جزئیات تازه از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو؛ گفت‌وگوهای فشرده در مسیر رفع تحریم‌ها و پرونده هسته‌ای

مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا که از مسقط آغاز شده و اکنون به ژنو رسیده است، وارد مرحله‌ای تازه و حساس شده؛ مرحله‌ای که به گفته مقامات رسمی کشور، دیگر صرفاً در سطح کلیات نیست و گفت‌وگوها به صورت فشرده و جدی بر محور جزئیات پیش می‌رود. اظهارات اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، تصویری روشن از فضای این مذاکرات، نقش‌آفرینان اصلی و انتظارات تهران از این روند ترسیم می‌کند؛ فضایی که در آن دیپلماسی فعال، صبر راهبردی و تمرکز بر منافع ملی در هم تنیده شده است.

آغاز عملی گفت‌وگوها پیش از نشست رسمی

بقایی با اشاره به زمان‌بندی گفت‌وگوها تاکید کرده است که مذاکرات تهران و واشنگتن عملاً از روز پیش از نشست رسمی آغاز شده و محدود به جلسات نمادین یا اعلامی نیست. به گفته او، از حدود ساعت ۱۱:۴۵ به وقت ژنو، رایزنی‌ها به شکلی پیوسته و فشرده ادامه یافته و کانال‌های مختلف ارتباطی میان طرف‌ها فعال بوده است. این نکته نشان می‌دهد که دو طرف، علی‌رغم بی‌اعتمادی عمیق، اهمیت زمان و ضرورت مدیریت دقیق روند را به‌خوبی درک کرده‌اند.

در این چارچوب، نقش عمان به‌عنوان طرف واسط بار دیگر برجسته شده است. وزیر امور خارجه عمان در این مرحله به حلقه اصلی انتقال پیام‌ها، دیدگاه‌ها و مطالبات تبدیل شده و گفت‌وگوهای مهمی میان او و رئیس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است.

نقش آژانس و گفت‌وگو با مدیرکل

یکی از ابعاد مهم این دور از مذاکرات، حضور فعال رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در ژنو است. بقایی با اشاره به دیدارها و گفت‌وگوهای صورت‌گرفته با گروسی تصریح کرده که این رایزنی‌ها به‌صورت هم‌زمان و فشرده در کنار گفت‌وگوهای با طرف عمانی دنبال شده است.

از نگاه تهران، آژانس به‌عنوان نهاد فنی و تخصصی در حوزه منع اشاعه، نقشی انکارناپذیر در هرگونه تفاهم احتمالی دارد. تجربه توافق پیشین نیز نشان داده بود که بدون تعریف دقیق وظایف و مسئولیت‌های آژانس، امکان اجرای پایدار توافق وجود ندارد. به همین دلیل، حضور گروسی در این مقطع نه‌تنها طبیعی، بلکه ضروری ارزیابی می‌شود.

انتقال دقیق دیدگاه‌های ایران

سخنگوی وزارت خارجه تاکید کرده است که دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران هم در حوزه هسته‌ای و هم در زمینه رفع تحریم‌ها، به‌طور دقیق و شفاف از طریق طرف واسط منتقل شده است. به گفته بقایی، چارچوب کلی هرگونه تفاهم احتمالی برای تهران روشن است و این چارچوب‌ها بدون ابهام به طرف‌های درگیر در مذاکرات اعلام شده‌اند.

او همچنین توضیح داده است که طرف آمریکایی نیز به‌طور جداگانه با وزیر امور خارجه عمان و مدیرکل آژانس گفت‌وگو کرده و پس از آن، هیات ایرانی رایزنی‌های تکمیلی خود را با این دو طرف انجام داده است. این رفت‌وآمد دیپلماتیک نشان‌دهنده آن است که مذاکرات در یک چرخه پیوسته و چندلایه جریان دارد.

ورود به جزئیات؛ نشانه جدیت مذاکرات

بقایی با صراحت اعلام کرده است که گفت‌وگوها بسیار جدی است و دو طرف وارد مجموعه‌ای از جزئیات شده‌اند؛ جزئیاتی که هم به موضوع رفع تحریم‌ها مربوط می‌شود و هم به مباحث فنی و حقوقی پرونده هسته‌ای. این مرحله از مذاکرات، به‌طور سنتی دشوارترین و حساس‌ترین بخش هر فرآیند دیپلماتیک است، چرا که اختلافات واقعی در همین سطح خود را نشان می‌دهد.

به گفته سخنگوی وزارت خارجه، حضور مدیرکل آژانس در این میان به این معناست که تلاش می‌شود دیدگاه‌های فنی دو طرف نیز به‌درستی منعکس و بررسی شود. آژانس در این رفت‌وآمدها می‌تواند به‌عنوان مرجع تخصصی، برداشت‌های فنی خود را در اختیار طرفین قرار دهد و از بروز سوءتفاهم‌های پرهزینه جلوگیری کند.

اهمیت حضور گروسی از نگاه تهران

در پاسخ به پرسشی درباره اهمیت حضور مدیرکل آژانس در این مذاکرات، بقایی توضیح داده است که هر تفاهمی که در آینده حاصل شود، ناگزیر با مسئولیت‌هایی برای آژانس همراه خواهد بود. به همین دلیل، مشارکت فعال گروسی در این مرحله می‌تواند مفید و سازنده باشد.

با این حال، او تاکید کرده است که تصمیم‌گیران اصلی این روند، هیات‌های نمایندگی جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده هستند و نقش آژانس، هرچند مهم، جایگزین اراده سیاسی طرف‌ها نخواهد شد. به گفته بقایی، هیات ایرانی با جدیت کامل وارد مذاکرات شده و در عمل نشان داده است که به دنبال نتیجه‌ای ملموس است.

آمادگی ایران برای ادامه مذاکرات

یکی از نکات کلیدی در اظهارات سخنگوی وزارت خارجه، تاکید مکرر بر آمادگی ایران برای ادامه مذاکرات تا هر زمان لازم است. بقایی تصریح کرده که موضوعات مطرح‌شده پیچیده است، بی‌اعتمادی میان طرفین وجود دارد و تنها راه مدیریت این شرایط، استمرار گفت‌وگوهاست.

او همچنین خاطرنشان کرده که ملاک و معیار جمهوری اسلامی ایران، منافع و حقوق مشروع ملت ایران است و چارچوب‌ها و دستورالعمل‌های مذاکراتی کشور کاملاً مشخص و ثابت باقی مانده است. این موضع نشان می‌دهد که تهران، ضمن انعطاف تاکتیکی، از اصول راهبردی خود عدول نخواهد کرد.

ژنو؛ ایستگاه جدید مذاکرات

دور جدید مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن که از جمعه ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ در مسقط آغاز شد، اکنون به ژنو رسیده است. در این گفت‌وگوها، هیات‌های مذاکره‌کننده ایران و آمریکا نظرات، ملاحظات و رویکردهای خود را از طریق بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، به یکدیگر منتقل می‌کنند.

طرفین تاکنون فضای مذاکرات را مثبت توصیف کرده و برای تداوم این روند ابراز تمایل کرده‌اند. این ارزیابی‌ها هرچند محتاطانه است، اما نشان می‌دهد که مسیر گفت‌وگو هنوز باز است.

آمادگی برای ماندن چند روز یا چند هفته

بقایی در حاشیه دور دوم مذاکرات غیرمستقیم در ژنو، در پاسخ به پرسشی درباره انتظارات ایران از این دور، اعلام کرده است که هیات ایرانی با ذهنی باز و چشمانی باز در مذاکرات حضور یافته است. او یادآور شده که از روز دوشنبه، گفت‌وگوها با وزیر امور خارجه عمان آغاز شده و هم‌زمان دیدار با مدیرکل آژانس نیز انجام گرفته است.

به گفته او، ایران علاوه بر تیم دیپلماتیک، از کارشناسان فنی در حوزه هسته‌ای و متخصصان رفع تحریم‌ها بهره می‌برد، چرا که رفع تحریم‌ها بخش جدایی‌ناپذیر هر توافق احتمالی است.

بقایی با تاکید بر اهمیت زمان، تصریح کرده است که ایران آماده است برای نهایی کردن توافق، چند روز یا حتی چند هفته در ژنو بماند. این پیام، نشانه‌ای از جدیت تهران و تلاش برای رسیدن به نتیجه‌ای منصفانه و عادلانه است؛ نتیجه‌ای که البته تحقق آن به میزان حسن نیت و اراده سیاسی طرف آمریکایی نیز وابسته خواهد بود.

جمع‌بندی

مجموع اظهارات و تحولات اخیر نشان می‌دهد که مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای تعیین‌کننده شده است. ورود به جزئیات، حضور فعال آژانس، نقش محوری عمان و اعلام آمادگی ایران برای ادامه طولانی‌مدت گفت‌وگوها، همگی بیانگر آن است که تهران با رویکردی مسئولانه و نتیجه‌محور به میدان دیپلماسی آمده است. با این حال، پیچیدگی موضوعات و سابقه بی‌اعتمادی، مسیر دستیابی به توافق را دشوار کرده و آینده این روند را به تصمیم‌های سیاسی طرف مقابل گره زده است.