برندهای خارجی دوباره آمدند؛ بازار لوازم خانگی تکان خورد

بازار لوازم خانگی ایران پس از سال‌ها تجربه فضای بسته و انحصاری، حالا در آستانه یک تغییر معنادار قرار گرفته است. حدود دو تا سه ماهی است که با رعایت ضوابط قانونی و اختصاصی، نشانه‌های بازگشت برندهای خارجی به ویترین فروشگاه‌ها دیده می‌شود؛ اتفاقی که از نگاه فعالان صنفی و مصرف‌کنندگان، می‌تواند نقطه عطفی در مسیر اصلاح ساختار این بازار باشد. محمد شائق، عضو کمیسیون اقتصادی اتاق اصناف و نائب رئیس اتحادیه لوازم خانگی کرج، معتقد است این روند تازه، ظرفیت آن را دارد که صنعت لوازم خانگی کشور را از رکود، افت کیفیت و نارضایتی مصرف‌کننده خارج کند.

پایان هفت سال انحصار در بازار لوازم خانگی

از سال ۱۳۹۷ و با اعمال ممنوعیت واردات، بازار لوازم خانگی ایران عملاً به‌صورت کامل در اختیار تولیدکنندگان داخلی قرار گرفت. در این مدت، هرچند سیاست‌گذار با هدف حمایت از تولید داخل حرکت کرد، اما نتیجه نهایی در بسیاری از بخش‌ها رضایت‌بخش نبود. به گفته شائق، انحصار طولانی‌مدت باعث شد در حوزه‌هایی مانند قیمت‌گذاری، کیفیت محصولات و خدمات پس از فروش، تخلف‌ها و سوءاستفاده‌هایی شکل بگیرد و انگیزه کافی برای ارتقای فناوری و رضایت مشتری کاهش یابد. بازگشت برندهای خارجی، این انحصار را می‌شکند و بازار را به سمت رقابت واقعی سوق می‌دهد.

رقابت؛ موتور محرک کیفیت و فناوری

حضور مجدد برندهای خارجی تنها به معنای افزایش تنوع کالا نیست، بلکه مهم‌ترین پیامد آن، ایجاد فشار رقابتی بر تولیدکنندگان داخلی است. شائق تأکید می‌کند که حتی برندهای مطرح ایرانی نیز در چنین فضایی ناچار خواهند شد به نوسازی خطوط تولید، به‌روزرسانی ماشین‌آلات و ارتقای سطح فناوری محصولات خود روی بیاورند. در سال‌هایی که جهان با شتاب به سمت استفاده از فناوری‌های نوین و حتی هوش مصنوعی در لوازم خانگی حرکت کرد، این فاصله در بازار ایران به‌وضوح احساس می‌شد و اکنون رقابت می‌تواند این خلأ را تا حدی جبران کند.

کمبود مزمن در برخی گروه‌های کالایی

یکی از واقعیت‌های بازار لوازم خانگی طی شش تا هفت سال گذشته، کمبود عرضه در برخی گروه‌های کالایی بوده است. به گفته نائب رئیس اتحادیه لوازم خانگی کرج، در محصولاتی مانند کولرهای گازی و تجهیزات صوتی و تصویری، تولیدکنندگان داخلی نتوانستند به‌طور کامل جای خالی برندهای خارجی را پر کنند. این موضوع باعث شد بازار با کمبود، افزایش قیمت و کاهش حق انتخاب مصرف‌کننده مواجه شود. واردات قانونی به‌ویژه در قالب ته‌لنجی، می‌تواند بخشی از این کمبود را جبران کرده و تعادل نسبی به عرضه بازگرداند.

تأثیر بازگشت برندهای خارجی بر قیمت‌ها

مسئله قیمت‌گذاری یکی از حساس‌ترین نقاط بازار لوازم خانگی است. شائق یادآور می‌شود که از دی‌ماه سال گذشته، افزایش قیمت محصولات داخلی دیگر مانند گذشته تحت بررسی‌های سخت‌گیرانه قرار نمی‌گیرد و تولیدکنندگان قیمت‌ها را به‌صورت خوداظهاری اعلام می‌کنند. در چنین شرایطی، حضور برندهای خارجی می‌تواند نقش یک اهرم کنترلی را ایفا کند. رقابت قیمتی، احتمالاً شدت رشد قیمت‌ها را کاهش می‌دهد و روند افزایشی را کندتر می‌کند؛ موضوعی که برای مصرف‌کننده در شرایط تورمی فعلی اهمیت حیاتی دارد.

بازگشت مصرف‌کننده به بازار رسمی و شفاف

در سال‌های ممنوعیت واردات، بخش قابل توجهی از تقاضای کالاهای خارجی به سمت بازار قاچاق هدایت شد. مصرف‌کنندگان ناچار بودند محصولاتی را خریداری کنند که نه گارانتی داشت و نه خدمات پس از فروش و تأمین قطعه آن تضمین شده بود. به گفته شائق، واردات قانونی با شناسه کالا و الزام شرکت‌های داخلی به ارائه خدمات پس از فروش، می‌تواند این روند را معکوس کند. اکنون مصرف‌کننده این امکان را دارد که کالای خارجی مورد نیاز خود را از بازار رسمی، با گارانتی معتبر و خدمات مشخص تهیه کند؛ امری که اعتماد ازدست‌رفته به بازار را تا حد زیادی احیا می‌کند.

نقش رقابت در کاهش رکود بازار

بازار لوازم خانگی طی سال‌های اخیر با رکود عمیقی مواجه بوده است. کاهش قدرت خرید، تورم و قیمت‌های بالا باعث شده تقاضای مؤثر افت کند. عضو کمیسیون اقتصادی اتاق اصناف کرج با اشاره به مقایسه قیمت‌ها می‌گوید در برخی موارد، حتی قیمت تمام‌شده کالاهای خارجی در کشورهای همسایه مانند ترکیه پایین‌تر از محصولات داخلی ایران بوده است. ورود دوباره این برندها با قیمت‌گذاری تحت ضوابط مشخص، می‌تواند به متعادل شدن قیمت‌ها کمک کند و بخشی از تقاضای سرکوب‌شده را فعال سازد؛ موضوعی که در نهایت به کاهش رکود بازار می‌انجامد.

واردات ته‌لنجی؛ سازوکار و چارچوب قانونی

واردات ته‌لنجی یکی از محورهای اصلی این تحول است. شائق توضیح می‌دهد که این طرح با هدف حمایت از ملوانان طراحی شده و به آنها اجازه می‌دهد سالانه تا پنج نوبت و هر بار تا سقف ۱۵۰۰ دلار کالا وارد کشور کنند. این کالاها به‌صورت رسمی، شناسه‌دار و با رعایت کامل ضوابط قانونی وارد می‌شوند. در حال حاضر، گروه لوازم خانگی نیز در فهرست اقلام مجاز این طرح قرار گرفته و شرکت‌های خدمات پس از فروش داخلی مسئول پشتیبانی از این محصولات هستند تا عرضه آنها کاملاً قانونی و شفاف باشد.

حضور تدریجی برندهای شناخته‌شده در بازار

به گفته نائب رئیس اتحادیه لوازم خانگی کرج، این روند حدود دو تا سه ماه است که آغاز شده و اکنون برخی برندهای خارجی، از جمله برندهای کره‌ای، در بازار مشاهده می‌شوند. مصرف‌کنندگان می‌توانند با مراجعه به فروشگاه‌های سطح شهر، این محصولات را با گارانتی رسمی تهیه کنند. هرچند حجم واردات هنوز محدود است، اما همین حضور تدریجی نیز پیام روشنی به بازار می‌دهد؛ پیامی مبنی بر پایان دوران انحصار مطلق.

جمع‌بندی

بازگشت برندهای خارجی به بازار لوازم خانگی ایران، اگر به‌صورت مستمر و تحت نظارت دقیق ادامه یابد، می‌تواند نقطه آغاز اصلاحات عمیق در این صنعت باشد. شکستن انحصار، افزایش رقابت، ارتقای کیفیت، بهبود خدمات پس از فروش و تعدیل قیمت‌ها، مهم‌ترین دستاوردهای این مسیر هستند. در شرایطی که بازار با رکود و کاهش اعتماد مصرف‌کننده روبه‌روست، این تحول می‌تواند نفس تازه‌ای به صنعت لوازم خانگی بدمد و آن را به سمت استانداردهای رقابتی منطقه‌ای و جهانی هدایت کند.