بازار سهام در دوراهی تصمیم؛ شنبه سرنوشت‌ساز می‌شود؟

بازار سهام ایران در هفته پایانی بهمن‌ماه ۱۴۰۴ یکی از پرچالش‌ترین مقاطع خود در ماه‌های اخیر را پشت سر گذاشت؛ هفته‌ای که در آن وزن اخبار سیاسی و ریسک‌های بیرونی به‌مراتب سنگین‌تر از متغیرهای بنیادی عمل کرد و عملا جهت کلی معاملات را تعیین نمود. رفتار معامله‌گران در این مقطع بیش از آنکه مبتنی بر تحلیل سودآوری شرکت‌ها یا چشم‌انداز صنایع باشد، واکنشی محتاطانه به فضای مبهم سیاسی و انتظارات نامطمئن از آینده بود؛ وضعیتی که به تضعیف تقاضا و تقویت جریان عرضه در اغلب نمادها انجامید.

افت شاخص کل و عقب‌نشینی نمادهای بزرگ

شاخص کل بورس تهران در پایان هفته با افتی بیش از ۵.۵ درصدی، در سطح سه میلیون و ۸۰۶ هزار واحد متوقف شد؛ عددی که بیانگر تداوم فشار فروش در نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز است. شرکت‌های لیدر بازار که در دوره‌های صعودی نقش محرک اصلی رشد را ایفا می‌کنند، این بار به کانون عرضه تبدیل شدند و بخش قابل‌توجهی از افت شاخص را رقم زدند. این رفتار نشان داد که حتی سهام ارزنده و بنیادی نیز در فضای نااطمینانی سیاسی از موج فروش در امان نیستند و ترجیح معامله‌گران، کاهش ریسک پرتفوی به هر قیمت ممکن است.

شاخص هم‌وزن و تصویر واقعی‌تر بازار

همزمان با افت شاخص کل، شاخص هم‌وزن نیز با کاهش حدود ۲.۵ درصدی تا محدوده ۹۸۰ هزار واحد عقب نشست. هرچند شدت افت شاخص هم‌وزن کمتر از شاخص کل بود، اما همین کاهش نیز گواه آن است که فشار فروش تنها محدود به نمادهای بزرگ نبوده و بدنه بازار نیز درگیر فضای احتیاط شده است. کاهش همزمان هر دو نماگر اصلی بازار، تصویری یکدست و نزولی از بورس تهران ترسیم کرد؛ تصویری که با بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران و ضعف تقاضای موثر همخوانی دارد.

رکود نقدینگی و کاهش عمق معاملات

از منظر نقدینگی، داده‌های معاملاتی هفته پایانی بهمن نشانه‌های روشنی از رکود را به نمایش گذاشتند. میانگین ارزش معاملات خرد در حدود ۹.۴ همت ثبت شد؛ رقمی که فاصله محسوسی با دوره‌های پررونق بازار دارد و بیانگر کاهش انگیزه معامله‌گران برای ورود سرمایه جدید است. حجم دادوستدها نیز با ثبت حدود ۲۵ میلیارد برگه سهم، حکایت از افت تحرک و کاهش عمق معاملات داشت. چنین شرایطی معمولا زمانی رخ می‌دهد که سرمایه‌گذاران در موضع انتظار قرار می‌گیرند و ترجیح می‌دهند تا روشن شدن چشم‌انداز، از انجام معاملات بزرگ خودداری کنند.

خروج پول حقیقی و تقویت رویکرد محافظه‌کارانه

همزمان با افت شاخص‌ها و کاهش ارزش معاملات، حدود هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد؛ عددی که به‌خوبی استراتژی غالب سرمایه‌گذاران را آشکار می‌کند. خروج پول حقیقی نشان می‌دهد بخش مهمی از فعالان بازار، ریسک‌های پیش‌رو را بیش از فرصت‌های احتمالی ارزیابی کرده‌اند و ترجیح داده‌اند سرمایه خود را به حاشیه امن منتقل کنند. این روند خروج نقدینگی، به‌طور طبیعی فشار فروش را تشدید کرده و اجازه شکل‌گیری موج‌های صعودی پایدار را از بازار گرفته است.

عملکرد ضعیف بازار در مقیاس ماهانه

نگاهی به عملکرد بورس در کل ماه بهمن نیز تصویر امیدوارکننده‌ای ارائه نمی‌دهد. شاخص کل در ۲۰ روز معاملاتی این ماه بیش از ۱۵ درصد افت را تجربه کرد و شاخص هم‌وزن نیز با کاهش حدود ۱۲ درصدی همراه شد. این ارقام نشان می‌دهد که افت اخیر صرفا یک اصلاح کوتاه‌مدت یا واکنش هیجانی مقطعی نبوده، بلکه حاصل انباشت نااطمینانی و تضعیف تدریجی اعتماد سرمایه‌گذاران طی هفته‌های اخیر است. در چنین فضایی، نبود سیگنال قطعی سیاسی به عاملی تعیین‌کننده در تداوم ناپایداری بازار تبدیل شده است.

نقش پررنگ متغیرهای بیرونی در رفتار بازار

در شرایط فعلی، نشانه‌های بیرونی اقتصاد و بازارهای موازی پیام روشنی برای فعالان بورس دارند. تقویت قیمت طلا و دلار در روزهای پایانی هفته و رشد بهای نفت تا محدوده ۷۲ دلار، حکایت از افزایش سطح ریسک‌های ژئوپولیتیک دارد. حرکت سرمایه‌ها به سمت دارایی‌های امن‌تر، معمولا با کاهش تمایل به سرمایه‌گذاری در بازار سهام همراه است؛ به‌ویژه در بازاری مانند بورس تهران که به‌شدت نسبت به اخبار سیاسی حساس است. این چیدمان، احتمال شکل‌گیری یک روند صعودی قدرتمند در کوتاه‌مدت را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد.

پیش‌بینی بورس شنبه دوم اسفند ۱۴۰۴

با توجه به مجموعه داده‌های موجود، محتمل‌ترین سناریو برای معاملات روز شنبه، بازاری کم‌رمق و متمایل به نزول است. افزایش ریسک‌های سیاسی معمولا نخستین اثر خود را در کاهش اشتهای ریسک سرمایه‌گذاران نشان می‌دهد و همین عامل می‌تواند عرضه را بر تقاضا غالب کند. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود بازار با نوسانات محدود و حجم معاملات پایین آغاز شود و تحرکات قیمتی بیشتر در واکنش به جریان اخبار شکل بگیرد.

بازار خبرمحور و واکنش سریع معامله‌گران

با این حال، مسیر بازار همچنان به‌طور کامل خبرمحور است. اگر جریان اخبار در جهت بهبود دیپلماسی یا تداوم مذاکرات حرکت کند، این احتمال وجود دارد که بخشی از تقاضای منتظر وارد بازار شود و فضا به سمت تعادل یا حتی رشد موقت تغییر کند. تجربه ماه‌های اخیر نشان داده است که بورس تهران نسبت به اخبار مثبت سیاسی واکنش سریع نشان می‌دهد، هرچند این واکنش‌ها اغلب پایدار نیستند و نیازمند پشتوانه عملی و سیگنال‌های قوی‌تر هستند.

سناریوی منفی و تشدید فشار فروش

در مقابل، هر خبر منفی یا نشانه‌ای از افزایش تنش‌های سیاسی می‌تواند موج تازه‌ای از عرضه را به بازار تحمیل کند. در شرایطی که اعتماد سرمایه‌گذاران تضعیف شده و نقدینگی در سطح پایینی قرار دارد، حتی اخبار منفی با شدت متوسط نیز قادرند فشار فروش را تشدید کنند و شاخص‌ها را به سطوح پایین‌تر سوق دهند. به همین دلیل، حساسیت بازار به اخبار در مقطع کنونی بیش از حد معمول است و دامنه نوسانات می‌تواند به‌سرعت افزایش یابد.

جمع‌بندی

در مجموع، بورس تهران در هفته پایانی بهمن ۱۴۰۴ زیر سایه سنگین ریسک‌های سیاسی و فضای بی‌اعتمادی قرار گرفت و متغیرهای بنیادی نتوانستند نقش تعیین‌کننده‌ای در تصمیم‌گیری معامله‌گران ایفا کنند. افت قابل‌توجه شاخص‌ها، کاهش ارزش معاملات، خروج پول حقیقی و عملکرد ضعیف ماهانه همگی مؤید آن است که بازار در وضعیت تصمیم‌ناپذیری و انتظار به سر می‌برد. برای معاملات شنبه دوم اسفند نیز سناریوی غالب، بازاری نوسانی، کم‌رمق و به‌شدت حساس به اخبار سیاسی است؛ بازاری که تا مشخص شدن چشم‌انداز دیپلماسی و کاهش سطح نااطمینانی، بعید است وارد یک روند پایدار و قدرتمند شود.