نفت دوباره بالا رفت؛ تهدید نظامی علیه ایران بازار را لرزاند

بازار جهانی نفت در روزهای اخیر بار دیگر نشان داد که بیش از هر عامل اقتصادی، به تحولات ژئوپلیتیکی حساس است. افزایش تنش میان ایران و آمریکا، هم‌زمان با اظهارات تند دونالد ترامپ درباره برنامه هسته‌ای ایران، فضای بازار را از وضعیت احتیاطی خارج کرده و به رشد محدود اما معنادار قیمت‌ها منجر شده است. این در حالی است که در سوی دیگر معادله، نگرانی از مازاد عرضه و تصمیمات آتی اوپک پلاس همچنان مانند وزنه‌ای سنگین بر چشم‌انداز میان‌مدت نفت سایه انداخته است.

افزایش قیمت نفت در واکنش به ریسک ژئوپلیتیکی

قیمت نفت برنت دریای شمال با افزایش 10 سنتی معادل 0.14 درصد به 71 دلار و 76 سنت رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد 8 سنتی معادل 0.12 درصد در سطح 66 دلار و 48 سنت معامله شد. این افزایش قیمت در شرایطی رخ داد که هر دو شاخص نفتی در بخش عمده معاملات روز جمعه در محدوده منفی قرار داشتند و بازار عملاً در حالت انتظار به سر می‌برد. انتشار اخبار مربوط به احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه ایران، ورق معاملات را برگرداند و موجب شد معامله‌گران بخشی از ریسک ژئوپلیتیکی را در قیمت‌ها لحاظ کنند.

تحلیلگران بازار انرژی معتقدند که رفتار متناقض قیمت‌ها بازتاب‌دهنده وضعیت ذهنی سرمایه‌گذاران است؛ وضعیتی که در آن بازار میان انتظار وقوع یک رویداد امنیتی میان ایران و آمریکا و تردید نسبت به عملی شدن چنین سناریویی گرفتار شده است. همین دوگانگی سبب شده واکنش قیمت‌ها محدود باشد، اما جهت کلی حرکت رو به بالا باقی بماند.

نقش اظهارات ترامپ در تشدید نگرانی بازار

اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره لزوم توقف برنامه هسته‌ای ایران و هشدار او نسبت به وقوع اتفاقات بد در صورت عدم دستیابی به توافق، به‌سرعت در بازار نفت بازتاب یافت. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هرگونه تهدید مستقیم علیه ایران، به‌عنوان یکی از بازیگران مهم بازار انرژی، می‌تواند سطح ریسک را افزایش دهد و معامله‌گران را به خریدهای احتیاطی سوق دهد.

در مقابل، اعلام موضع وزارت امور خارجه ایران مبنی بر ارائه پیش‌نویس پیشنهاد متقابل در روزهای آینده، نوعی سیگنال کاهنده تنش به بازار ارسال کرد. با این حال، خبر بررسی گزینه حملات محدود نظامی از سوی ترامپ، بار دیگر کفه نگرانی را سنگین‌تر کرد و اجازه نداد قیمت‌ها به مسیر نزولی بازگردند. این تضاد پیام‌ها موجب شده بازار نفت در حالت تعلیق باقی بماند و به اخبار لحظه‌ای واکنش نشان دهد.

جایگاه ایران و اهمیت تنگه هرمز در معادلات نفتی

ایران به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت، در موقعیتی قرار دارد که هرگونه درگیری احتمالی پیرامون آن می‌تواند پیامدهایی فراتر از سطح تولید داخلی داشته باشد. قرار گرفتن ایران در سوی دیگر تنگه هرمز و در مقابل عربستان سعودی، اهمیت ژئوپلیتیکی این کشور را دوچندان کرده است. تنگه هرمز گذرگاهی راهبردی است که حدود 20 درصد از عرضه جهانی نفت از آن عبور می‌کند و هرگونه ناامنی در این مسیر، تهدیدی مستقیم برای جریان عرضه جهانی به شمار می‌رود.

بازار نفت به‌خوبی از تجربه‌های گذشته آگاه است و می‌داند حتی یک تنش محدود در این منطقه می‌تواند هزینه‌های بیمه، حمل‌ونقل و ریسک معاملات را افزایش دهد. به همین دلیل، صرف مطرح شدن احتمال درگیری نظامی کافی است تا قیمت‌ها واکنش نشان دهند، حتی اگر در عمل هنوز هیچ اختلالی در عرضه رخ نداده باشد.

رشد هفتگی قیمت‌ها و واکنش معامله‌گران

نفت برنت و نفت آمریکا طی یک هفته گذشته بیش از 5 درصد افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند که نشان‌دهنده تأثیر تجمعی اخبار ژئوپلیتیکی بر بازار است. این رشد هفتگی در شرایطی رقم خورده که داده‌های بنیادین بازار، تصویر کاملاً صعودی ارائه نمی‌دهند. از همین رو، بسیاری از تحلیلگران این افزایش قیمت را بیشتر ناشی از پرمیوم ریسک سیاسی می‌دانند تا تغییر اساسی در توازن عرضه و تقاضا.

معامله‌گران کوتاه‌مدت تلاش کرده‌اند از نوسانات ناشی از اخبار سیاسی بهره ببرند، در حالی که سرمایه‌گذاران بلندمدت با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند و منتظر شفاف‌تر شدن مسیر تحولات هستند. این رفتار دوگانه سبب شده بازار نفت در محدوده‌ای محدود نوسان کند و از جهش‌های شدید قیمتی فاصله بگیرد.

کاهش ذخایر نفت آمریکا و حمایت از قیمت‌ها

در کنار تحولات ژئوپلیتیکی، داده‌های جدید اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز نقش حمایتی برای قیمت‌ها ایفا کرده است. بر اساس اعلام این نهاد، ذخایر نفت خام آمریکا طی یک هفته گذشته حدود 9 میلیون بشکه کاهش یافته است. این کاهش ذخایر عمدتاً نتیجه افزایش نرخ فعالیت پالایشگاه‌ها و رشد صادرات نفت آمریکا بوده و نشان می‌دهد که تقاضای عملی برای نفت خام همچنان در سطح قابل قبولی قرار دارد.

کاهش ذخایر در بزرگ‌ترین مصرف‌کننده نفت جهان، به‌طور سنتی به‌عنوان عاملی مثبت برای بازار تلقی می‌شود و می‌تواند بخشی از فشار ناشی از نگرانی‌های مازاد عرضه را خنثی کند. با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این عامل به‌تنهایی برای تغییر روند میان‌مدت بازار کافی نیست.

سایه مازاد عرضه و تصمیمات اوپک پلاس

در حالی که ریسک ژئوپلیتیکی قیمت‌ها را به بالا هل می‌دهد، موضوع مازاد عرضه همچنان به‌عنوان چالش اصلی بازار باقی مانده است. ائتلاف اوپک پلاس احتمالاً از ماه آوریل روند افزایش تدریجی تولید را از سر خواهد گرفت؛ تصمیمی که می‌تواند عرضه جهانی را در ماه‌های آینده افزایش دهد و فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد کند.

تحلیلگران جی‌پی‌مورگان بر این باورند که مازاد عرضه‌ای که از نیمه دوم سال 2024 شکل گرفته، در ماه ژانویه نیز ادامه داشته و احتمالاً در ادامه سال نیز پابرجا خواهد بود. به اعتقاد این گروه، اگر تولیدکنندگان برای مدیریت بازار اقدام نکنند، خطر انباشت بیش‌ازحد ذخایر در سال‌های آینده جدی خواهد شد.

چشم‌انداز بلندمدت و ضرورت کاهش تولید

بر اساس برآوردهای جی‌پی‌مورگان، برای جلوگیری از انباشت شدید ذخایر تا سال 2027، کاهش تولیدی در حدود 2 میلیون بشکه در روز ضروری خواهد بود. این رقم نشان‌دهنده عمق چالش پیش‌روی تولیدکنندگان بزرگ نفت است؛ چالشی که تنها با هماهنگی گسترده در چارچوب اوپک پلاس قابل مدیریت خواهد بود.

در این میان، هرگونه تشدید تنش ژئوپلیتیکی می‌تواند محاسبات تولیدکنندگان را تغییر دهد و آن‌ها را به سمت احتیاط بیشتر سوق دهد. به همین دلیل، بازار نفت نه‌تنها به تصمیمات رسمی اوپک پلاس، بلکه به فضای سیاسی حاکم بر روابط بین‌الملل نیز چشم دوخته است.

جمع‌بندی

در مجموع، بازار جهانی نفت در مقطع حساسی قرار گرفته است؛ مقطعی که در آن نگرانی‌های ژئوپلیتیکی ناشی از تنش میان ایران و آمریکا از یک سو و دورنمای مازاد عرضه از سوی دیگر، مسیر قیمت‌ها را مبهم کرده است. افزایش اخیر قیمت نفت بیش از آنکه ناشی از بهبود بنیادین بازار باشد، بازتاب افزایش ریسک سیاسی و نگرانی از اختلال احتمالی در عرضه است. در مقابل، داده‌های مربوط به کاهش ذخایر نفت آمریکا و تصمیمات آتی اوپک پلاس می‌توانند در کوتاه‌مدت و میان‌مدت نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌دهی به بازار ایفا کنند. تا زمانی که مسیر تحولات سیاسی روشن نشود و تولیدکنندگان بزرگ به جمع‌بندی مشخصی درباره مدیریت عرضه نرسند، بازار نفت همچنان در وضعیت نوسان و انتظار باقی خواهد ماند.