پایان امیدوارکننده گفت‌وگوهای ژنو؛ چه چیزی در انتظار مذاکرات بعدی است

پایان مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در هفتم اسفند ۱۴۰۴ در ژنو، بار دیگر نام دیپلماسی را در صدر تحولات سیاسی و رسانه‌ای منطقه قرار داد. این گفت‌وگوها که با میانجی‌گری عمان و در فضایی توصیف‌شده به عنوان مثبت و سازنده برگزار شد، با توافق طرفین برای ادامه مسیر در سطح فنی به پایان رسید. اعلام این خبر از سوی بدرالبوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، حامل پیامی بود که بیش از هر چیز بر تداوم گفت‌وگو و باز بودن کانال‌های دیپلماتیک تأکید داشت؛ پیامی که در شرایط پرچالش روابط تهران و واشنگتن، توجه ناظران داخلی و بین‌المللی را به خود جلب کرد.

نقش میانجی‌گرانه عمان در پیشبرد مذاکرات

مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در سال‌های اخیر همواره با نقش‌آفرینی بازیگران واسط همراه بوده و عمان یکی از مهم‌ترین این میانجی‌ها به شمار می‌رود. بدرالبوسعیدی در پیام خود پس از پایان مذاکرات ژنو، ضمن قدردانی از تلاش همه طرف‌های درگیر، از پیشرفت قابل توجه گفت‌وگوها سخن گفت. لحن مثبت وزیر خارجه عمان نشان‌دهنده آن است که مسقط همچنان تلاش می‌کند فضایی متوازن میان مطالبات دو طرف ایجاد کند و از تبدیل اختلافات سیاسی به بن‌بست دیپلماتیک جلوگیری شود. اشاره او به مشارکت فعال مذاکره‌کنندگان و همچنین همکاری نهادهای بین‌المللی، حاکی از آن است که این دور از گفت‌وگوها صرفاً یک دیدار تشریفاتی نبوده و با هدف بررسی راهکارهای عملی دنبال شده است.

ژنو؛ صحنه یک روز فشرده دیپلماتیک

شهر ژنو که همواره یکی از مراکز مهم دیپلماسی چندجانبه بوده، در این دور میزبان گفت‌وگوهایی فشرده و متمرکز بود. بر اساس اطلاعات منتشرشده، مذاکرات در طول یک روز کامل و با محوریت تبادل دیدگاه‌ها انجام شد. پایان این گفت‌وگوها با توصیف یک روز پربار از سوی میانجی عمانی، نشان می‌دهد که طرفین تلاش کرده‌اند در مدت زمانی محدود، حداکثر استفاده را از فرصت فراهم‌شده ببرند. قدردانی بدرالبوسعیدی از دولت سوئیس به عنوان میزبان نیز بیانگر اهمیت فضای بی‌طرفانه‌ای است که برای این مذاکرات فراهم شد؛ فضایی که امکان تمرکز بر اصل موضوعات را افزایش داد.

توافق برای انتقال گفت‌وگوها به سطح فنی در وین

یکی از مهم‌ترین نتایج مذاکرات ژنو، توافق بر سر از سرگیری گفت‌وگوها در سطح فنی و کارشناسی در شهر وین است. بنا بر اعلام رسمی، این مذاکرات قرار است هفته آینده و پس از مشورت‌های لازم در پایتخت‌های مربوطه برگزار شود. انتقال گفت‌وگوها به سطح فنی به این معناست که طرفین قصد دارند وارد جزئیات بیشتری شوند و مباحث کلی را به بررسی‌های تخصصی و عملیاتی پیوند بزنند. انتخاب وین نیز از منظر تاریخی و دیپلماتیک قابل توجه است؛ شهری که پیش‌تر میزبان مذاکرات مهم هسته‌ای بوده و نام آن با تلاش‌های چندجانبه برای مدیریت پرونده هسته‌ای ایران گره خورده است.

فضای مثبت و طرح ایده‌های خلاقانه

بدرالبوسعیدی در بخشی از اظهارات خود به تبادل ایده‌های خلاقانه و سازنده میان طرفین اشاره کرد؛ عبارتی که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت. این توصیف، از تغییر نسبی فضای گفت‌وگوها نسبت به دوره‌هایی حکایت می‌کند که مواضع سخت و غیرقابل انعطاف بر مذاکرات سایه انداخته بود. منابع آگاه از روند مذاکرات ژنو نیز از تمایل هیأت‌ها برای بررسی راه‌حل‌های جدید خبر داده‌اند. طرح چنین ایده‌هایی می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای عبور از چارچوب‌های پیشین و یافتن مسیرهایی باشد که امکان ادامه گفت‌وگو را فراهم کند، بدون آنکه خطوط قرمز اعلام‌شده طرفین نادیده گرفته شود.

تداوم اختلافات و حفظ مواضع اصلی

با وجود فضای مثبت توصیف‌شده، اختلافات بنیادین میان ایران و آمریکا همچنان پابرجاست. پیش از این نیز مواضع طرفین به روشنی اعلام شده بود؛ ایران بر حق غنی‌سازی و بهره‌مندی از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز خود تأکید داشته و آمریکا بر محدودیت‌های گسترده و اطمینان از عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای پافشاری کرده است. مذاکرات ژنو اگرچه به کاهش تنش در لحن و ایجاد زمینه برای ادامه گفت‌وگو کمک کرده، اما به معنای حل‌وفصل این اختلافات عمیق نیست. همین واقعیت سبب شده است که بسیاری از ناظران، گفت‌وگوهای فنی وین را مرحله‌ای حساس و تعیین‌کننده تلقی کنند.

جایگاه آژانس و نهادهای بین‌المللی در روند مذاکرات

در پیام وزیر خارجه عمان، از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز به عنوان یکی از طرف‌های ذی‌نفع قدردانی شده است. این اشاره نشان می‌دهد که نقش نهادهای نظارتی و فنی در ادامه روند دیپلماسی همچنان پررنگ خواهد بود. حضور غیرمستقیم آژانس در فضای مذاکرات، به ویژه در مرحله فنی، می‌تواند به شفاف‌سازی مسائل و کاهش سوءتفاهم‌ها کمک کند. در عین حال، همکاری با این نهاد بین‌المللی همواره یکی از موضوعات حساس در روابط ایران و طرف‌های غربی بوده و جایگاه آن در گفت‌وگوهای آینده نیز با دقت دنبال خواهد شد.

چشم‌انداز مذاکرات وین در سایه انتظارات متقابل

اظهارات منتشرشده پس از پایان مذاکرات ژنو، نشان می‌دهد که هر دو طرف با انتظارات مشخصی وارد مرحله بعدی خواهند شد. مقامات ایرانی پیش‌تر تأکید کرده‌اند که هرگونه توافق نهایی باید با رفع تحریم‌ها و ارائه تضمین‌های لازم همراه باشد. در مقابل، طرف آمریکایی بر موضوع راستی‌آزمایی و اطمینان از ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای ایران تأکید دارد. گفت‌وگوهای فنی در وین می‌تواند بستری برای بررسی این انتظارات و سنجش امکان نزدیک‌کردن دیدگاه‌ها باشد، هرچند مسیر پیش رو همچنان پیچیده توصیف می‌شود.

جمع‌بندی

پایان مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو با توصیف فضایی مثبت و سازنده، نشانه‌ای از تداوم مسیر دیپلماسی در یکی از حساس‌ترین پرونده‌های سیاسی سال‌های اخیر است. توافق برای ادامه گفت‌وگوها در سطح فنی در وین، بیانگر تمایل طرفین به عبور از مرحله تبادل کلیات و ورود به بررسی جزئیات است. هرچند اختلافات اساسی همچنان باقی است و جزئیات پیشرفت‌ها به طور رسمی منتشر نشده، اما پیام‌های صادرشده از سوی میانجی عمانی حاکی از آن است که کانال گفت‌وگو همچنان باز است و تلاش‌ها برای یافتن راه‌حل ادامه دارد. مذاکرات وین می‌تواند محک جدی این روند باشد و نشان دهد آیا فضای مثبت ژنو قابلیت تبدیل شدن به نتایج ملموس را دارد یا خیر.