کاهش محسوس قیمت مواد غذایی در بازار؛ افت تا ۷ درصدی نرخ اقلام اساسی

بازار مواد غذایی ایران در هفته‌های اخیر شاهد کاهش نسبی قیمت‌ها بوده است؛ پدیده‌ای که بسیاری از مصرف‌کنندگان را شگفت‌زده کرده است. در حالی‌که ماه‌های گذشته افزایش نرخ ارز و هزینه‌های واردات، فشار سنگینی بر بازار خرده‌فروشی وارد کرده بود، امروز به‌گفته فعالان صنفی، بسیاری از اقلام اساسی مسیر نزولی را در پیش گرفته‌اند. رضا کنگری رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، دلیل اصلی این کاهش را وفور کالا در انبارها، رقابت بین تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان و نیز کاهش تقاضا به‌دلیل رکود عنوان می‌کند.

به گفته کنگری، اصلاح نظام ارزی در مقطعی باعث بالا رفتن قیمت‌ها شد، اما پس از تطبیق بازار با شرایط جدید و برقراری تعادل میان عرضه و تقاضا، نرخ بسیاری از کالاها بین پنج تا هفت درصد کاهش یافته است.

تأثیر اصلاح نظام ارزی بر قیمت مواد غذایی

با اجرای اصلاحات اخیر در نظام ارزی کشور، بسیاری از کالاهای وارداتی در کوتاه‌مدت با افزایش قیمت روبه‌رو شدند. این افزایش در بخش خوراکی‌ها از جمله شکر، چای و برنج محسوس‌تر بود. اما اکنون به نظر می‌رسد روند بازار در حال بازگشت به ثبات است. رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی معتقد است که آزاد شدن واردات، افزایش عرضه و رقابت شدید در بازار موجب تعدیل قیمت‌ها شده است.

کنگری در تحلیل خود از وضعیت بازار تأکید کرد که «با فراوانی کالا و رکود نسبی در تقاضا، فروشندگان برای جذب مشتری ناچار به تعدیل قیمت‌ها هستند.» این عوامل موجب شده تا کالاهایی که چندی پیش با افزایش نرخ مواجه بودند، اکنون در مسیر کاهش قرار گیرند.

چای؛ تنها استثنای بازار

در حالی که بیشتر کالاهای اساسی روند کاهشی را تجربه می‌کنند، بازار چای همچنان با افزایش قیمت روبه‌رو است. کنگری توضیح می‌دهد که چای به دلیل تفاوت نرخ ارز و وابستگی بالای آن به واردات از کشورهای مبدأ، از افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی برخوردار شده است. با این حال، او تأکید دارد که هیچ کمبودی در تأمین و عرضه چای وجود ندارد و این افزایش صرفاً ناشی از مابه‌التفاوت نرخ ارز و هزینه‌های واردات است.

به‌عبارتی، اگرچه قیمت چای نسبت به گذشته بالا رفته، اما ثبات عرضه مانع از شکل‌گیری بازار سیاه یا احتکار شده است. بر اساس گفته‌های رئیس اتحادیه، بازار چای در حال عبور از شوک قیمتی اولیه است و پیش‌بینی می‌شود در صورت تثبیت نرخ ارز، افزایش‌ها مهار شود.

برنج، پیشتاز کاهش قیمت‌ها

در میان اقلام خوراکی، برنج بیشترین کاهش قیمت را تجربه کرده است. برنج پاکستانی که در ماه‌های گذشته تا هر کیلو ۳۸۶ هزار تومان معامله می‌شد، اکنون در بازار آزاد به محدوده ۱۷۰ تا ۱۷۵ هزار تومان رسیده است. این تعدیل چشمگیر در تنها ۲۰ روز اتفاق افتاده و نشانه‌ای از رقابت شدید فروشندگان و عرضه گسترده در بازار خرده‌فروشی است.

کنگری همچنین از ثبات قیمت برنج در شبکه توزیع تنظیم بازار خبر داد؛ جایی که برنج پاکستانی با همان نرخ ۱۷۰ تا ۱۷۵ هزار تومان عرضه می‌شود. برنج هندی نیز با اختلافی اندک نسبت به بازار آزاد و با قیمت مصوب ۱۶۱ هزار و ۵۰۰ تومان در شبکه رسمی توزیع در دسترس خانوارها قرار دارد.

ثبات قیمت برنج ایرانی در بازار داخلی

برنج ایرانی برخلاف نمونه‌های وارداتی، طی ۲۰ روز اخیر نوسان چندانی نداشته است. رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی می‌گوید که قیمت این محصول در محدوده ۲۹۰ تا ۴۵۰ هزار تومان باقی مانده و عرضه آن در سطح مطلوبی قرار دارد. به گفته کارشناسان، ثبات قیمت برنج ایرانی ناشی از شرایط مناسب تولید داخلی، تعادل میان مصرف و ذخایر استراتژیک و عدم وابستگی مستقیم به ارز خارجی است.

این ثبات، هرچند موجب آرامش بیشتر در بازار مصرف شده، اما نگرانی‌هایی نیز درخصوص هزینه‌های تولید و سود کشاورزان به همراه دارد. در حالی که قیمت جهانی مواد غذایی در مسیر نزولی است، استمرار ثبات در بازار داخلی می‌تواند از بروز تکانه‌های شدیدتر جلوگیری کند.

رکود بازار، عامل پنهان کاهش قیمت‌ها

کارشناسان اقتصادی معتقدند کاهش قیمت‌های اخیر تنها ناشی از وفور کالا نیست، بلکه رکود در بازار نیز نقش قابل توجهی دارد. کاهش قدرت خرید مردم، تغییر الگوی مصرف و تداوم برخی محدودیت‌های اقتصادی موجب شده تا میزان تقاضا در سطوح پایین‌تری باقی بماند. این وضعیت، فروشندگان را ناچار کرده برای حفظ گردش مالی، حاشیه سود خود را کاهش دهند و کالاها را با قیمت پایین‌تر عرضه کنند.

در کنار این عوامل، افزایش رقابت توزیع‌کنندگان و ظهور پلتفرم‌های آنلاین خرده‌فروشی نیز تأثیر بسزایی در شفاف‌سازی بازار داشته است. این پدیده باعث شده مصرف‌کننده در جریان واقعی قیمت‌ها قرار گیرد و از خرید با نرخ‌های غیرمنطقی پرهیز کند.

نگاه آینده به بازار مواد غذایی

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که در صورت تداوم ثبات نرخ ارز و جلوگیری از نوسانات ناگهانی، بازار مواد غذایی در ماه‌های آینده نیز در مسیر متعادل حرکت خواهد کرد. اتحادیه بنکداران مواد غذایی اعلام کرده که برنامه‌ریزی‌هایی برای مدیریت شبکه توزیع و جلوگیری از افزایش بی‌رویه قیمت‌ها در دست اجرا دارد.

با وجود کاهش اخیر، تولیدکنندگان همچنان با چالش‌هایی در زمینه هزینه‌های حمل‌ونقل و بسته‌بندی روبه‌رو هستند. کارشناسان تأکید دارند حفظ تعادل میان قیمت مصرف‌کننده و هزینه تمام‌شده تولید، کلید اصلی ثبات در این بازار خواهد بود.

جمع‌بندی

کاهش قیمت مواد غذایی در بازار ایران، نشان‌دهنده واکنش طبیعی بازار به وفور کالا، رقابت توزیع‌کنندگان و رکود تقاضاست. هرچند برخی کالاها همچون چای از این روند مستثنی مانده‌اند، اما تداوم عرضه گسترده و مدیریت صحیح نظام توزیع می‌تواند به تثبیت نسبی بازار کمک کند. به‌نظر می‌رسد در شرایط فعلی، مهم‌ترین مؤلفه در حفظ تعادل بازار، نظارت مستمر بر زنجیره تأمین و کنترل نوسانات ارزی است. در صورت هماهنگی میان ارگان‌های مرتبط، چشم‌انداز بازار مواد غذایی در ماه‌های پیش‌رو می‌تواند مثبت و باثبات باشد.