سقوط آزاد قیمت تخم‌مرغ؛ زنگ خطر برای بقای صنعت مرغداری

کاهش بی‌سابقه قیمت تخم‌مرغ در ماه‌های اخیر، بار دیگر تعادل شکننده بازار محصولات پروتئینی را به صدر نگرانی‌های تولیدکنندگان بازگردانده است. بازاری که با حذف ارز ترجیحی، کاهش مصرف، محدودیت‌های صادراتی و نبود سیاست‌های حمایتی مؤثر، اکنون در وضعیتی قرار گرفته که ادامه فعالیت برای بسیاری از مرغداران عملاً زیان‌ده و غیرممکن شده است. اظهارات حمیدرضا کاشانی رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن، تصویری روشن از عمق بحران در این صنعت ارائه می‌دهد؛ بحرانی که اگر به سرعت مدیریت نشود، می‌تواند تبعات سنگینی برای امنیت غذایی کشور به همراه داشته باشد.

شکاف عمیق میان قیمت فروش و هزینه تولید

به گفته رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن، قیمت کنونی هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری به ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان رسیده است؛ رقمی که حتی نیمی از قیمت تمام‌شده این محصول را پوشش نمی‌دهد. کاشانی قیمت واقعی تولید هر کیلو تخم‌مرغ را حدود ۲۳۰ هزار تومان اعلام کرده و تأکید دارد که این فاصله قیمتی، عملاً هر واحد تولیدی را به سمت زیان قطعی سوق داده است. در چنین شرایطی، فروش بیشتر به معنای زیان بیشتر است و این تناقض، اساس منطق اقتصادی تولید را زیر سؤال می‌برد.

زیان روزانه ۵۰۰ میلیارد تومانی صنعت مرغداری

برآوردهای اتحادیه مرغداران میهن نشان می‌دهد که صنعت مرغداری کشور روزانه حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان متحمل می‌شود. عددی که نه‌تنها بیانگر فشار شدید مالی بر تولیدکنندگان است، بلکه هشداری جدی برای سیاست‌گذاران به شمار می‌رود. استمرار چنین زیانی، توان سرمایه‌گذاری، نوسازی و حتی ادامه فعالیت واحدهای تولیدی را از بین می‌برد و می‌تواند به خروج گسترده مرغداران از چرخه تولید منجر شود؛ اتفاقی که در میان‌مدت، کمبود عرضه و جهش ناگهانی قیمت‌ها را به دنبال خواهد داشت.

قیمت مصرف‌کننده؛ فاصله بازار تا سفره مردم

کاشانی قیمت هر شانه تخم‌مرغ برای مصرف‌کننده را حدود ۲۷۰ هزار تومان اعلام کرده است. این در حالی است که سهم تولیدکننده از این قیمت، به شدت کاهش یافته و بخش عمده اختلاف قیمت، در زنجیره توزیع و هزینه‌های جانبی مستهلک می‌شود. این وضعیت نشان می‌دهد که کاهش قیمت درب مرغداری، الزاماً به نفع مصرف‌کننده تمام نشده و ساختار ناکارآمد بازار، هم تولیدکننده را متضرر کرده و هم مصرف‌کننده را با قیمت‌های نسبتاً بالا مواجه ساخته است.

کاهش مصرف پس از حذف ارز ترجیحی

یکی از عوامل کلیدی تشدید بحران بازار تخم‌مرغ، کاهش محسوس مصرف پس از حذف ارز ترجیحی است. رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن از کاهش ۲۵ درصدی مصرف تخم‌مرغ پس از این سیاست خبر می‌دهد. بر اساس آمار ارائه‌شده، مصرف روزانه تخم‌مرغ در کشور بین ۲ هزار و ۹۰۰ تا ۳ هزار تن برآورد می‌شود، در حالی که تولید روزانه حدود ۴ هزار تن است. این عدم توازن، منجر به انباشت مازاد تولید و فشار مضاعف بر قیمت‌ها شده است.

مازاد ماهانه ۳۰ هزار تنی و بحران انبارها

با توجه به اختلاف میان تولید و مصرف، ماهانه حدود ۳۰ هزار تن مازاد تخم‌مرغ در کشور ایجاد می‌شود. این حجم از مازاد، نه‌تنها بازار داخلی را اشباع کرده، بلکه هزینه‌های نگهداری، حمل و نقل و افت کیفیت را نیز به تولیدکنندگان تحمیل می‌کند. در شرایطی که تخم‌مرغ کالایی فسادپذیر است، نبود راهکار سریع برای جذب این مازاد، به معنای افزایش ضایعات و تشدید زیان واحدهای تولیدی خواهد بود.

محدودیت صادرات؛ گره‌ای بر بحران بازار

صادرات همواره یکی از راهکارهای اصلی تنظیم بازار تخم‌مرغ در دوره‌های مازاد تولید بوده است. با این حال، کاشانی از اعمال محدودیت‌های صادراتی انتقاد کرده و می‌گوید با وجود آزادسازی نرخ ارز، همچنان شاهد ممنوعیت‌ها و سقف‌گذاری در صادرات هستیم. به گفته وی، سقف صادرات تخم‌مرغ تنها ۵ هزار تن تعیین شده که این میزان نیز صادر شده و اکنون تولیدکنندگان در انتظار حذف این سقف هستند. ادامه این محدودیت‌ها، عملاً مسیر خروج مازاد تولید از بازار داخلی را مسدود کرده است.

کاهش تولید؛ راهکار ناگزیر یا تهدید آینده؟

رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن، کاهش تولید را در کنار خرید حمایتی، یکی از راهکارهای تنظیم بازار عنوان می‌کند. به گفته او، با آزادسازی قیمت‌ها، کاهش مصرف در ماه رمضان و نزدیک شدن به پیک کاهش تقاضا، تولید باید متناسب با مصرف تعدیل شود. با این حال، کاهش تولید اگر بدون برنامه‌ریزی و حمایت انجام شود، می‌تواند در ماه‌های بعدی به کمبود عرضه و نوسانات شدید قیمتی منجر شود؛ مسئله‌ای که تجربه آن در سال‌های گذشته بارها تکرار شده است.

خرید حمایتی؛ حلقه مفقوده سیاست‌گذاری

کاشانی با صراحت اعلام می‌کند که تاکنون خرید حمایتی تخم‌مرغ انجام نشده است. این در حالی است که در بسیاری از کشورها، خرید تضمینی یا حمایتی، ابزاری برای جلوگیری از سقوط قیمت‌ها و حفظ تولیدکنندگان در دوره‌های مازاد عرضه محسوب می‌شود. رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن از انتظار برای برگزاری جلسه با وزیر جهاد کشاورزی خبر داده و هشدار داده است که در صورت تداوم شرایط فعلی، بعید است صنعت مرغداری بتواند تا پایان سال دوام بیاورد.

کالابرگ و ابهام در نقش آن بر مصرف

در شرایطی که سیاست کالابرگ به‌عنوان ابزاری برای حمایت از مصرف‌کنندگان مطرح شده، کاشانی تأکید می‌کند که خرید تخم‌مرغ در کالابرگ اجباری نیست. گزارش‌ها نشان می‌دهد که در بسیاری از موارد، اعتبار کالابرگ صرف خرید تخم‌مرغ نمی‌شود و این سیاست نتوانسته تأثیر محسوسی بر افزایش مصرف این محصول داشته باشد. این مسئله بار دیگر نشان می‌دهد که سیاست‌های حمایتی بدون اجبار یا مشوق‌های هدفمند، نمی‌توانند به‌تنهایی بازار را متعادل کنند.

فعالیت صنایع وابسته و تأثیر آن بر بازار

از دیگر عوامل مؤثر بر کاهش تقاضا، کاهش فعالیت کارخانجات کیک و کلوچه است که به‌طور سنتی یکی از مصرف‌کنندگان عمده تخم‌مرغ به شمار می‌روند. کاهش تولید در این صنایع، به معنای افت تقاضای صنعتی و افزایش فشار بر بازار مصرف خانوار است. همزمانی این عامل با کاهش مصرف عمومی، شرایط بازار تخم‌مرغ را پیچیده‌تر کرده و نیاز به تصمیم‌گیری فوری را دوچندان ساخته است.

جمع‌بندی

بازار تخم‌مرغ ایران در یکی از حساس‌ترین مقاطع خود قرار دارد. شکاف عمیق میان قیمت فروش و هزینه تولید، زیان روزانه صدها میلیارد تومانی، مازاد سنگین تولید، محدودیت‌های صادراتی و نبود خرید حمایتی، مجموعه‌ای از چالش‌ها را شکل داده که ادامه آن می‌تواند به فروپاشی بخشی از صنعت مرغداری منجر شود. در چنین شرایطی، اتخاذ سیاست‌های هماهنگ شامل آزادسازی واقعی صادرات، اجرای فوری خرید حمایتی، اصلاح نظام توزیع و برنامه‌ریزی برای تنظیم تولید، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. بی‌توجهی به این هشدارها، نه‌تنها تولیدکنندگان را از میدان خارج می‌کند، بلکه در آینده‌ای نه‌چندان دور، مصرف‌کنندگان را با کمبود و جهش قیمت تخم‌مرغ مواجه خواهد ساخت.