یارانه این خانواده‌ها ناگهان ۳ برابر شد

سیاست‌های حمایتی دولت در سال‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی مدیریت اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. در شرایطی که تورم و افزایش هزینه‌های زندگی، فشار مضاعفی بر دهک‌های پایین درآمدی وارد کرده، ابزارهایی مانند یارانه نقدی و بسته‌های حمایتی هدفمند نقش پررنگ‌تری در حفظ حداقل‌های معیشتی خانوارها یافته‌اند. یارانه نقدی که از ابتدا با هدف توزیع عادلانه‌تر منابع و کاهش شکاف طبقاتی طراحی شد، اکنون در قالب سیاست‌های جدید جمعیتی و خانوادگی، وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که تمرکز آن بر خانواده‌های پرجمعیت و کم‌برخوردار قرار دارد.

در همین چارچوب، بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ در مجلس شورای اسلامی با مصوبه‌ای همراه شد که می‌تواند مسیر پرداخت یارانه نقدی را برای بخشی از جامعه به‌طور محسوسی تغییر دهد. افزایش سه‌برابری یارانه فرزندان برای برخی خانوارها، نه‌تنها یک تصمیم مالی، بلکه نشانه‌ای از جهت‌گیری کلان سیاست‌گذاران به سمت حمایت همزمان از معیشت و فرزندآوری است.

یارانه نقدی در مسیر بازطراحی حمایتی

یارانه نقدی در ایران طی سال‌های گذشته بارها دستخوش تغییر شده و از یک پرداخت عمومی به مدلی هدفمندتر حرکت کرده است. تفکیک دهک‌های درآمدی، حذف برخی خانوارهای پردرآمد و افزایش سهم دهک‌های پایین، بخشی از این بازطراحی بوده است. در بودجه‌های اخیر، تلاش شده است که منابع محدود دولت به‌جای توزیع مساوی، به سمت گروه‌هایی هدایت شود که بیشترین آسیب را از شرایط اقتصادی متحمل می‌شوند.

مصوبه جدید مجلس در بودجه ۱۴۰۵ نیز ادامه همین مسیر تلقی می‌شود. تمرکز بر دهک‌های اول تا چهارم و شرط داشتن حداقل سه فرزند تحت تکفل، نشان می‌دهد که سیاست‌گذار قصد دارد یارانه نقدی را به ابزاری ترکیبی برای کاهش فقر و تقویت ساختار جمعیتی تبدیل کند.

مصوبه مجلس درباره افزایش سه‌برابری یارانه فرزندان

بر اساس مصوبه نمایندگان مجلس شورای اسلامی، یارانه فرزندان خانواده‌هایی که در دهک‌های اول تا چهارم درآمدی قرار دارند و حداقل سه فرزند تحت تکفل دارند، با افزایش سه‌برابری همراه خواهد شد. شرط مهم دیگر این مصوبه، عدم اشتغال پدر و مادر در دستگاه‌های مشمول ماده ۲۹ قانون برنامه ششم توسعه است؛ موضوعی که به‌منظور جلوگیری از بهره‌مندی کارکنان نهادهای دولتی و عمومی از این امتیاز در نظر گرفته شده است.

این مصوبه به‌روشنی نشان می‌دهد که هدف اصلی، هدایت منابع به سمت خانواده‌هایی است که هم از نظر درآمدی در وضعیت شکننده‌تری قرار دارند و هم بار هزینه‌ای بیشتری به دلیل تعداد فرزندان متحمل می‌شوند. در صورت تأمین منابع مالی پیش‌بینی‌شده در بودجه سال آینده، این افزایش می‌تواند به‌صورت مستمر در پرداخت‌های ماهانه اعمال شود.

دهک‌های مشمول و شرایط بهره‌مندی

ملاک اصلی بهره‌مندی از افزایش سه‌برابری یارانه، قرار گرفتن خانوار در دهک‌های اول تا چهارم درآمدی است. دهک‌بندی که بر اساس اطلاعات اقتصادی، درآمدی و دارایی خانوارها انجام می‌شود، در سال‌های اخیر به معیار اصلی سیاست‌های حمایتی تبدیل شده است.

داشتن حداقل سه فرزند تحت تکفل شرط دوم این مصوبه است. این موضوع به‌طور مستقیم با سیاست‌های جوانی جمعیت و تشویق به فرزندآوری ارتباط دارد. شرط سوم نیز عدم اشتغال والدین در دستگاه‌های دولتی و نهادهای مشمول قانون برنامه ششم توسعه است که با هدف تمرکز حمایت‌ها بر اقشار غیرحقوق‌بگیر دولتی لحاظ شده است.

یارانه نقدی دهک‌های اول تا سوم در سال ۱۴۰۵

در حال حاضر، خانوارهای دهک‌های اول تا سوم به ازای هر نفر ماهانه ۴۰۰ هزار تومان یارانه نقدی دریافت می‌کنند. این مبلغ در روز ۲۵ هر ماه به حساب سرپرستان خانوار واریز می‌شود و بخش مهمی از درآمد ثابت ماهانه این خانوارها را تشکیل می‌دهد.

با اجرای مصوبه جدید مجلس، یارانه فرزندان خانواده‌های مشمول در این دهک‌ها سه برابر رقم فعلی خواهد شد. به این ترتیب، دریافتی ماهانه این خانوارها افزایش محسوسی پیدا می‌کند و می‌تواند بخشی از هزینه‌های خوراک، آموزش و بهداشت فرزندان را پوشش دهد. این افزایش، به‌ویژه برای خانواده‌های پرجمعیت دهک‌های پایین، نقش یک سپر حمایتی جدی را ایفا خواهد کرد.

وضعیت یارانه دهک چهارم تا نهم

یارانه نقدی دهک‌های چهارم تا نهم در شرایط فعلی به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان است که در روز ۳۰ هر ماه واریز می‌شود. اگرچه دهک‌های بالاتر از چهارم مشمول افزایش سه‌برابری یارانه نمی‌شوند، اما خانواده‌های دهک چهارم در صورت داشتن حداقل سه فرزند و احراز سایر شرایط، از این مصوبه بهره‌مند خواهند شد.

این تفکیک نشان می‌دهد که سیاست‌گذار تلاش کرده است مرز مشخصی میان حمایت‌های گسترده و حمایت‌های هدفمند ترسیم کند و منابع را به‌صورت متمرکز به گروه‌هایی اختصاص دهد که هم از نظر درآمدی و هم از نظر جمعیتی نیازمند حمایت بیشتری هستند.

پیوند یارانه نقدی با سیاست‌های جوانی جمعیت

افزایش سه‌برابری یارانه فرزندان را نمی‌توان جدا از مجموعه سیاست‌های جوانی جمعیت تحلیل کرد. در سال‌های اخیر، طرح‌هایی مانند یارانه یسنا، یارانه کودکان یک تا پنج سال و کارت امید مادران به اجرا درآمده یا در دستور کار قرار گرفته‌اند. کارت امید مادران که قرار است از سال ۱۴۰۵ برای متولدین همان سال به مبلغ دو میلیون تومان شارژ شود، نمونه‌ای از این سیاست‌های مکمل است.

این اقدامات در کنار افزایش یارانه نقدی، نشان‌دهنده تلاش دولت و مجلس برای کاهش هزینه‌های مستقیم فرزندآوری و ایجاد انگیزه اقتصادی برای خانواده‌هاست؛ رویکردی که در صورت تداوم و تأمین منابع پایدار، می‌تواند بر روند جمعیتی کشور اثرگذار باشد.

چالش تأمین منابع و اجرای پایدار

با وجود آثار مثبت احتمالی این مصوبه، تأمین منابع مالی آن یکی از چالش‌های اصلی پیش‌روست. افزایش سه‌برابری یارانه فرزندان نیازمند بودجه‌ای قابل توجه است و اجرای کامل آن منوط به تحقق منابع پیش‌بینی‌شده در بودجه ۱۴۰۵ خواهد بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که پایداری سیاست‌های حمایتی، بیش از هر چیز به مدیریت منابع و اولویت‌بندی هزینه‌ها وابسته است.

در عین حال، شفافیت در شناسایی مشمولان و به‌روزرسانی دقیق دهک‌های درآمدی، نقش مهمی در موفقیت این طرح ایفا می‌کند. هرگونه خطا در دهک‌بندی یا تأخیر در اجرا می‌تواند اعتماد عمومی به سیاست‌های حمایتی را تحت تأثیر قرار دهد.

جمع‌بندی

مصوبه مجلس درباره افزایش سه‌برابری یارانه فرزندان در بودجه ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از مهم‌ترین تصمیمات حمایتی سال‌های اخیر دانست. این مصوبه با تمرکز بر دهک‌های پایین درآمدی و خانواده‌های پرجمعیت، تلاش دارد همزمان دو هدف کاهش فشار معیشتی و تقویت سیاست‌های جوانی جمعیت را محقق کند. اگرچه اجرای موفق آن به تأمین منابع و مدیریت دقیق وابسته است، اما در صورت تحقق، می‌تواند نقش قابل توجهی در بهبود وضعیت اقتصادی خانواده‌های کم‌درآمد و ایجاد ثبات اجتماعی ایفا کند.