رمضان ۱۴۰۴ روی آنتن تلویزیون؛ از کمدی‌های ستاره‌محور تا سریال‌های معنوی و تاریخی

ماه مبارک رمضان همواره یکی از مهم‌ترین بزنگاه‌های رسانه ملی برای بازسازی ارتباط با مخاطب بوده است؛ زمانی که تلویزیون با تکیه بر سنت تماشای جمعی، تلاش می‌کند ترکیبی از سرگرمی، معنا و روایت‌های خانوادگی را به آنتن بیاورد. رمضان ۱۴۰۴ نیز از این قاعده مستثنا نیست و شبکه‌های مختلف سیما با مجموعه‌ای متنوع از سریال‌های تازه و بازپخش آثار خاطره‌ساز، سعی کرده‌اند سلایق گوناگون مخاطبان را پوشش دهند. حضور پررنگ بازیگران شناخته‌شده، بازگشت کارگردانان امتحان‌پس‌داده و تمرکز همزمان بر کمدی و معنا، سه محور اصلی جدول پخش امسال را شکل داده است.

کمدی اجتماعی؛ بازگشت ستاره‌ها برای جذب مخاطب عام

در میان سریال‌های رمضانی، کمدی اجتماعی همچنان برگ برنده تلویزیون برای جذب مخاطب گسترده به شمار می‌رود. مجموعه «اسباب زحمت» که هر شب از شبکه یک سیما پخش می‌شود، نمونه شاخص این رویکرد است. این سریال به کارگردانی سعید آقاخانی، با اتکا به تجربه موفق او در تولید آثار طنز اجتماعی، تلاش کرده زندگی طبقه کارگر شهری را دستمایه روایت‌های طنزآمیز قرار دهد.

آقاخانی که پیش از این با مجموعه‌هایی چون «دزد و پلیس» و به‌ویژه «نون‌خ» جایگاه تثبیت‌شده‌ای در تلویزیون پیدا کرده بود، این بار علاوه بر کارگردانی، خود نیز در نقش «احمد آقا» مقابل دوربین رفته است. حضور بازیگرانی چون حسن معجونی، عباس جمشیدی‌فر، کمند و سپند امیرسلیمانی، فریده سپاه‌منصور و هومن حاجی‌عبدالهی، ترکیبی آشنا و امتحان‌پس‌داده را شکل داده که برای مخاطب عام جذابیت بالایی دارد.

داستان «اسباب زحمت» حول محور چند کارگر باربری می‌چرخد که در جریان اسباب‌کشی‌های مختلف، وارد موقعیت‌هایی طنزآمیز و گاه تلخ می‌شوند. پرداختن به مسائلی مانند دغدغه‌های اقتصادی، آرزوهای محقق‌نشده و تناقض‌های زیست شهری، این مجموعه را از یک کمدی صرف فراتر برده و به اثری اجتماعی تبدیل کرده است. انتخاب لوکیشن‌های متنوع از تهران تا شهرهایی چون مشهد و شاهرود نیز به گسترش جغرافیای روایت کمک کرده است.

سعید آقاخانی؛ مسیر یک کارگردان از تلویزیون تا تثبیت برند شخصی

مرور کارنامه سعید آقاخانی نشان می‌دهد که او طی بیش از یک دهه، به‌تدریج به یکی از برندهای قابل اتکای تلویزیون در حوزه کمدی اجتماعی تبدیل شده است. آغاز فعالیت سریال‌سازی او با «عید امسال» در سال ۱۳۸۸، نقطه شروع مسیری بود که با آثاری چون «خوش‌نشین‌ها»، «زن بابا» و «راه دررو» ادامه یافت و در نهایت با «نون‌خ» به اوج رسید.

بازگشت آقاخانی به تلویزیون پس از یک وقفه، با استقبال گسترده مخاطبان همراه شد و «نون‌خ» در پنج فصل پیاپی، نشان داد که همچنان ظرفیت بالایی برای روایت داستان‌های بومی و مردمی وجود دارد. «اسباب زحمت» را می‌توان تلاشی تازه برای انتقال همان نگاه مردمی به زیست شهری دانست؛ تغییری که اگرچه ریسک‌هایی دارد، اما نشان‌دهنده تمایل کارگردان به تجربه فضاهای جدید است.

درام معنوی؛ تأملی تازه بر مرگ، زندگی و آگاهی

در نقطه مقابل کمدی‌های پرستاره، سریال «ساهره» شبکه سه سیما قرار دارد؛ مجموعه‌ای معنوی با حال‌وهوایی رازآلود که تلاش می‌کند مفهوم مرگ‌آگاهی را در قالب داستانی معاصر بازخوانی کند. این سریال به کارگردانی حمیدرضا لوافی، در ۳۰ قسمت تولید شده و هر شب بعد از افطار روی آنتن می‌رود.

داستان «ساهره» درباره احسان، بازرگان موفقی است که پس از مرگ همسرش، با تماسی عجیب از دختری به نام عطیه مواجه می‌شود؛ دختری که مدعی است در زمانی دیگر زندگی می‌کند و از مرگ قریب‌الوقوع او خبر می‌دهد. این مواجهه، نقطه آغاز سفری درونی برای احسان است؛ سفری که او را وادار می‌کند به گذشته خود بازگردد و خطاهایش را جبران کند.

انتخاب عنوان «ساهره» که به معنای بی‌خوابی آگاهانه برای رسیدن به هدف است، به‌خوبی با درون‌مایه سریال هم‌خوانی دارد. حضور بازیگرانی چون امین زندگانی، گلنوش قهرمانی، هومن برق‌نورد و سیاوش طهمورث، وزن بازیگری اثر را افزایش داده و فضاسازی در شهرهایی مانند تهران، شیراز و بم، به غنای بصری آن کمک کرده است.

ادامه کمدی خانوادگی؛ «بهار شیراز» در مسیر رمضان

شبکه دو سیما نیز با ادامه پخش مجموعه کمدی «بهار شیراز» در ماه رمضان، تلاش کرده سهم خود را از مخاطبان خانواده‌محور حفظ کند. این سریال به کارگردانی حسن وارسته، روایتگر زندگی خانواده‌ای شیرازی است که در هر قسمت با ماجراهایی شیرین و روزمره روبه‌رو می‌شوند.

«بهار شیراز» بیش از آنکه بر شوخی‌های کلامی متکی باشد، بر موقعیت‌های خانوادگی و روابط میان شخصیت‌ها تمرکز دارد. حضور بازیگرانی چون سودابه بیضایی، قربان نجفی و سام نوری، به این مجموعه حال‌وهوایی آشنا و صمیمی بخشیده است؛ ویژگی‌ای که در فضای رمضان برای بسیاری از مخاطبان اهمیت دارد.

روایت مقاومت؛ سریال‌های فراملی روی آنتن

در کنار تولیدات داخلی، تلویزیون امسال توجه ویژه‌ای به پخش آثار خارجی با مضامین تاریخی و مقاومتی داشته است. سریال لبنانی «رستاخیز تفنگ‌ها» که هر شب از شبکه چهار پخش می‌شود، نمونه‌ای از این رویکرد است. این مجموعه با تمرکز بر مقاومت جوانان جبل عامل لبنان علیه اشغالگری فرانسه، بخشی کمتر دیده‌شده از تاریخ منطقه را روایت می‌کند.

پرداختن به نقش روحانیون شیعه، زمینه‌های اجتماعی و سیاسی شکل‌گیری مقاومت و ارتباط آن با تحولات فلسطین، «رستاخیز تفنگ‌ها» را به اثری فراتر از یک درام تاریخی صرف تبدیل کرده است. چنین آثاری در رمضان، علاوه بر جنبه سرگرمی، کارکرد هویتی و فرهنگی نیز پیدا می‌کنند.

شبکه‌های تخصصی؛ تنوع برای سلایق مختلف

شبکه تماشا با پخش همزمان چندین سریال ایرانی و خارجی، تلاش کرده پاسخگوی سلیقه‌های متنوع مخاطبان باشد. از آثار تاریخی و مذهبی گرفته تا سریال‌های درام و خانوادگی، جدول پخش این شبکه در رمضان، نشان‌دهنده سیاست تنوع‌گرایی است.

شبکه کودک نیز با مجموعه «هتل عجیب»، سهم مخاطبان خردسال را در نظر گرفته و شبکه آی‌فیلم با بازپخش سریال‌هایی چون «رستگاری» و «متهم گریخت»، روی نوستالژی و خاطره‌سازی سرمایه‌گذاری کرده است. بازگشت آثاری مانند «متهم گریخت» به کارگردانی رضا عطاران، یادآور دوره‌ای است که کمدی‌های تلویزیونی نقش پررنگی در زندگی روزمره مردم داشتند.

آثار تاریخی و مذهبی؛ پیوند سنت و رسانه

پخش مجدد سریال تاریخی «یوسف پیامبر» با کیفیت بالاتر از شبکه فراتر، نشان می‌دهد که آثار مذهبی شاخص همچنان جایگاه ویژه‌ای در رمضان دارند. این مجموعه که سال‌هاست به یکی از انتخاب‌های ثابت مخاطبان در ماه رمضان تبدیل شده، بار دیگر فرصتی برای بازخوانی یک روایت قرآنی در قالب درام تلویزیونی فراهم کرده است.

جمع‌بندی؛ رمضان ۱۴۰۴ و تلاش برای بازسازی اعتماد مخاطب

مجموعه سریال‌های رمضانی امسال نشان می‌دهد که تلویزیون با آگاهی از کاهش نسبی مخاطبان در سال‌های اخیر، سعی کرده با ترکیبی از چهره‌های شناخته‌شده، ژانرهای متنوع و بازگشت به روایت‌های معناگرا، اعتماد از دست‌رفته را بازسازی کند. از کمدی‌های اجتماعی پرستاره تا درام‌های معنوی و آثار تاریخی، جدول پخش رمضان ۱۴۰۴ بیش از هر چیز بر تنوع و خاطره‌سازی تکیه دارد. میزان موفقیت این رویکرد، بیش از هر عامل دیگری، به توانایی این آثار در ایجاد ارتباط صمیمی و صادقانه با مخاطب بستگی دارد؛ ارتباطی که در نهایت تعیین می‌کند رمضان امسال تا چه اندازه برای تلویزیون به یادماندنی خواهد بود.