سقوط سنگین بورس تهران؛ بازگشت شاخص کل به کانال ۳.۸ میلیون واحد

بازار سرمایه ایران پس از ماه‌ها نوسان و تجربه یک روند صعودی پرشتاب، حالا در نقطه‌ای ایستاده که نشانه‌های آشکار از افزایش ریسک، تردید سرمایه‌گذاران و غلبه عوامل غیراقتصادی بر معاملات روزانه دیده می‌شود. بهمن‌ماه برای بورس تهران ماهی پرهزینه بود؛ ماهی که با افت ۱۵ درصدی شاخص کل به پایان رسید و این فضای منفی در نخستین روز کاری هفته جدید نیز ادامه یافت تا بار دیگر نگرانی‌ها درباره آینده کوتاه‌مدت بازار سرمایه تشدید شود.

شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران در پایان معاملات امروز با سقوط ۱۰۳ هزار و ۱۳۶ واحدی به سطح سه میلیون و ۸۰۶ هزار و ۷۶۷ واحد رسید؛ عددی که عملاً بازگشت شاخص به کانالی پایین‌تر از سقف‌های ثبت‌شده در ماه‌های اخیر را تثبیت کرد. این افت در شرایطی رخ داد که تنها چند هفته پیش، بازار سرمایه با عبور از کانال ۴.۴ میلیون واحد، در اوج خوش‌بینی معامله‌گران قرار داشت.

افت شاخص کل و نشانه‌های تعمیق رکود

نگاهی به رفتار شاخص کل در یک ماه گذشته نشان می‌دهد که بورس تهران تحت تأثیر مجموعه‌ای از تنش‌های منطقه‌ای و بحران‌های سیاسی، از محدوده ۴.۴۷ میلیون واحد به حوالی ۳.۸ میلیون واحد سقوط کرده است. این کاهش معادل افتی نزدیک به ۱۵ درصد است؛ عددی که برای بازاری با این حجم از نقدینگی، پیام روشنی از افزایش ریسک سیستماتیک دارد.

نکته قابل توجه آن است که در پنج روز کاری اخیر، بازار سرمایه شش روز ریزشی را تجربه کرده؛ موضوعی که بیش از هر چیز از فشار مستمر عرضه و نبود تقاضای پایدار حکایت دارد. در چنین فضایی، حتی انتشار اخبار مثبت یا گزارش‌های مطلوب شرکت‌ها نیز نتوانسته مانع از تداوم روند نزولی شود و شاخص کل همچنان تحت سلطه هیجانات منفی حرکت می‌کند.

ریزش شاخص هم‌وزن؛ فشار فروش فراگیر

افت بازار تنها به نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز محدود نماند. شاخص هم‌وزن نیز که تصویر دقیق‌تری از وضعیت کلی سهام ارائه می‌دهد، امروز ۲۲ هزار و ۱۹۶ واحد کاهش یافت و در سطح ۹۵۸ هزار و ۷۶۲ واحد ایستاد. این ریزش نشان می‌دهد که فشار فروش در کلیت بازار گسترده بوده و بخش عمده‌ای از نمادهای کوچک و متوسط نیز در مسیر نزولی قرار گرفته‌اند.

کاهش هم‌زمان شاخص کل و شاخص هم‌وزن معمولاً به‌عنوان نشانه‌ای از بی‌اعتمادی عمومی سرمایه‌گذاران تعبیر می‌شود؛ وضعیتی که در آن نه‌تنها حقوقی‌ها بلکه سهامداران خرد نیز ترجیح می‌دهند از بازار فاصله بگیرند یا به سمت دارایی‌های کم‌ریسک‌تر حرکت کنند.

حجم و ارزش معاملات؛ نقدشوندگی زیر سایه تردید

در جریان معاملات امروز بازار سهام، ۶۱۸ هزار فقره معامله به ارزش حدود ۱۰۳ هزار میلیارد تومان انجام شد. اگرچه این ارقام در ظاهر از تداوم جریان معاملات حکایت دارد، اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از این دادوستدها در فضای هیجانی و با هدف خروج از بازار صورت گرفته است.

کاهش میل به نگهداری سهام و افزایش عرضه در قیمت‌های پایین‌تر، باعث شده نقدشوندگی بازار بیش از آنکه نشانه‌ای از پویایی باشد، بازتابی از اضطراب سرمایه‌گذاران تلقی شود. در چنین شرایطی، ارزش معاملات بالا الزاماً به معنای سلامت بازار نیست و می‌تواند نتیجه جابه‌جایی سریع سرمایه‌ها به سمت مسیرهای امن‌تر باشد.

فرابورس در مدار نزولی؛ افت سنگین شاخص و معاملات

وضعیت در بازار فرابورس نیز تفاوتی با بورس تهران نداشت. شاخص فرابورس امروز با کاهش قابل توجه ۶۷۰ واحدی به سطح ۲۸ هزار و ۴۵۹ واحد رسید؛ افتی که نشان‌دهنده فشار فروش گسترده در نمادهای این بازار است. تعداد معاملات فرابورس به ۵۴۱ هزار فقره رسید و ارزش آن نیز حدود ۱۵۱ هزار میلیارد تومان ثبت شد.

ریزش هم‌زمان بورس و فرابورس، تصویری یکپارچه از شرایط بازار سرمایه ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن نااطمینانی سیاسی و افزایش ریسک‌های بیرونی، نقش پررنگ‌تری نسبت به متغیرهای بنیادی ایفا می‌کند.

از اوج‌گیری تاریخی تا عقب‌نشینی سریع

بازار سرمایه از ۲۴ آبان وارد یک فاز صعودی پرقدرت شده بود و در مدت کوتاهی توانست رکوردهای جدیدی را به ثبت برساند. عبور متوالی شاخص کل از کانال‌های ۳.۳ تا ۴.۴ میلیون واحد، امیدها به تداوم رونق و ورود نقدینگی تازه را تقویت کرده بود. بسیاری از فعالان بازار این رشد را نشانه‌ای از بازگشت اعتماد به بورس پس از دوره‌ای طولانی از رکود می‌دانستند.

با این حال، از ابتدای بهمن‌ماه ورق برگشت. متغیرهای غیراقتصادی، تشدید بحران‌های منطقه‌ای و افزایش تنش‌های سیاسی، فضای بازار را به سرعت تغییر داد و شاخص کل تا کانال ۳.۷ میلیون واحد عقب نشست. این عقب‌نشینی سریع نشان داد که بنیان‌های روانی رشد اخیر بازار، بیش از آنکه بر عوامل پایدار اقتصادی استوار باشد، به انتظارات و خوش‌بینی‌های شکننده وابسته بوده است.

نقش تنش‌های منطقه‌ای در افزایش ریسک سرمایه‌گذاری

در شرایطی که سایه بحران‌های سیاسی و تنش‌های بین‌المللی بر منطقه خلیج فارس سنگینی می‌کند، طبیعی است که ریسک سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه افزایش یابد. بازار سهام به‌طور سنتی نسبت به اخبار سیاسی و تحولات امنیتی حساس است و هرگونه تشدید تنش می‌تواند به خروج سرمایه و افزایش نوسانات منجر شود.

سرمایه‌گذاران، به‌ویژه در بازارهای نوظهور، در مواجهه با نااطمینانی‌های سیاسی ترجیح می‌دهند دارایی‌های خود را به سمت گزینه‌هایی منتقل کنند که یا نقدشوندگی بالاتری دارند یا از نوسانات کوتاه‌مدت مصون‌تر هستند. این رفتار در هفته‌های اخیر به‌وضوح در بازار سرمایه ایران قابل مشاهده بوده است.

چرخش نقدینگی به سمت صندوق‌های طلا

یکی از نشانه‌های مهم تغییر رفتار سرمایه‌گذاران، افزایش اقبال به صندوق‌های طلاست. آمارها نشان می‌دهد که در روز ۲۸ بهمن، ورود پول به صندوق‌های طلا به رقم قابل توجه ۱۱۴۲ میلیارد تومان رسید؛ در حالی که ورود پول به بازار سهام تنها ۱۹۰ میلیارد تومان بود. این اختلاف چشمگیر، بیانگر ترجیح سرمایه‌گذاران به دارایی‌های امن‌تر در مقایسه با سهام است.

افزایش تقاضا برای صندوق‌های طلا معمولاً در دوره‌هایی رخ می‌دهد که انتظارات تورمی، نگرانی‌های سیاسی یا بی‌ثباتی بازارهای مالی تشدید می‌شود. در چنین فضایی، طلا به‌عنوان پناهگاه امن سرمایه، جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کند و بخشی از نقدینگی که پیش‌تر در بورس فعال بود، به این سمت هدایت می‌شود.

جمع‌بندی؛ بورس در انتظار ثبات و اعتماد

آنچه امروز در بازار سرمایه ایران مشاهده می‌شود، حاصل تلاقی چند عامل هم‌زمان است: افت شدید شاخص‌ها، تشدید ریسک‌های سیاسی، خروج نسبی نقدینگی و تغییر ترجیحات سرمایه‌گذاران. بورس تهران که تا دی‌ماه در مسیر ثبت رکوردهای تاریخی حرکت می‌کرد، اکنون در فضایی آکنده از تردید و احتیاط به سر می‌برد.

بازگشت اعتماد به بازار سرمایه، بیش از هر چیز نیازمند کاهش نااطمینانی‌های غیراقتصادی و ایجاد ثبات در فضای سیاسی و بین‌المللی است. تا زمانی که این متغیرها همچنان بر بازار سایه بیندازند، انتظار بازگشت سریع شاخص کل به سطوح اوج، چندان واقع‌بینانه نخواهد بود. در کوتاه‌مدت، به نظر می‌رسد بازار سرمایه در مرحله‌ای از بازتنظیم انتظارات قرار دارد؛ مرحله‌ای که مسیر آینده آن به شدت به تحولات بیرونی و نحوه مدیریت ریسک‌ها وابسته است.