برنج باز هم گران شد؛ بازار در انتظار تصمیم دولت

بازار برنج در ماه‌های اخیر به یکی از کانون‌های اصلی التهاب قیمتی در سبد مصرف خانوار تبدیل شده است؛ بازاری که به‌دلیل حذف ارز ترجیحی، کندی واردات و شکاف میان تولید و مصرف، مسیر پرنوسانی را طی می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد قیمت انواع برنج ایرانی و خارجی به سطوحی رسیده که هم مصرف‌کننده را نگران کرده و هم زنگ هشدار را برای سیاست‌گذاران بخش کشاورزی به صدا درآورده است.

وضعیت فعلی قیمت برنج در بازار مصرف

بررسی‌های میدانی از سطح بازار نشان می‌دهد قیمت هر کیلو برنج طارم در بازه ۴۰۰ تا ۵۵۰ هزار تومان، فجر ۳۵۰ تا ۳۸۰ هزار تومان، شیرودی ۳۳۰ تا ۳۶۰ هزار تومان، ندا ۳۱۰ تا ۳۵۰ هزار تومان، برنج هندی ۱۶۰ تا ۱۷۰ هزار تومان و برنج پاکستانی ۱۷۰ تا ۲۵۰ هزار تومان در نوسان است. این ارقام بیانگر آن است که پس از حذف ارز ترجیحی، روند افزایشی قیمت‌ها نه‌تنها متوقف نشده، بلکه در برخی ارقام تشدید نیز شده است.

شکاف تولید و مصرف؛ گره اصلی بازار برنج

بر اساس آمار رسمی، مصرف سالانه برنج در کشور بین ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تا ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن برآورد می‌شود، در حالی که تولید داخلی در بهترین حالت حدود ۲ میلیون تن است. این فاصله به‌معنای نیاز قطعی کشور به واردات حداقل یک تا یک میلیون و ۳۰۰ هزار تن برنج در سال است. کارشناسان معتقدند هرگونه اختلال در واردات، به‌سرعت خود را در قیمت‌ها نشان می‌دهد، موضوعی که امسال به‌وضوح در بازار مشاهده شد.

حذف ارز ترجیحی و آغاز نوسانات قیمتی

با حذف ارز ترجیحی برنج از ابتدای آذرماه و انتقال واردات به تالار دوم ارزی، قیمت برنج خارجی و به‌دنبال آن برنج ایرانی با نوسانات جدی مواجه شد. از آنجا که همه‌ساله بخشی از نیاز بازار از مسیر واردات تأمین می‌شود، تغییر ناگهانی مبنای ارزی، شوک قیمتی را به بازار وارد کرد؛ شوکی که آثار آن هنوز ادامه دارد.

عقب‌ماندگی واردات از نگاه فعالان بازار

مسیح کشاورز، دبیر انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج، با اشاره به روند واردات می‌گوید از ابتدای دی تا پایان اسفند سال گذشته ۳۰۰ هزار تن و از ابتدای امسال تا پایان آذرماه نزدیک به یک میلیون تن برنج با ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان وارد کشور شد. به گفته او، بخش عمده برنج‌های هندی و پاکستانی موجود در بازار بر پایه همین نرخ عرضه شده‌اند، اما محدودیت واردات برنج سفید پاکستانی باعث حذف رقیب برنج ایرانی و افزایش قیمت محصولات داخلی شد.

واردات ناکافی و فشار بر بازار داخلی

به گفته دبیر انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج، از ابتدای دی تا پایان بهمن تنها ۱۷۷ هزار تن برنج وارد کشور شده، در حالی که نیاز این دوره حداقل ۶۰۰ هزار تن بوده است. این عقب‌ماندگی به‌طور مستقیم در عدم تأمین برنج برای کالابرگ و افزایش مستمر قیمت برنج ایرانی نمود پیدا کرده و فشار مضاعفی بر مصرف‌کنندگان وارد کرده است.

درخواست بخش خصوصی از دولت

فعالان بخش خصوصی معتقدند برای بازگشت ثبات به بازار برنج، تسهیل و تسریع فرآیند واردات ضروری است. از نگاه آنان، تسویه سریع بدهی‌های ارزی، تسریع در ثبت سفارش و تخصیص ارز و برخورد جدی با هرگونه کارشکنی اداری می‌تواند بخشی از التهاب بازار را کاهش دهد. به باور این گروه، تعلل در تصمیم‌گیری هزینه‌ای است که مستقیماً از سفره مردم پرداخت می‌شود.

شب عید و ضرورت واردات فوری

امیر آقاجانیان، عضو انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج، معتقد است تغییر رویه دولت در واردات و اجرای محدود و قطره‌چکانی آن، عامل تشدید افزایش قیمت‌ها بوده است. به گفته او، با نزدیک شدن به ماه رمضان و ایام پایانی سال، بازار به واردات فوری ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تن برنج نیاز دارد تا از جهش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری شود.

قیمت غیرواقعی برنج ایرانی

آقاجانیان با اشاره به قیمت تمام‌شده تولید می‌گوید هزینه تولید هر کیلو برنج برای کشاورز حدود ۱۴۵ هزار تومان است و حداکثر قیمت منطقی عرضه نباید بیش از ۳۰۰ هزار تومان باشد. با این حال، عرضه با نرخ‌های بالاتر باعث کاهش تقاضا و افزایش مصرف برنج‌های لاشه و نیم‌دانه در میان خانوارها شده است.

نگاه اتحادیه برنج‌فروشان به بازار

علی طاهری، رئیس اتحادیه برنج‌فروشان، تولید امسال برنج را حدود ۲ میلیون تن اعلام می‌کند و معتقد است مابقی نیاز کشور باید از محل واردات تأمین شود. به گفته او، اگرچه افزایش قیمت‌ها تقاضا را کاهش داده، اما کشاورزان و تجار هنوز حاضر به تعدیل قیمت نیستند و همین موضوع می‌تواند نوسانات شب عید را تشدید کند.

عرضه فراوان یا ثبات شکننده

در مقابل، رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، تأکید دارد که کمبودی در عرضه وجود ندارد و برنج هندی و پاکستانی به وفور در بازار توزیع می‌شود. به باور او، اصلاح سیاست ارزی و حرکت به سمت تک‌نرخی شدن ارز می‌تواند رقابت ایجاد کرده و در نهایت به کاهش قیمت‌ها و آرامش بازار منجر شود.

برنج؛ محصول استراتژیک و هدف خودکفایی

برنج به‌عنوان دومین محصول اساسی کشور، جایگاه ویژه‌ای در امنیت غذایی دارد. در برنامه هفتم توسعه، خودکفایی این محصول هدف‌گذاری شده و کارشناسان معتقدند با حمایت هدفمند از کشاورزان، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و سیاست‌گذاری پایدار در واردات، دستیابی به این هدف دور از دسترس نیست.

جمع‌بندی

بازار برنج امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیم‌گیری منسجم و هماهنگ است. حذف ارز ترجیحی بدون تأمین به‌موقع کسری بازار، واردات عقب‌مانده و نزدیک شدن به شب عید، همگی عواملی هستند که می‌توانند نوسان قیمت را تشدید کنند. توازن میان حمایت از تولید داخل و تنظیم به‌موقع بازار، کلید اصلی مهار قیمت‌ها و بازگشت آرامش به سفره خانوارهاست.