لیگ بیست‌وششم روی مین بحران؛ از سهمیه جنجالی گل‌گهر تا تورم ۸۳.۹ درصدی و ورزشگاه‌های ناآماده

 فوتبال ایران هنوز پرونده فصل گذشته را به‌طور کامل نبسته، اما برای آغاز فصل تازه آماده می‌شود. قرعه‌کشی لیگ بیست‌وششم برگزار شده و سازمان لیگ زمان شروع مسابقات را جمعه ۲۳ مرداد اعلام کرده است؛ تاریخی که نسبت به برنامه اولیه ۱۶ مرداد یک هفته به تعویق افتاد. تعداد تیم‌ها نیز به ۱۸ باشگاه افزایش یافته و در نتیجه هر تیم باید در یک فصل ۳۴ مسابقه برگزار کند.

افزایش تعداد مسابقات در شرایط عادی نیز هزینه سفر، اقامت، تغذیه، نگهداری زمین و دستمزد نیروی انسانی را بالا می‌برد. حالا همین فصل طولانی‌تر باید در اقتصادی برگزار شود که قیمت کالاها، خدمات و حمل‌ونقل با سرعت زیادی افزایش یافته و زیرساخت‌های فوتبالی نیز با محدودیت روبه‌رو هستند.

فصل گذشته تمام نشد؛ اما سهمیه‌های آسیایی تعیین شدند

فصل بیست‌وپنجم به‌دلیل شرایط امنیتی و توقف مسابقات به پایان طبیعی خود نرسید. سازمان لیگ پس از بررسی سناریوهای مختلف، ادامه رقابت‌ها را کنار گذاشت و برای تعیین نمایندگان آسیا به تصمیم‌های اداری و مسابقات پلی‌آف متوسل شد.

استقلال و تراکتور به‌عنوان نمایندگان ایران در لیگ نخبگان آسیا معرفی شدند. سازمان لیگ همچنین اعلام کرد نماینده ایران در لیگ قهرمانان آسیا سطح دو از طریق مسابقه پلی‌آف مشخص می‌شود. بر همین اساس، چادرملو و گل‌گهر روز هشتم تیر به مصاف هم رفتند و سازمان لیگ صراحتاً اعلام کرده بود برنده این مسابقه به AFC معرفی خواهد شد.

چادرملو پس از تساوی بدون گل، در ضربات پنالتی ۷ بر ۶ پیروز شد. از منظر نتیجه ورزشی و مصوبه اعلام‌شده، این تیم باید سهمیه آسیایی را به دست می‌آورد.

اما پیش از برگزاری پلی‌آف، نام گل‌گهر در فهرست ارسالی فدراسیون به کنفدراسیون فوتبال آسیا ثبت شده بود. هدایت ممبینی، دبیرکل فدراسیون، بعداً تأیید کرد که مهلت اولیه AFC اجازه داده بود نام گل‌گهر زودتر ارسال شود. کنفدراسیون آسیا نیز در سیدبندی رسمی خود همچنان گل‌گهر را نماینده ایران قرار داد.

گل‌گهر یا چادرملو؛ نماینده واقعی ایران کدام است؟

پرونده اکنون دو پاسخ متفاوت دارد. از دید مصوبه داخلی و نتیجه مسابقه پلی‌آف، چادرملو نماینده قانونی است؛ اما از دید فهرست ثبت‌شده نزد AFC، نام گل‌گهر همچنان وجود دارد.

فدراسیون فوتبال روز هفتم مرداد در بیانیه‌ای اعلام کرد فهرست اولیه باشگاه‌های واجد مجوز حرفه‌ای در دهم خرداد برای AFC ارسال شده و نام تیم‌ها بدون عبارت «در انتظار تأیید» ثبت شده است. فدراسیون همچنین پذیرفت که اعضای هیئت‌رئیسه هنگام ارسال نام گل‌گهر از موضوع مطلع نبوده‌اند و تاکنون هفت نامه برای جایگزینی چادرملو فرستاده شده است.

بنابراین می‌توان از یک اشتباه یا ناهماهنگی اداری جدی سخن گفت، اما نسبت‌دادن ماجرا به «لطف دبیرکل» یا اثبات جانبداری شخصی، بدون سند روشن، فراتر از اطلاعات منتشرشده است. مسئله قطعی این است که فدراسیون ابتدا یک نام را ثبت کرد، سپس مسابقه‌ای برای تعیین نماینده برگزار شد و در نهایت نتوانست نتیجه همان مسابقه را در فهرست AFC اعمال کند.

گل‌گهر نیز پیش‌تر اعلام کرده بود از استفاده از سهمیه‌ای که با چنین ابهامی همراه شده صرف‌نظر می‌کند، اما انصراف یک باشگاه لزوماً به معنای پذیرش خودکار تیم جایگزین توسط AFC نیست. در نتیجه، وضعیت اجرایی سهمیه تا زمان تصمیم نهایی کنفدراسیون همچنان مبهم است.

این پرونده فقط یک اختلاف میان دو باشگاه نیست؛ آزمونی برای اعتبار تصمیم‌های سازمان لیگ است. وقتی یک مسابقه رسمی با عنوان تعیین‌کننده سهمیه برگزار می‌شود، باید پیش از بازی اطمینان حاصل شده باشد که نتیجه آن از سوی مرجع بین‌المللی پذیرفته خواهد شد.

لیگ جدید از ۲۳ مرداد آغاز می‌شود

برخلاف اعلام اولیه مبنی بر شروع مسابقات از ۱۶ مرداد، برنامه به‌روزشده سازمان لیگ آغاز فصل را به ۲۳ مرداد موکول کرده است. لیگ بیست‌وششم با ۱۸ تیم برگزار می‌شود و همین افزایش دو تیم، چهار مسابقه به برنامه هر باشگاه اضافه می‌کند.

فشردگی تقویم زمانی جدی‌تر می‌شود که مسابقات آسیایی، جام حذفی، اردوهای تیم ملی و تعطیلی‌های احتمالی نیز به برنامه اضافه شوند. سازمان لیگ باید از همان ابتدا تاریخ‌های جایگزین را مشخص کند؛ زیرا تعویق چند مسابقه می‌تواند نیم‌فصل دوم را با تراکم شدید مواجه سازد.

آزادی به شروع فصل نمی‌رسد؛ تختی هم آماده نیست

ورزشگاه آزادی یکی از اصلی‌ترین نقاط بحران فصل جدید است. مسئولان پروژه بازسازی اعلام کرده‌اند این ورزشگاه احتمالاً در اواسط یا اواخر شهریور قابل استفاده خواهد بود؛ بنابراین حداقل دو یا سه هفته ابتدایی لیگ را از دست می‌دهد.

درباره ورزشگاه تختی نیز اخبار امیدوارکننده‌ای وجود ندارد. مدیرکل ورزش و جوانان استان تهران در خرداد اعلام کرد این مجموعه به فصل جدید نمی‌رسد؛ زیرا برای اصلاح زمین باید زیرسازی انجام شود و چمن به‌طور کامل برداشته شود.

این وضعیت بیشترین فشار را به استقلال و پرسپولیس وارد می‌کند، اما مسئله فقط دو باشگاه پرطرفدار نیست. انتقال مسابقات آنها به ورزشگاه‌های دیگر، برنامه استفاده سایر تیم‌ها از همان زمین‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. میزبانی‌های متوالی می‌تواند کیفیت چمن را کاهش دهد و هزینه نگهداری را افزایش دهد.

سازمان لیگ باید پیش از شروع فصل، ورزشگاه اصلی و جایگزین هر ۱۸ تیم را همراه با ظرفیت، وضعیت نور، چمن، VAR و مجوزهای ایمنی اعلام کند. تعیین ورزشگاه در فاصله چند روز تا مسابقه، برنامه‌ریزی بلیت‌فروشی، سفر هواداران و آماده‌سازی تیم میهمان را مختل می‌کند.

تورم ۸۳.۹ درصدی چگونه به فوتبال منتقل می‌شود؟

براساس گزارش بانک مرکزی، تورم نقطه‌به‌نقطه مناطق شهری در تیر ۱۴۰۵ به ۸۳.۹ درصد و تورم سالانه به ۶۱.۴ درصد رسیده است. شاخص قیمت گروه کالا نسبت به تیر سال قبل ۱۲۱.۵ درصد رشد کرده، در حالی که تورم نقطه‌ای خدمات ۴۸ درصد بوده است.

در متن اولیه گفته شده بود شش گروه اصلی تورمی بیش از ۱۰۰ درصد داشته‌اند و برای مسکن، پوشاک، تحصیل و تفریح نیز درصدهای جداگانه‌ای ذکر شده بود. این ارقام ممکن است از نمودار جزئی بانک مرکزی استخراج شده باشند، اما در نسخه متنی گزارش رسمی که در دسترس قرار گرفته، همه این درصدهای نقطه‌ای به‌صورت تفکیک‌شده درج نشده‌اند. بنابراین برای انتشار حرفه‌ای، بهتر است فقط اعداد قابل تأیید یا تصویر کامل جدول رسمی استفاده شود.

بانک مرکزی اعلام کرده در تیرماه، قیمت پوشاک و کفش ۴.۶ درصد، مسکن و حامل‌های انرژی حدود ۵.۹ درصد، لوازم خانه ۵.۱ درصد، بهداشت و درمان ۴.۹ درصد و رستوران و هتل ۳.۸ درصد نسبت به خرداد افزایش یافته است. حمل‌ونقل نیز تورم ماهانه ۲.۴ درصدی داشته است.

این افزایش‌ها مستقیماً به بودجه باشگاه‌ها منتقل می‌شوند. هزینه لباس و تجهیزات، اجاره زمین، اقامت در هتل، غذای تیم، خدمات پزشکی، اتوبوس، هواپیما و دستمزد کارکنان افزایش می‌یابد. قراردادهایی که چند ماه قبل بسته شده‌اند نیز ممکن است با واقعیت هزینه‌های روز هماهنگ نباشند.

هتل و پرواز؛ بحرانی که پیش‌تر لیگ را متوقف کرد

نگرانی باشگاه‌ها درباره هتل صرفاً یک پیش‌بینی نظری نیست. مهدی تاج پیش‌تر گفته بود یکی از دلایل عملی‌نشدن ادامه متمرکز لیگ گذشته، نبود ظرفیت کافی در هتل‌ها بود. طبق توضیح او، بخشی از مراکز اقامتی در اختیار خانواده‌های آسیب‌دیده از جنگ قرار داشت و امکان استقرار هم‌زمان تیم‌ها فراهم نشد.

در فصل جدید، مسابقات قرار است به شکل رفت‌وبرگشت در شهرهای مختلف برگزار شود، اما کمبود پرواز یا تغییر ناگهانی برنامه خطوط هوایی می‌تواند سفر تیم‌ها را مختل کند. درباره میزان دقیق کاهش پروازها آمار رسمی و جامعی منتشر نشده؛ بنابراین ادعای «کاهش چشمگیر» باید با احتیاط نوشته شود. بااین‌حال، افزایش قیمت بلیت و محدودبودن گزینه‌های سفر، ریسک واقعی برنامه‌ریزی باشگاه‌هاست.

تیم‌ها باید مسیرهای جایگزین زمینی، هتل دوم، زمان ورود زودتر و ذخیره مالی برای افزایش هزینه‌ها را در برنامه خود قرار دهند. تیمی که تنها براساس ارزان‌ترین پرواز برنامه‌ریزی کند، ممکن است با یک لغو یا تأخیر، مسابقه و ریکاوری بازیکنان را به خطر بیندازد.

آیا برگزاری یک لیگ گران در اقتصاد تورمی قابل دفاع است؟

این پرسش که در شرایط سخت اقتصادی چرا باید هزاران میلیارد تومان در فوتبال هزینه شود، پاسخ ساده‌ای ندارد. فوتبال حرفه‌ای یک فعالیت اقتصادی، رسانه‌ای و اجتماعی است و توقف کامل آن نیز باعث از بین رفتن شغل، درآمد تبلیغاتی و چرخه باشگاه‌ها می‌شود.

مسئله اصلی صرفاً «برگزاری یا برگزارنکردن» نیست؛ مسئله نحوه تأمین و مصرف بودجه است. اگر باشگاهی از منابع عمومی استفاده می‌کند، باید قرارداد بازیکنان، هزینه مدیران، کمیسیون واسطه‌ها و صورت‌های مالی خود را شفاف کند. نگرانی درباره هدررفت پول عمومی زمانی کاهش می‌یابد که پرداخت‌ها قابل ردیابی و تصمیم‌ها قابل حسابرسی باشند.

به‌کاربردن اتهام‌هایی مانند پول‌شویی، ارتشا، دزدی یا فساد سازمان‌یافته درباره اشخاص و نهادهای مشخص، بدون حکم قضایی یا اسناد قابل استناد، از نظر حقوقی پرریسک است. گزارش تحلیلی می‌تواند بر نبود شفافیت، ضعف نظارت و احتمال تضاد منافع تمرکز کند، اما اثبات جرم نیازمند رأی مرجع صالح است.

سازمان لیگ برای عبور از بحران چه باید بکند؟

نخستین ضرورت، انتشار یک برنامه اضطراری است. سازمان لیگ باید مشخص کند در صورت اختلال امنیتی، بسته‌شدن فرودگاه، آماده‌نبودن ورزشگاه یا لغو مسابقه، چه سازوکاری اجرا می‌شود.

دومین ضرورت، شفاف‌سازی سهمیه آسیایی است. فدراسیون باید متن مصوبه هیئت‌رئیسه، تاریخ ارسال نام گل‌گهر، پاسخ‌های AFC و مبنای برگزاری پلی‌آف را منتشر کند. پرونده چادرملو فقط با بیانیه‌های کلی حل نمی‌شود.

سومین اقدام، کنترل مالی مبتنی بر اسناد است. سقف بودجه‌ای که ضمانت اجرای واقعی ندارد، جلوی افزایش قراردادها را نمی‌گیرد. ارزیابی منبع درآمد، بدهی قطعی، تعهدات ارزی و توان پرداخت تا پایان فصل، اهمیت بیشتری از تعیین یک عدد عمومی برای همه باشگاه‌ها دارد.

چهارمین مسئله، تضمین ورزشگاه و سفر است. هر باشگاه باید پیش از شروع مسابقات، ورزشگاه اصلی و جایگزین، قرارداد هتل، مسیر سفر و تأمین مالی حداقل چند ماه نخست را به سازمان لیگ ارائه دهد.

پرچالش‌ترین فصل تاریخ فوتبال ایران؟

توصیف فصل بیست‌وششم به‌عنوان «پرچالش‌ترین فصل تاریخ لیگ» هنوز یک ارزیابی و نه واقعیت اثبات‌شده است؛ اما نشانه‌های هشداردهنده کم نیستند. لیگ گذشته نیمه‌تمام مانده، نماینده سوم آسیا درگیر یک بحران اداری است، تعداد تیم‌ها افزایش یافته، ورزشگاه‌های اصلی تهران آماده نیستند و هزینه‌های عمومی با سرعت بالایی رشد کرده‌اند.

بااین‌حال، بحران لزوماً به معنای شکست قطعی نیست. برنامه‌ریزی شفاف، انتشار تصمیم‌ها، ایجاد ذخیره زمانی، نظارت مالی و پذیرش مسئولیت اشتباهات می‌تواند بخشی از ریسک را کنترل کند.

مشکل فوتبال ایران کمبود امید نیست؛ کمبود سازوکاری است که در شرایط ناپایدار نیز بتواند مسابقات را منظم، عادلانه و قابل پیش‌بینی نگه دارد. اگر فصل جدید بدون چنین سازوکاری آغاز شود، یک لغو پرواز، یک ورزشگاه ناآماده یا یک تصمیم اداری دیگر می‌تواند کل جدول و اعتبار مسابقات را دوباره زیر سؤال ببرد.