افشای جزئیات هزینه واقعی مرغ؛ شوک قیمتی یا شفاف‌سازی بازار؟

تحولات اخیر در حوزه سیاست‌های ارزی و یارانه‌ای کشور، بار دیگر بازار کالاهای اساسی به‌ویژه محصولات پروتئینی را در کانون توجه قرار داده است. در همین چارچوب، نامه رسمی میراب فرجی مدیرکل دفتر امور طیور به مدیرکل دفتر بازرگانی داخلی کالاهای کشاورزی، حاوی اعلام محاسبه جدید قیمت تمام‌شده محصولات طیور، نشانه‌ای روشن از ورود دولت به فاز شفاف‌سازی هزینه‌های واقعی تولید در این بخش است. اقدامی که می‌تواند همزمان پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی برای بازار مرغ و تخم‌مرغ به همراه داشته باشد.

این محاسبه بر اساس قیمت نقدی نهاده‌ها در تاریخ ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ و با در نظر گرفتن نرخ ارز پایه انجام شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد سیاست‌گذار به‌دنبال فاصله گرفتن از قیمت‌گذاری‌های دستوری غیرواقعی و نزدیک شدن به واقعیت‌های اقتصادی زنجیره تولید طیور است.

اصلاح سیاست ارزی و تأثیر آن بر زنجیره تولید طیور

اجرای برنامه اصلاح سیاست ارزی و کارآمدسازی نظام یارانه‌ها، یکی از مهم‌ترین متغیرهایی است که طی ماه‌های اخیر ساختار هزینه تولید در بخش کشاورزی و دامپروری را دستخوش تغییر کرده است. در بخش طیور، نهاده‌هایی مانند ذرت، کنجاله سویا و مکمل‌های خوراکی، سهم اصلی را در قیمت تمام‌شده دارند و هرگونه تغییر در نرخ ارز یا نحوه تخصیص یارانه، مستقیماً به افزایش یا کاهش هزینه تولید منجر می‌شود.

مدیرکل دفتر امور طیور در این نامه تصریح کرده است که قیمت‌های جدید دقیقاً بر مبنای نرخ نقدی نهاده‌ها محاسبه شده‌اند، نه نرخ‌های یارانه‌ای یا ترجیحی. این رویکرد، اگرچه در کوتاه‌مدت ممکن است منجر به افزایش اعداد اعلامی شود، اما در بلندمدت می‌تواند به ثبات تصمیم‌گیری تولیدکنندگان و کاهش شوک‌های مقطعی بازار کمک کند.

شفاف‌سازی قیمت تمام‌شده؛ مطالبه قدیمی تولیدکنندگان

یکی از مطالبات دیرینه فعالان صنعت طیور، اعلام شفاف و مستند قیمت تمام‌شده تولید بوده است. در سال‌های گذشته، اختلاف میان قیمت‌های مصوب دولتی و هزینه‌های واقعی تولید، بارها مرغداران را با زیان‌های سنگین مواجه کرده و حتی در مقاطعی به کاهش جوجه‌ریزی و افت تولید انجامیده است.

محاسبه جدید قیمت تمام‌شده محصولات طیور، از نگاه بسیاری از تولیدکنندگان، می‌تواند مبنایی برای بازنگری در سیاست‌های تنظیم بازار باشد. ارائه داده‌های دقیق و مبتنی بر واقعیت، به مرغداران این امکان را می‌دهد که برنامه‌ریزی مالی دقیق‌تری داشته باشند و تصمیم‌های خود را بر اساس سود و زیان واقعی اتخاذ کنند، نه بر پایه اعداد دستوری.

جزئیات قیمت نهاده‌ها و دان مرغ گوشتی

بر اساس اطلاعیه رسمی، میانگین قیمت یک کیلوگرم دان مرغ گوشتی با احتساب قیمت نقدی نهاده‌ها، ۷۲ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است. این عدد، نشان‌دهنده سهم بالای خوراک در ساختار هزینه تولید مرغ گوشتی است؛ سهمی که در برخی برآوردها به بیش از ۶۵ درصد کل هزینه تولید می‌رسد.

افزایش قیمت نهاده‌ها، به‌ویژه در شرایطی که واردات آن‌ها به شدت وابسته به نرخ ارز است، فشار مضاعفی بر واحدهای مرغداری وارد کرده و هرگونه تأخیر در اصلاح قیمت‌ها می‌تواند استمرار تولید را با چالش مواجه کند.

قیمت مرغ زنده درب مرغداری؛ نقطه تعادل یا آغاز چالش؟

طبق محاسبات اعلام‌شده، میانگین قیمت یک کیلوگرم مرغ زنده درب مرغداری با احتساب سود مرغدار، ۲۰۳ هزار تومان برآورد شده است. این رقم، در واقع نقطه‌ای است که باید تعادل میان هزینه‌های تولید و انگیزه ادامه فعالیت مرغداران را برقرار کند.

در صورت فاصله گرفتن قیمت خرید مرغ زنده از این عدد، یا تولیدکننده متحمل زیان می‌شود یا مصرف‌کننده با افزایش ناگهانی قیمت مواجه خواهد شد. از این رو، این قیمت می‌تواند به‌عنوان شاخصی مهم برای سیاست‌گذاران در تنظیم بازار و تعیین قیمت‌های مصوب مورد استفاده قرار گیرد.

گوشت مرغ گرم؛ از مرغداری تا کشتارگاه

در ادامه زنجیره، میانگین قیمت یک کیلوگرم گوشت مرغ گرم عمده درب کشتارگاه ۲۸۳ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است. این قیمت، علاوه بر هزینه مرغ زنده، شامل هزینه‌های کشتار، بسته‌بندی اولیه، حمل‌ونقل و سود منطقی واحدهای کشتارگاهی است.

واقعیت این است که بخش قابل توجهی از نوسانات قیمت مرغ در بازار مصرف، ناشی از عدم شفافیت در همین حلقه میانی زنجیره بوده است. اعلام رسمی این عدد می‌تواند به کاهش اختلاف قیمت میان مبدا و مقصد و جلوگیری از سوداگری کمک کند.

مرغ منجمد؛ نقش ذخایر تنظیم بازار

بر اساس اعلام دفتر امور طیور، میانگین قیمت یک کیلوگرم مرغ منجمد شیرینگ‌پک با احتساب ۱۴ هزار تومان هزینه، حدود ۲۹۷ هزار و ۵۰۰ تومان برآورد شده است. مرغ منجمد، به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی تنظیم بازار، نقش مهمی در کنترل قیمت‌ها در دوره‌های اوج مصرف یا کاهش تولید ایفا می‌کند.

شفاف شدن قیمت تمام‌شده مرغ منجمد، می‌تواند به سیاست‌گذاران کمک کند تا تصمیمات دقیق‌تری درباره زمان و میزان عرضه ذخایر تنظیم بازار اتخاذ کنند و از ایجاد شوک‌های قیمتی ناگهانی جلوگیری شود.

پیامدهای احتمالی برای بازار مصرف

اعلام این قیمت‌ها، اگرچه در ظاهر صرفاً یک گزارش کارشناسی است، اما می‌تواند انتظارات تورمی در بازار مصرف را نیز تحت تأثیر قرار دهد. مصرف‌کنندگان، به‌ویژه در شرایطی که مرغ یکی از اصلی‌ترین منابع پروتئین خانوارهاست، نسبت به هرگونه افزایش قیمت حساس هستند.

با این حال، کارشناسان معتقدند شفاف‌سازی هزینه‌ها، در صورت همراهی با سیاست‌های حمایتی هدفمند، می‌تواند به ثبات نسبی بازار منجر شود و از نوسانات شدید و مقطعی جلوگیری کند.

ضرورت هم‌افزایی سیاست‌های حمایتی و تنظیم بازار

اصلاح سیاست ارزی و اعلام قیمت تمام‌شده واقعی، تنها زمانی می‌تواند به نتیجه مطلوب برسد که با ابزارهای حمایتی مناسب همراه شود. حمایت از تولیدکنندگان خرد، تسهیل دسترسی به نهاده‌ها، مدیریت واردات و صادرات و نظارت دقیق بر شبکه توزیع، از جمله اقداماتی است که می‌تواند اثرات مثبت این شفاف‌سازی را تقویت کند.

در غیر این صورت، خطر انتقال مستقیم افزایش هزینه‌ها به مصرف‌کننده نهایی وجود دارد؛ موضوعی که می‌تواند فشار معیشتی بر خانوارها را افزایش دهد.

جمع‌بندی

محاسبه و اعلام قیمت تمام‌شده محصولات طیور بر اساس نرخ نقدی نهاده‌ها در ۲۶ بهمن ۱۴۰۴، گامی مهم در مسیر شفاف‌سازی بازار و اصلاح ساختارهای ناکارآمد گذشته به شمار می‌رود. این اقدام، ضمن ارائه تصویری واقعی از هزینه‌های تولید مرغ گوشتی و محصولات مرتبط، می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر تولیدکنندگان و سیاست‌گذاران باشد. با این حال، موفقیت نهایی این رویکرد، وابسته به هم‌زمانی آن با سیاست‌های حمایتی هدفمند و مدیریت هوشمند بازار است؛ امری که می‌تواند تعادل میان منافع تولیدکننده و توان خرید مصرف‌کننده را حفظ کند و به ثبات پایدار در بازار طیور کشور بینجامد.