رصد هفتگی بازار کالاهای اساسی؛ نوسان قیمت‌ها ادامه دارد

بازار کالاهای اساسی در هفته منتهی به سوم اسفند ۱۴۰۴ بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت؛ بازاری که پس از اجرای سیاست‌های جدید ارزی و حذف ارز ترجیحی، بیش از گذشته تحت‌تأثیر نوسانات نرخ ارز و رفتار تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان قرار گرفته است. بررسی میدانی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای و سوپرمارکت‌های سطح شهر نشان می‌دهد اگرچه برخی اقلام با ثبات نسبی همراه بوده‌اند، اما در مجموع، سبد معیشت خانوار همچنان با فشار قیمتی تدریجی و پیوسته مواجه است. این شرایط، نقش ابزارهای حمایتی مانند کالابرگ را پررنگ‌تر کرده و در عین حال، نگرانی‌ها درباره پایداری بازار را افزایش داده است.

بازار روغن؛ تداوم بی‌ثباتی در یک کالای استراتژیک

بازار روغن خوراکی بیش از یک سال است که در وضعیت نابه‌سامان به سر می‌برد و عرضه محدود و قطره‌چکانی آن به یکی از چالش‌های جدی مصرف‌کنندگان تبدیل شده است. پس از جراحی اقتصادی دولت و حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، این کالای اساسی طی دو ماه گذشته دو بار افزایش قیمت را تجربه کرده است. فعالان بازار، افزایش نرخ ارز آزاد را عامل اصلی این گرانی می‌دانند؛ موضوعی که باعث شده هزینه تولید به‌طور مستقیم با نرخ ارز آزاد محاسبه شود.

نتیجه این تغییر، شکننده‌تر شدن بازار کالاهای اساسی است؛ به‌گونه‌ای که هر تنش ارزی، به‌سرعت خود را در قیمت روغن و سایر اقلام ضروری نشان می‌دهد. نبود قیمت شفاف و کمبود عرضه منظم، موجب شده مصرف‌کنندگان ناچار به خرید محدود یا جایگزینی روغن با سایر اقلام شوند؛ روندی که در بلندمدت می‌تواند بر الگوی مصرف خانوار اثر بگذارد.

بازار تخم‌مرغ؛ افزایش قیمت و تغییر الگوی خرید

در بازار تخم‌مرغ، افزایش نسبی قیمت‌ها در هفته جاری مشهود است. هر شانه تخم‌مرغ با وزن‌های متفاوت، از کمتر از دو کیلوگرم تا دو کیلوگرم، در بازه قیمتی ۲۳۰ تا ۳۳۰ هزار تومان عرضه می‌شود. این افزایش قیمت، در کنار کاهش قدرت خرید خانوار، موجب تغییر رفتار مصرف‌کنندگان شده است.

بسیاری از شهروندان برای کاهش هزینه‌ها، به خرید تخم‌مرغ فله‌ای و بدون بسته‌بندی فروشگاهی روی آورده‌اند؛ محصولی که اگرچه نرخ پایین‌تری دارد، اما از نظر استانداردهای بهداشتی و کیفیت، همواره محل بحث بوده است. این تغییر الگوی خرید، نشانه‌ای از فشار اقتصادی بر دهک‌های متوسط و پایین جامعه است که حتی در تأمین پروتئین‌های ارزان‌قیمت نیز با محدودیت مواجه شده‌اند.

بازار گوشت مرغ و ماکیان؛ رشد آرام اما معنادار

قیمت گوشت مرغ در هفته جاری با افزایش نسبی همراه بوده و در محدوده ۲۲۵ تا ۲۳۰ هزار تومان در هر کیلوگرم نوسان دارد. این افزایش، هرچند در ظاهر محدود است، اما با توجه به مصرف بالای مرغ در سبد غذایی خانوار، تأثیر مستقیمی بر هزینه‌های روزمره دارد.

در بازار گوشت ماکیان، بوقلمون نیز از این روند مستثنا نبوده و قیمت هر کیلوگرم آن به حدود ۳۵۰ هزار تومان رسیده است. افزایش هزینه نهاده‌های دامی، حمل‌ونقل و نوسانات ارزی، از عوامل اصلی این رشد قیمت عنوان می‌شود. کارشناسان معتقدند در صورت تداوم این شرایط، احتمال افزایش بیشتر قیمت‌ها در ماه‌های آینده وجود دارد.

بازار لبنیات؛ بازی قیمت‌ها و واکنش مصرف‌کننده

بازار فرآورده‌های لبنی در هفته جاری شاهد تحرکات قیمتی قابل توجهی بوده است. برخی برندهای فعال در این حوزه، به‌صورت ناگهانی اقدام به افزایش قیمت محصولات خود کرده‌اند. به‌عنوان نمونه، قیمت خامه استریل ۲۰۰ گرمی یکی از برندها از حدود ۷۲ هزار تومان به نزدیک ۱۰۰ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی که واکنش منفی مصرف‌کنندگان را به دنبال داشته است.

یکی از ترفندهای رایج تولیدکنندگان لبنی، افزایش ناگهانی قیمت و سپس کاهش جزئی آن پس از چند هفته است. نمونه بارز این رفتار، ماست دبه‌ای ۲.۵ کیلوگرمی است که از ۱۵۵ هزار تومان در دی‌ماه به ۲۱۰ هزار تومان در بهمن رسید و در هفته نخست اسفند به ۲۰۵ هزار تومان کاهش یافت. این نوسانات، اگرچه در ظاهر به‌عنوان تعدیل قیمت معرفی می‌شود، اما در عمل منجر به افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در ذهن مصرف‌کننده شده است.

کالابرگ؛ سپر حمایتی در برابر فشار معیشتی

در کنار نوسانات بازار، دولت تلاش کرده است با تقویت ابزارهای حمایتی، بخشی از فشار معیشتی را کاهش دهد. اعتبار کمک معیشت غیرنقدی مادران باردار، مادران دارای کودکان زیر دو سال و کودکان دارای سوءتغذیه، در ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ شارژ شده است. بر این اساس، سرپرستان خانوار در دهک‌های اول تا پنجم، مبلغ یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و دهک‌های ششم و هفتم، ۸۰۰ هزار تومان اعتبار دریافت کرده‌اند.

مجموع اعتبار شارژ شده برای سه مرحله، به ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان برای هر کودک دارای سوءتغذیه در دهک‌های اول تا پنجم و ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان برای دهک‌های ششم و هفتم می‌رسد. این اعتبار امکان خرید ۱۱ قلم کالای اساسی به‌علاوه دانه‌های مغذی، میوه و سبزیجات را فراهم کرده و حتی خرید پوشک برای مادران نیز در آن پیش‌بینی شده است.

گسترش شبکه کالابرگ؛ اتصال فروشگاه‌ها و تعاونی‌ها

بر اساس اعلام مسئولان، در کنار فروشگاه‌های زنجیره‌ای و سوپرمارکت‌ها، حدود ۶۰ درصد روستابازارهای کشور به سامانه کالابرگ متصل شده‌اند. همچنین برنامه‌ریزی برای اتصال ۹ هزار تعاونی روستایی به این سامانه در دستور کار قرار دارد. این اقدام، در صورت اجرای کامل، می‌تواند دسترسی خانوارهای روستایی و مناطق کمتر برخوردار به کالاهای اساسی را بهبود بخشد.

یکی از مزیت‌های این طرح، امکان انتقال مانده اعتبار استفاده‌نشده به ماه‌های بعد است؛ موضوعی که نگرانی خانوارها درباره از بین رفتن اعتبار را کاهش داده و انعطاف‌پذیری بیشتری در مدیریت سبد خرید ایجاد می‌کند.

جمع‌بندی؛ بازاری حساس به ارز و نیازمند ثبات

رصد هفتگی بازار کالاهای اساسی نشان می‌دهد که اگرچه افزایش قیمت‌ها در برخی اقلام محدود و تدریجی است، اما جهت کلی بازار همچنان صعودی و حساس به نوسانات ارزی باقی مانده است. روغن، لبنیات و پروتئین‌های حیوانی، بیشترین تأثیر را از این شرایط پذیرفته‌اند و تغییر الگوی خرید مصرف‌کنندگان، نشانه‌ای روشن از فشار معیشتی است. در این میان، کالابرگ به‌عنوان یک ابزار حمایتی، توانسته بخشی از این فشار را تعدیل کند، اما پایداری بازار در گرو ثبات سیاست‌های ارزی، شفافیت قیمت‌گذاری و نظارت مؤثر بر زنجیره تولید تا توزیع خواهد بود؛ امری که بدون آن، سبد معیشت خانوار همچنان در معرض نوسان و نااطمینانی باقی می‌ماند.