۴۰ درصد افت تولید طلا؛ بحران جدی در راه است؟

صنعت طلا به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین و ریشه‌دارترین بخش‌های اقتصادی کشور، همواره در ماه‌های پایانی سال با موجی از تقاضای فصلی مواجه بوده است. اعیاد، مناسبت‌های خانوادگی، هدایای سازمانی و سنت‌های اجتماعی، اسفندماه را به یکی از مهم‌ترین دوره‌های رونق بازار طلا تبدیل می‌کرد. با این حال، بررسی شرایط بازار در روزهای پایانی سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این الگوی سنتی به‌شکل کم‌سابقه‌ای دچار اختلال شده و بازار با رکودی عمیق‌تر از پیش‌بینی‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ رکودی که نشانه‌های آن نه‌تنها در ویترین فروشگاه‌ها، بلکه در کارگاه‌های تولیدی و آمار اشتغال نیز به‌وضوح قابل مشاهده است.

در همین راستا، نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان طلا تهران، با ترسیم تصویری نگران‌کننده از وضعیت فعلی بازار، از کاهش شدید تقاضا و افت قابل توجه تولید خبر داده و تأکید کرده است که برخلاف انتظار، بازار پایان سال ۱۴۰۴ نتوانسته به رونق نسبی سال‌های گذشته نزدیک شود.

تقاضای فصلی که محقق نشد

بر اساس اظهارات رئیس اتحادیه طلا، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های رکود امسال، عدم شکل‌گیری تقاضای فصلی در اسفندماه است. به‌طور معمول، بازار طلا در هفته‌های پایانی سال شاهد افزایش خرید مصنوعات طلا به‌دلیل مراسم، اعیاد و نیاز به هدایای رسمی و غیررسمی است. اما امسال این جریان به‌طور محسوسی تضعیف شده و حجم مراجعات مردمی به واحدهای صنفی کاهش یافته است.

بذرافشان با اشاره به تجربه اسفند سال گذشته که با افت ۳۰ تا ۴۰ درصدی فروش همراه بود، معتقد است شرایط امسال حتی دشوارتر از سال قبل در حال تکرار است. به گفته او، فشارهای اقتصادی مداوم، افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و کاهش توان مالی خانوارها باعث شده طلا بیش از گذشته از سبد مصرفی مردم کنار گذاشته شود و به کالایی دست‌نیافتنی برای بخش بزرگی از جامعه تبدیل شود.

نوسانات قیمتی و بی‌ثباتی بازار

یکی دیگر از عوامل کلیدی رکود فعلی صنعت طلا، نوسانات شدید قیمت در طول سال ۱۴۰۴ بوده است. رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان طلا تهران با اشاره به روند قیمتی بازار می‌گوید بازار طلا در ابتدای سال با کاهش قابل توجه قیمت‌ها مواجه شد، اما از خردادماه به بعد وارد مسیر افزایشی شد؛ مسیری که هم‌زمان در بازار داخلی و بازار جهانی طلا مشاهده شد.

این تغییرات ناگهانی و گاه غیرقابل پیش‌بینی، امکان برنامه‌ریزی را از تولیدکنندگان و فروشندگان سلب کرده است. فعالان این صنعت در شرایطی قرار گرفته‌اند که نه می‌توانند با اطمینان اقدام به تولید انبوه کنند و نه توان ریسک‌پذیری برای انبار کردن مصنوعات طلا را دارند. نتیجه این وضعیت، کاهش تولید، محدود شدن سفارش‌ها و حرکت بازار به سمت فعالیت‌های حداقلی بوده است.

فشار هزینه‌ها بر کارگاه‌های تولیدی

پیامدهای رکود تنها به کاهش فروش محدود نمانده و بخش تولید را نیز به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. بذرافشان با استناد به آمارهای دریافتی از واحدهای صنفی اعلام کرده است که بخشی از کارگاه‌های تولیدی، به‌ویژه کارگاه‌های اجاره‌ای که با هزینه‌های بالای پرسنلی و کارگری فعالیت می‌کنند، ناچار به تسویه‌حساب و توقف فعالیت شده‌اند.

این کارگاه‌ها که ستون فقرات تولید مصنوعات طلا به‌شمار می‌روند، در مواجهه با افزایش هزینه‌های جاری و کاهش سفارش‌ها، تاب‌آوری خود را از دست داده‌اند. در همین حال، واحدهایی که همچنان به فعالیت ادامه می‌دهند نیز با تعدیل نیرو و کاهش ظرفیت تولید مواجه شده‌اند و بسیاری از آن‌ها تنها با ۳۰ تا ۴۰ درصد توان واقعی خود کار می‌کنند؛ وضعیتی که به‌وضوح از عمق بحران در صنعت طلا حکایت دارد.

افت محسوس تولید طلا در سال ۱۴۰۴

بررسی روند تولید در سال جاری نشان می‌دهد کاهش تولید به‌صورت تدریجی اما مداوم تشدید شده است. رئیس اتحادیه طلا می‌گوید اگرچه در ماه‌های ابتدایی سال کاهش ۱۵ تا ۲۵ درصدی تولید گزارش می‌شد، اما برآوردهای میدانی اخیر حاکی از آن است که میزان افت تولید اکنون به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد رسیده است.

این ارقام به‌معنای کاهش جدی فعالیت در یکی از صنایع اشتغال‌زا و ارزش‌آفرین کشور است. صنعت طلا نه‌تنها به‌طور مستقیم هزاران شغل را در کارگاه‌ها و واحدهای صنفی ایجاد کرده، بلکه به‌طور غیرمستقیم با زنجیره‌ای از مشاغل وابسته در ارتباط است. بنابراین تداوم این روند می‌تواند آثار اجتماعی و اقتصادی گسترده‌تری به‌همراه داشته باشد.

کاهش قدرت خرید و عقب‌نشینی سرمایه‌های خرد

از نگاه فعالان بازار، افزایش مداوم قیمت طلا و نبود ثبات اقتصادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش قدرت خرید مردم ایفا کرده است. بذرافشان با اشاره به رفتار مصرف‌کنندگان تأکید می‌کند اگرچه سرمایه‌گذاری در بازار طلا به‌طور کامل متوقف نشده، اما ورود سرمایه‌های خرد به حداقل رسیده است.

در شرایطی که هزینه‌های معیشتی خانوارها افزایش یافته، خرید طلا در اولویت‌های پایین‌تری قرار گرفته و بسیاری از مردم ترجیح می‌دهند منابع محدود خود را صرف نیازهای ضروری کنند. این تغییر رفتار مصرفی، تقاضای مصرفی طلا را به‌شدت کاهش داده و بازار را از یکی از محرک‌های اصلی خود محروم کرده است.

همزمانی اسفند و رمضان و تأثیر بر بازار

همزمانی اسفندماه با ماه رمضان نیز به‌عنوان یکی دیگر از عوامل تشدید رکود مطرح می‌شود. به گفته رئیس اتحادیه طلا، این تقارن به‌طور طبیعی می‌تواند حجم مراسم، جشن‌ها و خریدهای مرتبط با آن را کاهش دهد. در نتیجه، بازار طلا که معمولاً از این مناسبت‌ها بهره‌مند می‌شد، امسال با کاهش مضاعف تقاضا روبه‌رو شده است.

مشاهدات میدانی از سطح بازار نیز نشان می‌دهد چشم‌انداز روشنی برای بهبود وضعیت تقاضا در کوتاه‌مدت وجود ندارد و بسیاری از واحدهای صنفی با احتیاط کامل فعالیت می‌کنند.

نشانه‌های هشداردهنده یک بحران تدریجی

تعطیلی برخی واحدها، کاهش حدود ۴۰ درصدی تولید، فعالیت کارگاه‌ها با ظرفیت محدود و آغاز زودهنگام تسویه‌حساب‌ها، همگی نشانه‌هایی است که از تشدید تدریجی بحران در صنعت طلا خبر می‌دهد. بذرافشان با اشاره به این موضوع تأکید می‌کند در حالی که تسویه‌حساب در روزهای پایانی اسفند امری معمول است، امسال این روند از هفته‌ها قبل آغاز شده و برخی واحدها تنها در صورت دریافت سفارش اقدام به تولید می‌کنند.

این تغییر رفتار نشان می‌دهد فعالان صنعت تلاش می‌کنند ریسک‌های مالی خود را به حداقل برسانند و از انباشت موجودی یا بدهی‌های جدید پرهیز کنند؛ رویکردی که اگرچه از منظر فردی قابل درک است، اما در مجموع به تعمیق رکود منجر می‌شود.

جمع‌بندی

مجموع شواهد و اظهارات فعالان صنف طلا نشان می‌دهد صنعت طلا در آستانه پایان سال ۱۴۰۴ با یکی از دشوارترین دوره‌های خود مواجه است. کاهش حدود ۴۰ درصدی تولید، افت شدید تقاضا، تعطیلی یا نیمه‌تعطیلی کارگاه‌ها، نوسانات قیمتی و کاهش قدرت خرید مردم، همگی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا بازار طلا از رونق سنتی پایان سال فاصله بگیرد. در صورت تداوم این شرایط و نبود چشم‌انداز روشن برای ثبات اقتصادی و کنترل قیمت‌ها، خطر عمیق‌تر شدن رکود و از دست رفتن بخشی از ظرفیت‌های تولیدی این صنعت بیش از پیش احساس می‌شود؛ موضوعی که نیازمند توجه جدی سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران اقتصادی است.