گزارشگر زن جام جهانی از توهین‌های جنسیتی گفت؛ «می‌گفتند برو ظرف بشور»

فرنوش جعفری فعالیت جدی خود در گزارشگری را از سال ۱۳۹۶ آغاز کرد. طبق روایت او، همکاری میان اداره ورزش شیراز و صداوسیمای استانی برای پخش مسابقات فوتبال و فوتسال زنان، فرصتی ایجاد کرد تا از میان زنان علاقه‌مند، گزارشگر انتخاب شود. جعفری پس از شرکت در آزمون، وارد این مسیر شد و به‌تدریج گزارش مسابقات زنان را در رادیو برعهده گرفت.

او در ادامه دوره‌ای تخصصی را در کنار ۲۶ گزارشگر مرد گذراند و تلاش کرد به گزارش فوتبال مردان نیز راه پیدا کند. قرار بود در سال ۱۳۹۸ مسابقه چلسی و آژاکس را برای رادیو گزارش کند، اما این برنامه در نهایت لغو شد و پنج سال طول کشید تا فرصت دیگری در اختیارش قرار گیرد.

جعفری اکنون در رسانه‌های داخلی به‌عنوان یکی از پیشگامان و نخستین زنان گزارشگر مسابقات فوتبال مردان معرفی می‌شود. او در یورو ۲۰۲۴ مسابقه رومانی و هلند را گزارش کرد؛ اتفاقی که بازتاب گسترده‌ای داشت و نام او را از فضای گزارش فوتبال زنان به مسابقات بزرگ مردان منتقل کرد.

یورو ۲۰۲۴؛ اتفاقی که مسیر را تغییر داد

جعفری ابتدا برای حضور به‌عنوان کارشناس به آپارات اسپرت دعوت شده بود، اما در جریان رقابت‌های یورو ۲۰۲۴ پیشنهاد گزارش مسابقات نیز به او ارائه شد. خودش این پیشنهاد را غیرمنتظره توصیف کرده است؛ زیرا تجربه ناموفق سال ۱۳۹۸ همچنان نشان می‌داد راه ورود زنان به گزارش فوتبال مردان تا چه اندازه دشوار است.

در مرحله یک‌هشتم نهایی یورو، گزارش دیدار رومانی و هلند با صدای او منتشر شد. این اتفاق فقط یک تغییر در فهرست گزارشگران نبود؛ بلکه نشان داد پلتفرم‌های اینترنتی می‌توانند فضایی را ایجاد کنند که در رسانه‌های سنتی و رسمی همچنان محدود است.

جعفری پس از یورو به گزارش مسابقات باشگاهی اروپا نیز ادامه داد و بازی‌هایی از لیگ برتر انگلیس، لالیگا و سری‌آ با صدای او پخش شد. استمرار این حضور اهمیت زیادی داشت؛ زیرا گزارشگری زنان را از یک تجربه مناسبتی یا تبلیغاتی خارج کرد و به بخشی از برنامه منظم رسانه ورزشی تبدیل کرد.

«من تابوشکن بودم»

جعفری در گفت‌وگوی تازه خود جمله‌ای روشن درباره این مسیر دارد: «من تابوشکن بودم.» از نگاه او، نخستین فردی که وارد یک حوزه محدودشده می‌شود، ناچار است فشار بیشتری تحمل کند؛ اما حضورش می‌تواند مسیر را برای زنان بعدی هموارتر کند.

او در عین حال گفته است هنوز زنان زیادی برای ورود حرفه‌ای به گزارشگری فوتبال با او مشورت نکرده‌اند. جعفری زنان علاقه‌مند و مطلع از فوتبال را دیده، اما معتقد است برخی از آنها احتمالاً خود را در جایگاه گزارشگر تصور نمی‌کنند یا اعتمادبه‌نفس لازم برای ورود به فضایی پرانتقاد را ندارند.

این موضوع نشان می‌دهد شکستن یک مانع الزاماً به شکل‌گیری سریع یک نسل تازه منجر نمی‌شود. برای افزایش تعداد گزارشگران زن، علاوه بر الگوی موفق، به فرصت آزمون، آموزش حرفه‌ای، حمایت رسانه‌ها و امکان کسب تجربه در مسابقات مختلف نیاز است.

از تحسین اطلاعات فوتبالی تا توهین‌های جنسیتی

بخشی از واکنش‌هایی که جعفری دریافت کرده، مثبت بوده است. مخاطبانی به او گفته‌اند اطلاعات فوتبالی گسترده‌ای دارد و از گزارشگران مرد چیزی کم ندارد. برخی زنان نیز حضور او را نشانه‌ای می‌دانند که ورود به حوزه‌های سنتی و مردانه امکان‌پذیر است.

اما در سوی دیگر، تعدادی از پیام‌ها مستقیماً جنسیت او را هدف قرار داده‌اند. جعفری می‌گوید از جمله بدترین واکنش‌هایی که دیده، عبارت‌هایی مانند «برو ظرف بشور یا لباس بشور» بوده است. به گفته او، بیشتر این نظرات را مردان منتشر می‌کنند؛ هرچند همان گروه معمولاً از گزارشگران مرد نیز به‌شدت انتقاد می‌کنند.

تفاوت اصلی آنجاست که گزارشگر مرد معمولاً بابت اشتباه در تلفظ، تشخیص بازیکن یا تحلیل صحنه نقد می‌شود، اما در مورد گزارشگر زن، بخشی از انتقادها اساس حضور او را زیر سؤال می‌برد. در چنین شرایطی، جعفری باید هم مانند هر گزارشگر دیگری پاسخ‌گوی کیفیت کارش باشد و هم با کسانی مواجه شود که صرفاً صدای زن در مسابقه فوتبال مردان را نمی‌پذیرند.

انتقاد از صدا؛ واکنشی که به تمرین تبدیل شد

همه نقدهای مخاطبان از نگاه جعفری مخرب نیستند. بعضی کاربران از بالا رفتن بیش از حد تن صدای او در لحظات حساس گلایه کرده‌اند. او می‌گوید این واکنش‌ها در ابتدا ناراحت‌کننده بود، اما در ادامه باعث شد برای کنترل هیجان و حذف حالت جیغ‌گونه صدا تمرین بیشتری انجام دهد.

این نگاه می‌تواند مرز میان نقد حرفه‌ای و توهین جنسیتی را روشن کند. انتقاد از تلفظ نام‌ها، ریتم گزارش، حجم اطلاعات یا کنترل صدا بخشی طبیعی از ارزیابی هر گزارشگر است؛ اما توصیه به کنارگذاشتن کار صرفاً به‌دلیل زن‌بودن، هیچ ارتباطی با کیفیت گزارش ندارد.

جعفری می‌گوید در جام جهانی ۲۰۲۶ نگرانی اصلی‌اش دیگر نشناختن بازیکنان یا کمبود اطلاعات نیست. تمرکز او اکنون روی مدیریت انرژی صدا و همراه‌کردن طیف بزرگ‌تری از مخاطبان، به‌خصوص مردانی است که با حساسیت بیشتری گزارش‌هایش را دنبال می‌کنند.

سخت‌ترین گزارش‌های جام جهانی برای فرنوش جعفری

جعفری مسابقه انگلیس و مکزیک و همچنین دیدار انگلیس و نروژ را از دشوارترین گزارش‌های خود در جام جهانی ۲۰۲۶ معرفی کرده است. هر دو مسابقه طولانی، پرهیجان و تا دقایق پایانی نامشخص بودند.

انگلیس در مرحله حذفی مکزیک را با نتیجه سه بر دو شکست داد. این تیم سپس در یک‌چهارم نهایی مقابل نروژ قرار گرفت و پس از کشیده‌شدن مسابقه به وقت اضافه، دو بر یک پیروز شد. طولانی‌شدن مسابقه نروژ و انگلیس و تغییر نتیجه در وقت اضافه، کنترل صدا و حفظ تمرکز گزارشگر را دشوارتر می‌کرد.

از نگاه جعفری، همین مسابقات سخت در عین حال جزو زیباترین تجربه‌های کاری او بوده‌اند؛ زیرا گزارشگر در بازی‌های حساس فرصت پیدا می‌کند توانایی خود را در انتقال هیجان، تشخیص صحنه و مدیریت ریتم مسابقه نشان دهد.

چرا تلویزیون هنوز به گزارشگران زن فرصت نمی‌دهد؟

با وجود تجربه یورو ۲۰۲۴، مسابقات باشگاهی اروپا و جام جهانی ۲۰۲۶، فرنوش جعفری می‌گوید پیشنهادی برای گزارش فوتبال مردان از تلویزیون دریافت نکرده است. او معتقد است در برخی رسانه‌های رسمی حتی استفاده از زنان به‌عنوان کارشناس فوتبال نیز همچنان محدود است.

جعفری پیش‌تر نیز در برنامه «ایراندخت» ایرنا از ضرورت ایجاد فرصت واقعی برای خبرنگاران و گزارشگران زن سخن گفته بود. او تأکید کرده بود حضور زنان در برنامه‌های ورزشی نباید صرفاً برای جلب توجه یا تولید محتوای سرگرم‌کننده باشد و باید به آنها امکان فعالیت حرفه‌ای و مستمر داده شود.

او همچنین از دریافت پیشنهاد همکاری از یک شبکه ورزشی ماهواره‌ای خبر داده است؛ پیشنهادی که حتی گزارش دیدار فینال را شامل می‌شد، اما به‌دلیل تعهد کاری‌اش به رسانه فعلی آن را نپذیرفت. این مسئله تناقض قابل‌توجهی ایجاد کرده است: گزارشگری که توانسته مسابقات جام جهانی را پوشش دهد، هنوز در رسانه رسمی داخلی فرصت مشابهی دریافت نکرده است.

فردوسی‌پور؛ الگو و مشاور گزارشگر زن فوتبال

فرنوش جعفری عادل فردوسی‌پور را گزارشگری می‌داند که بیشترین تأثیر را بر سبک کاری او داشته است. او پیش‌تر گفته بود توجه فردوسی‌پور به جزئیات، اطلاعات گسترده و نگاه فنی‌اش باعث شده نسل‌های مختلفی به گزارشگری علاقه‌مند شوند.

فردوسی‌پور پس از لغو گزارش برنامه‌ریزی‌شده جعفری در سال ۱۳۹۸ نیز پیگیر علت این اتفاق شد. جعفری مدتی در تولید آیتم برای برنامه «فوتبال ۱۲۰» همکاری داشت و همچنان برای بهبود کارش از فردوسی‌پور مشورت می‌گیرد.

او درباره گزارشگر موردعلاقه‌اش برای یک اجرای دونفره نیز پاسخ روشنی داده است: «بدون شک عادل فردوسی‌پور.»

آیا پس از جعفری گزارشگران زن بیشتری وارد می‌شوند؟

ورود فرنوش جعفری به گزارش فوتبال مردان یک مانع مهم را کنار زده، اما آینده این مسیر به تصمیم رسانه‌ها بستگی دارد. اگر حضور زنان فقط به یک نفر محدود بماند، اتفاق رخ‌داده بیشتر یک استثنا خواهد بود تا تغییر ساختاری.

پلتفرم‌های اینترنتی نشان داده‌اند که مخاطب می‌تواند گزارشگر زن را ببیند، بشنود و درباره کیفیت کارش قضاوت کند. مرحله بعدی، ایجاد فرصت برای زنان دیگر است تا رقابت حرفه‌ای شکل بگیرد و موفقیت یا شکست هر گزارشگر براساس کیفیت فردی او سنجیده شود، نه جنسیتش.

جعفری نیز از ورود زنان دیگر استقبال کرده و معتقد است آنها احتمالاً مسیر آسان‌تری نسبت به او خواهند داشت. بااین‌حال، نبود مراجعه جدی زنان علاقه‌مند به او نشان می‌دهد بخشی از مانع همچنان ذهنی و اجتماعی است و تنها با پخش چند مسابقه از بین نمی‌رود.

جمع‌بندی؛ صدایی که از ممنوعیت به جام جهانی رسید

مسیر فرنوش جعفری از گزارش مسابقات زنان در سال ۱۳۹۶ آغاز شد. نخستین فرصت او برای گزارش فوتبال مردان در سال ۱۳۹۸ لغو شد، اما او پنج سال بعد در یورو ۲۰۲۴ پشت میکروفن نشست و اکنون مسابقات جام جهانی ۲۰۲۶ را گزارش می‌کند.

او در این مسیر هم با تحسین مخاطبانی مواجه شده که اطلاعات و جسارتش را تحسین می‌کنند و هم با توهین‌هایی که هنوز فوتبال را فضایی منحصراً مردانه می‌دانند. جعفری تلاش کرده میان این واکنش‌ها تفاوت بگذارد؛ توهین جنسیتی را نپذیرد، اما از نقدهای حرفه‌ای برای اصلاح صدا و گزارش خود استفاده کند.

مهم‌ترین پرسش اکنون دیگر این نیست که آیا یک زن می‌تواند فوتبال مردان را گزارش کند؛ این اتفاق در یورو، لیگ‌های اروپایی و جام جهانی رخ داده است. پرسش اصلی این است که رسانه‌های رسمی چه زمانی گزارشگران زن را براساس دانش، صدا و توانایی حرفه‌ای‌شان ارزیابی خواهند کرد.