بحران خاموش در صنعت طیور؛ هشدار درباره آینده تولید مرغ و تخم‌مرغ

صنعت طیور کشور که نقش مستقیم و تعیین‌کننده‌ای در امنیت غذایی و معیشت خانوارها دارد، این روزها با مجموعه‌ای از چالش‌های درهم‌تنیده اقتصادی، بانکی و مصرفی مواجه شده است؛ چالش‌هایی که بنا به اظهارات دبیر فدراسیون طیور، در صورت تداوم می‌تواند بازار مرغ و تخم‌مرغ سال آینده را با اختلال جدی روبه‌رو کند. کاهش قدرت خرید مردم، ناکارآمدی سیاست‌های اعتباری، زیان انباشته تولیدکنندگان و بی‌میلی مرغداران به ادامه فعالیت، تصویری نگران‌کننده از آینده این صنعت ترسیم کرده است.

طرح اعتباری نویپو و بن‌بست تأمین مالی مرغداران

سیدفرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، با اشاره به طرح اعتباری نویپو بانک کشاورزی تأکید می‌کند که این طرح عملاً برای مرغداران قابل استفاده نیست. به گفته او، عدم امکان بهره‌برداری عملی از این ابزار مالی باعث شده بازار رونق نگیرد و تولیدکنندگان گوشتی و تخم‌گذار به سمت حذف گله‌ها در سن اقتصادی حرکت کنند؛ تصمیمی که پیامدهای آن نه‌تنها متوجه امروز، بلکه مستقیماً بازار سال آینده را تهدید می‌کند. حذف زودهنگام گله‌ها به معنای کاهش ظرفیت تولید و برهم خوردن تعادل عرضه در دوره‌های بعدی است.

وضعیت نهاده‌ها؛ وفور ذرت و کمبود نسبی سویا

در تشریح شرایط نهاده‌های دامی، دبیر فدراسیون طیور توضیح می‌دهد که در حال حاضر نهاده سویا به میزان کافی در سامانه بازارگاه وجود ندارد، اما به دلیل کاهش تقاضا، این موضوع هنوز به سطح بحران نرسیده است. در مقابل، بازار با انباشتگی ذرت در سامانه بازارگاه مواجه است. این عدم توازن در نهاده‌ها، در کنار سیاست‌های بانکی، موجب شده استفاده از طرح‌های اعتباری برای مرغداران توجیه اقتصادی نداشته باشد.

سود واردکنندگان و زیان تولیدکنندگان

به گفته طلاکش، در صورت استفاده از طرح بانکی، واردکنندگان نهاده بین ۵ تا ۷ درصد سود دریافت می‌کنند؛ موضوعی که در شرایط فعلی بازار، فشار مضاعفی بر تولیدکننده وارد می‌کند. مرغدارانی که با کاهش شدید تقاضا و افت قیمت مواجه هستند، امکان پذیرش هزینه‌های اضافی را ندارند و به همین دلیل از ورود به این طرح‌ها خودداری می‌کنند. این شکاف میان سود واردات و زیان تولید، یکی از گره‌های اصلی زنجیره تولید طیور به شمار می‌رود.

قیمت تخم‌مرغ؛ فاصله عمیق بازار و هزینه تولید

دبیر فدراسیون طیور قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری را ۹۳ هزار تومان اعلام کرده و در عین حال می‌گوید قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم تخم‌مرغ بالای ۱۹۰ هزار تومان است. این اختلاف فاحش میان هزینه تولید و قیمت فروش، به تعبیر او «فاجعه» است؛ وضعیتی که ادامه آن توان مالی مرغداران را به شدت تحلیل برده و امکان استمرار تولید را از بین می‌برد. عرضه تخم‌مرغ با نرخ‌های فعلی، زیان مستقیم و روزانه برای تولیدکننده به همراه دارد.

رکود مصرف و افت فروش بسته‌بندی‌ها

از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مردم به افت محسوس مصرف مرغ و تخم‌مرغ منجر شده است. طلاکش با اشاره به آمار فروش شرکت‌های بسته‌بندی می‌گوید فروش این شرکت‌ها نسبت به ماه قبل به نصف رسیده است. این کاهش تقاضا نه‌تنها بازار را در رکود فرو برده، بلکه چرخه تولید، توزیع و اشتغال وابسته به آن را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

کالابرگ و ضربه ناخواسته به تولید

به گفته دبیر فدراسیون طیور، اضافه شدن اقلامی مانند میوه و خرما به کالابرگ، عملاً به مثابه چکشی بر سر تولید عمل کرده است. این سیاست موجب شده سهم کالاهای پروتئینی از سبد مصرفی خانوار کاهش یابد و تقاضا برای مرغ و تخم‌مرغ بیش از پیش افت کند. نتیجه این روند، تشدید مازاد عرضه در بازار و افزایش فشار قیمتی بر تولیدکننده بوده است.

قیمت شانه تخم‌مرغ؛ اختلاف بازار شناسنامه‌دار و فله

طلاکش قیمت هر شانه تخم‌مرغ شناسنامه‌دار را ۳۱۵ هزار تومان اعلام می‌کند، اما در عین حال می‌گوید در حال حاضر شانه‌های بسته‌بندی با قیمتی کمتر از این رقم و تخم‌مرغ فله با نرخ‌هایی کمتر از ۲۵۰ هزار تومان عرضه می‌شود. این اختلاف قیمت، نشان‌دهنده عمق رکود بازار و رقابت منفی برای فروش محصول است؛ رقابتی که در نهایت به زیان تولیدکننده تمام می‌شود.

چشم‌انداز تولید؛ عددی بزرگ با پشتوانه‌ای شکننده

برآوردها حاکی از آن است که تولید تخم‌مرغ کشور به یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن برسد. هرچند این عدد در ظاهر نشان‌دهنده ظرفیت بالای تولید است، اما در شرایطی که بازار کشش مصرف ندارد و تولیدکننده با زیان انباشته مواجه است، تداوم چنین سطحی از تولید با ابهام جدی همراه خواهد بود. هشدار دبیر فدراسیون طیور درباره حذف گله‌ها، نشانه‌ای روشن از شکننده بودن این چشم‌انداز است.

پیامدهای ادامه وضعیت موجود

ادامه شرایط فعلی، به گفته فعالان صنعت، می‌تواند به خروج تدریجی مرغداران از چرخه تولید منجر شود. کاهش تولید در میان‌مدت و بلندمدت، احتمال بروز نوسان شدید قیمت در دوره‌های بعدی را افزایش می‌دهد؛ نوسانی که هم تولیدکننده و هم مصرف‌کننده را متضرر خواهد کرد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که بازگشت ظرفیت تولید پس از افت شدید، نیازمند زمان و هزینه قابل توجه است.

جمع‌بندی

اظهارات دبیر فدراسیون طیور تصویری روشن از بحران چندوجهی صنعت مرغ و تخم‌مرغ ارائه می‌دهد؛ بحرانی که ریشه در ناکارآمدی طرح‌های اعتباری، ناترازی بازار نهاده‌ها، افت شدید قدرت خرید و سیاست‌های حمایتی غیرهدفمند دارد. فاصله عمیق میان قیمت تمام‌شده و نرخ فروش، مرغداران را به نقطه‌ای رسانده که ادامه تولید برایشان ممکن نیست. در چنین شرایطی، هشدار درباره حذف گله‌ها و تهدید بازار سال آینده باید جدی گرفته شود، چرا که بی‌توجهی به این نشانه‌ها می‌تواند امنیت غذایی و ثبات بازار پروتئین کشور را با مخاطره مواجه کند.