راز تاب‌آوری بورس ایران از نگاه رئیس سازمان بورس

بازار سرمایه ایران در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از محدودیت‌ها، شوک‌های اقتصادی و عدم قطعیت‌های داخلی و خارجی روبه‌رو بوده، اما همچنان توانسته مسیر فعالیت خود را حفظ کند. یازدهمین همایش مالی اسلامی فرصتی بود تا رئیس سازمان بورس، با نگاهی تحلیلی، به تبیین جایگاه مالی اسلامی، نقش فناوری‌های نوین و دلایل پایداری بازار سرمایه ایران بپردازد؛ موضوعی که نشان می‌دهد مفاهیم اقتصاد اسلامی از سطح مباحث نظری عبور کرده و به عرصه اجرا رسیده‌اند.

عبور مالی اسلامی از چارچوب‌های نظری

صیدی در ابتدای سخنان خود به یک برداشت عمومی اشاره کرد که سال‌ها بر فضای علمی و اقتصادی حاکم بود؛ این تصور که مالی اسلامی بیشتر در سطح مباحث نظری باقی می‌ماند و اجرای عملی آن با دشواری‌های فراوان همراه است. او تأکید کرد تجربه امروز بازار سرمایه ایران خلاف این نگاه را ثابت کرده و مبانی نظری مالی اسلامی و اقتصاد اسلامی به‌صورت ملموس در ساختارها و ابزارهای بازار سرمایه پیاده‌سازی شده است.

به گفته رئیس سازمان بورس، طراحی ابزارهای مالی مبتنی بر دارایی‌های واقعی و پرهیز از فعالیت‌های غیرمولد، باعث شده پیوند میان بازار سرمایه و بخش واقعی اقتصاد تقویت شود. این پیوند همان نقطه‌ای است که مالی اسلامی را از بسیاری از الگوهای رایج مالی متمایز می‌کند و امکان مدیریت منطقی ریسک را فراهم می‌سازد.

شفافیت مالی و همگرایی با استانداردهای بین‌المللی

یکی از محورهای کلیدی سخنان صیدی، تحول در استانداردهای حسابداری و اصول گزارشگری مالی بود. او توضیح داد که بازار سرمایه ایران در مسیر شفافیت بیشتر و همگرایی با استانداردهای بین‌المللی حرکت می‌کند؛ مسیری که اعتماد سرمایه‌گذاران را افزایش داده و امکان تحلیل دقیق‌تر اطلاعات را فراهم آورده است.

شفافیت در گزارشگری مالی، از نگاه رئیس سازمان بورس، تنها یک الزام فنی نیست بلکه رکن اساسی عدالت اقتصادی به شمار می‌رود. وقتی اطلاعات به‌صورت شفاف و قابل اتکا در اختیار فعالان بازار قرار گیرد، تصمیم‌گیری‌ها منطقی‌تر می‌شود و احتمال بروز رفتارهای هیجانی کاهش می‌یابد؛ مسئله‌ای که در نهایت به ثبات بازار کمک می‌کند.

نقش هوش مصنوعی در کنار عقل انسانی

صیدی در ادامه به نقش فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، در بازار سرمایه اشاره کرد. او با بیان اینکه هوش مصنوعی امروز به ابزاری مؤثر در پردازش داده‌ها و کمک به تصمیم‌گیری تبدیل شده، تأکید کرد که این فناوری جایگزین عقل انسانی نیست.

از نگاه او، هوش مصنوعی می‌تواند حجم عظیمی از داده‌ها را تحلیل کند، الگوها را شناسایی کند و سرعت تصمیم‌سازی را افزایش دهد، اما قضاوت نهایی همچنان بر عهده انسان است. این نگاه، همسو با رویکرد اقتصاد اسلامی است که بر مسئولیت‌پذیری و نقش آگاهی انسانی در تصمیمات اقتصادی تأکید دارد و فناوری را صرفاً در جایگاه ابزار می‌نشاند.

ترکیب سرمایه‌گذاران و فضای منصفانه معاملات

رئیس سازمان بورس با اشاره به وضعیت کنونی بازار سرمایه اعلام کرد که امروز بیش از ۷۰ درصد خریداران سهام را سرمایه‌گذاران حقیقی تشکیل می‌دهند. این آمار به‌گفته او نشان‌دهنده حضور گسترده مردم و اعتماد نسبی آن‌ها به سازوکار بازار سرمایه است.

او همچنین بر انجام معاملات در فضایی منصفانه و شفاف تأکید کرد و گفت ساختار نظارتی و ابزارهای کنترلی بازار سرمایه به‌گونه‌ای طراحی شده که امکان سوءاستفاده به حداقل برسد. حضور فعال سرمایه‌گذاران حقیقی، در کنار شفافیت اطلاعاتی، به توزیع متعادل‌تر منافع و ریسک‌ها در بازار کمک کرده است.

دارایی‌های واقعی، ستون تاب‌آوری بازار سرمایه

یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان صیدی، تحلیل دلایل تاب‌آوری بازار سرمایه ایران بود. او ریشه این پایداری را در وجود دارایی‌های واقعی و اتکای بازار به اصول اقتصاد اسلامی دانست. به اعتقاد او، وقتی پشتوانه معاملات دارایی‌های واقعی باشد، بازار به‌طور طبیعی خودتنظیم می‌شود و از شکل‌گیری حباب‌های مخرب جلوگیری خواهد شد.

صیدی تصریح کرد که در چنین بازاری، ریسک‌ها منطقی و قابل برآورد هستند و نباید انتظار داشت همه متغیرها به‌طور کامل حذف یا کنترل شوند. او تأکید کرد تصور صفر یا صد بودن شرایط اقتصادی یک خطای تحلیلی است و واقعیت بازار همواره با درجاتی از عدم قطعیت همراه خواهد بود.

مدیریت ریسک به جای حذف آن

رئیس سازمان بورس با رد نگاه آرمانی به حذف کامل ریسک، بر مفهوم توزیع منصفانه ریسک تأکید کرد. او گفت ریسک جزء جدایی‌ناپذیر فعالیت اقتصادی است و هنر سیاست‌گذاری و طراحی ابزارهای مالی در این است که ریسک به‌صورت عادلانه میان بازیگران بازار توزیع شود.

این دیدگاه، از منظر اقتصاد اسلامی، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا عدالت در توزیع منافع و زیان‌ها یکی از اصول بنیادین این مکتب اقتصادی است. به باور صیدی، وقتی ریسک به‌درستی توزیع شود، انگیزه مشارکت افزایش می‌یابد و بازار سرمایه می‌تواند نقش مؤثرتری در تأمین مالی تولید و رشد اقتصادی ایفا کند.

تطبیق بازار سرمایه با شرایط متغیر

صیدی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد که بازار سرمایه ایران با وجود همه چالش‌ها، توانسته خود را با شرایط متغیر تطبیق دهد. او این موفقیت را حاصل پایه‌های واقعی اقتصاد اسلامی و تلاش مستمر فعالان بازار دانست؛ از سیاست‌گذاران و نهادهای ناظر گرفته تا شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران.

به گفته او، تجربه سال‌های اخیر نشان داده که تکیه بر اصول واقعی اقتصاد، شفافیت اطلاعات و نگاه واقع‌بینانه به ریسک، می‌تواند بازار سرمایه را در برابر شوک‌ها مقاوم‌تر کند و مسیر توسعه پایدار را هموار سازد.

جمع‌بندی

سخنان رئیس سازمان بورس در یازدهمین همایش مالی اسلامی تصویری روشن از تحول بازار سرمایه ایران ارائه می‌دهد؛ بازاری که از چارچوب‌های صرفاً نظری عبور کرده و مفاهیم مالی اسلامی را در عمل به‌کار گرفته است. حرکت به سمت شفافیت، استفاده هوشمندانه از فناوری، اتکا به دارایی‌های واقعی و پذیرش ریسک به‌عنوان یک واقعیت اجتناب‌ناپذیر، مجموعه عواملی هستند که تاب‌آوری بازار سرمایه ایران را شکل داده‌اند. این رویکرد نشان می‌دهد آینده بازار سرمایه، نه در حذف عدم قطعیت‌ها، بلکه در مدیریت عادلانه آن‌ها و تقویت پیوند با اقتصاد واقعی رقم خواهد خورد.