصریح کرد که تهران نمی‌تواند نسبت به اقدامات خرابکارانه بی‌تفاوت باشد و باید همواره آماده سناریوهای مختلف باشد.

امید محتاطانه به ژنو

معاون وزیر امور خارجه در جمع‌بندی سخنان خود، با ابراز امیدواری نسبت به دور بعدی مذاکرات در ژنو، گفت ایران با نیت دستیابی به توافق وارد این گفت‌وگوها می‌شود، اما انتظار دارد طرف مقابل نیز صداقت خود را ثابت کند. اشاره او به حضور چهره‌هایی مانند جارد کوشنر در مذاکرات اخیر، به‌عنوان نشانه‌ای از جدیت بیشتر آمریکا، در کنار هشدار درباره تغییر مواضع واشنگتن بین دورهای مذاکره، تصویری از امید محتاطانه تهران ترسیم می‌کند.

جمع‌بندی

مجموع اظهارات مجید تخت‌روانچی نشان می‌دهد راهبرد ایران در قبال مذاکرات هسته‌ای، ترکیبی از آمادگی برای توافق، پافشاری بر خطوط قرمز و تأکید بر بازدارندگی است. تهران پیام خود را شفاف ارسال کرده است؛ مذاکره آری، اما نه از موضع فشار و تهدید. اکنون، همان‌گونه که معاون وزیر امور خارجه تصریح کرد، توپ در زمین آمریکاست تا نشان دهد آیا آماده عبور از تناقض‌ها و حرکت به‌سوی توافقی واقعی و پایدار هست یا خیر.