استقلال هم جام لیگ را میخواهد، هم جام حذفی را؛ ادعای تازهای که فوتبال ایران را به چالش کشید
سعید فتاحی تأکید کرده است باشگاه استقلال از طریق نامهنگاری و برگزاری جلسه، مطالبه قهرمانی خود را پیگیری میکند. به گفته او، در بسیاری از لیگهایی که بهدلیل کرونا یا شرایط اضطراری نیمهتمام ماندند، تیم صدرنشین بهعنوان قهرمان معرفی شد و استقلال نیز باید از همین رویه برخوردار شود. او مدعی است در بیش از ۷۰ درصد نمونههای مشابه، جام به تیم صدر جدول رسیده است.
فتاحی استدلال میکند استقلال علاوه بر صدرنشینی، بهعنوان تیم نخست ایران برای حضور در لیگ نخبگان آسیا معرفی شده و نمیتوان این باشگاه را برای سهمیه آسیایی تیم اول دانست، اما در رقابت داخلی از معرفی آن بهعنوان قهرمان خودداری کرد. او تصمیمگیری متفاوت درباره این دو موضوع را برخوردی سلیقهای توصیف کرده است.
استقلال با چه اختلافی صدرنشین بود؟
جدول رسمی سازمان لیگ نشان میدهد استقلال در زمان توقف مسابقات، پس از انجام ۲۲ بازی با ۴۱ امتیاز در صدر قرار داشت. تراکتور و سپاهان هر دو با ۳۹ امتیاز در رتبههای دوم و سوم بودند؛ بنابراین اختلاف استقلال با نزدیکترین تعقیبکنندگان فقط دو امتیاز بود. از فصل ۳۰ هفتهای نیز هشت مسابقه برای هرکدام از این سه تیم باقی مانده بود.
استقلال در مقایسه با پرسپولیس، تیم ششم جدول، هفت امتیاز برتری داشت؛ اما معیار رقابت قهرمانی، فاصله با تیم دوم و سوم است. استفاده از عبارت «صدرنشینی با اختلاف» از نظر جایگاه جدول قابلدرک است، ولی نباید این تصور را ایجاد کند که قهرمانی آبیها از نظر ریاضی قطعی شده بود. با وجود ۲۴ امتیاز باقیمانده، تراکتور، سپاهان و حتی چند تیم دیگر همچنان امکان تغییر جدول را داشتند.
این موضوع به معنای بیاعتباربودن مطالبه استقلال نیست. آبیها آخرین تیم صدرنشین در جدول رسمی بودند و تمام امتیازهایشان در مسابقات برگزارشده به دست آمده بود. بااینحال، سازمان لیگ برای اهدای جام باید توضیح دهد آیا آییننامه مسابقات، صدرنشینی پس از انجام حدود ۷۳ درصد فصل را برای تعیین قهرمان کافی میداند یا خیر.
آیا معرفی استقلال به آسیا به معنای تأیید قهرمانی است؟
کنفدراسیون فوتبال آسیا، استقلال و تراکتور را در فهرست تیمهای ایرانی حاضر در لیگ نخبگان آسیا قرار داده است. AFC اعلام کرده ترکیب تیمهای فصل ۲۷-۲۰۲۶ براساس مقررات ورود به مسابقات، سهمیهبندی کشورها و فهرست باشگاههای دارای مجوز تعیین شده است.
این معرفی، استدلال سیاسی و ورزشی استقلال را تقویت میکند، زیرا آبیها در جایگاه بالاتر جدول برای سهمیه سطح اول آسیا انتخاب شدند. بااینحال، ورود به لیگ نخبگان لزوماً معادل صدور حکم قهرمانی داخلی نیست. معرفی نماینده آسیایی یک اقدام اداری برای پرکردن سهمیه کشور است، درحالیکه اهدای جام باید براساس مقررات داخلی، مصوبه مرجع صالح و تعیین رسمی ردهبندی نهایی فصل انجام شود.
به بیان دیگر، استقلال میتواند بپرسد چگونه برای حضور در آسیا تیم اول شناخته شده، اما جام دریافت نمیکند؛ سازمان لیگ نیز ممکن است پاسخ دهد تعیین نمایندگان آسیایی اجتنابناپذیر بوده، درحالیکه نتیجه قهرمانی با توجه به باقیماندن هشت هفته قطعی نبوده است. حل اختلاف به متن آییننامه بستگی دارد، نه صرفاً جایگاه ثبتشده در فهرست AFC.
ادعای قهرمانی صدرنشین در «بیش از ۷۰ درصد» موارد چقدر دقیق است؟
عدد ۷۰ درصد بدون ارائه فهرست کشورها، تعداد لیگهای بررسیشده و تعریف «فصل نیمهتمام» قابل راستیآزمایی نیست. فتاحی مشخص نکرده این درصد فقط به لیگهای حرفهای مردان، لیگهای اروپایی، تمام کشورهای عضو فیفا یا رقابتهای تعطیلشده در دوران کرونا مربوط است.
رویه کشورهای مختلف در دوران کرونا یکسان نبود. در اسکاتلند، فصل ۲۰-۲۰۱۹ با استفاده از میانگین امتیاز هر مسابقه پایان یافت و سلتیک بهعنوان قهرمان معرفی شد. در مقابل، فدراسیون فوتبال هلند فصل همان سال را بدون معرفی قهرمان به پایان رساند؛ آژاکس و آلکمار نیز هنگام توقف مسابقات امتیاز برابر داشتند.
بخش بزرگی از لیگهای مطرح نیز پس از وقفه از سر گرفته شدند و قهرمان خود را در زمین مشخص کردند. بنابراین، نمونههای بینالمللی میتوانند برای هر دو طرف پرونده مورد استناد قرار گیرند. استقلال میتواند به لیگهایی اشاره کند که صدرنشین را قهرمان شناختند و مخالفان اهدای جام نیز میتوانند نمونههایی را مطرح کنند که بدون قهرمان پایان یافتند.
در نتیجه، ادعای «بیش از ۷۰ درصد» تا زمانی که گزارش آماری و روش محاسبه آن منتشر نشود، باید بهعنوان ادعای مدیر استقلال نقل شود، نه یک آمار اثباتشده جهانی.
ماجرای امضای علی تاجرنیا چه شد؟
یکی از مهمترین موانع استقلال، ادعای وجود صورتجلسهای است که براساس آن مدیران باشگاهها با پایان یا فریزشدن مسابقات همراهی کردهاند. حجت کریمی این امضا را نشانه پذیرش پایان لیگ بدون معرفی قهرمان دانسته بود؛ اما فتاحی میگوید هیچ توافقی برای صرفنظرکردن استقلال از جام وجود نداشته است.
براساس توضیح فتاحی، علی تاجرنیا فقط همراهی استقلال با سازمان لیگ و فدراسیون فوتبال را امضا کرده و این امضا به معنای پذیرش قهرمان اعلامنشدن آبیها نبوده است. او همچنین گفته استقلال نخستین باشگاهی بود که پس از اعلام آتشبس تمریناتش را برای ادامه فصل آغاز کرد.
اثر حقوقی امضا فقط با انتشار متن کامل صورتجلسه مشخص میشود. اگر در سند بهصراحت عبارت «پایان فصل بدون معرفی قهرمان» آمده و نماینده استقلال آن را بدون قید امضا کرده باشد، موضع باشگاه تضعیف خواهد شد. اگر صورتجلسه صرفاً درباره توقف مسابقات یا همراهی با تصمیمهای اجرایی باشد، استقلال میتواند همچنان ادعا کند حق مطالبه جام را از خود سلب نکرده است.
تا زمانی که تمام صفحات صورتجلسه، متن مصوبه، قیدهای احتمالی و امضاها منتشر نشوند، سخنان دو طرف در حد روایتهای متعارض باقی میماند. انتشار صرف صفحه امضا نیز کافی نیست؛ زیرا ارزش امضا به عبارتی وابسته است که بالای آن نوشته شده است.
پیشنهاد استقلال برای برگزاری جام حذفی در ۱۰ روز
استقلال علاوه بر جام لیگ، خواستار ادامه جام حذفی است. هشت تیم استقلال، گلگهر، فولاد خوزستان، پیکان، سایپا، ملوان، خیبر خرمآباد و شمسآذر به مرحله یکچهارم نهایی رسیدهاند. برای تعیین قهرمان چهار مسابقه در یکچهارم نهایی، دو دیدار در نیمهنهایی و یک فینال لازم است؛ یعنی در مجموع هفت مسابقه.
فتاحی پیشنهاد داده چهار مسابقه مرحله نخست برگزار شود، چهار روز بعد دو بازی نیمهنهایی انجام شود و سپس فینال برگزار شود. از نظر تعداد مسابقه، پایاندادن جام در بازهای هشت تا ۱۰ روزه امکانپذیر است و پیشتر نیز احتمال برگزاری متمرکز این رقابتها در مدت هشت روز مطرح شده بود.
اما محاسبه هفت مسابقه فقط سادهترین بخش برنامه است. سازمان لیگ باید ابتدا قرعهکشی کند، ورزشگاه یا شهر میزبان را تعیین کند، مجوزهای امنیتی و پزشکی بگیرد، قرارداد و ثبت بازیکنان را بررسی کند و درباره استفاده از فهرست فصل گذشته یا فصل جدید تصمیم بگیرد.
فاصله چهارروزه میان مراحل از نظر ریکاوری قابل مدیریت است، اما اگر تیمی به وقت اضافه و ضربات پنالتی برود، فشار بدنی آن افزایش پیدا میکند. تیمها همچنین در مرحله آمادهسازی فصل جدید قرار دارند و ممکن است ترکیب، سرمربی یا قرارداد بازیکنانشان نسبت به زمان برگزاری مرحله یکهشتم نهایی تغییر کرده باشد.
جام حذفی با بازیکنان فصل گذشته یا ترکیب جدید؟
این یکی از مهمترین پرسشهای حلنشده است. جام حذفی مورد بحث متعلق به فصل گذشته است، اما پنجره نقلوانتقالات باز شده و بعضی بازیکنان از باشگاههای خود جدا شدهاند. در مقابل، تیمها خریدهای جدیدی انجام دادهاند که هنگام آغاز این دوره از مسابقات عضو باشگاه نبودهاند.
سازمان لیگ باید مشخص کند باشگاهها با فهرست ثبتشده فصل گذشته وارد مسابقات میشوند یا اجازه استفاده از بازیکنان جدید را دارند. اجرای گزینه نخست ممکن است ناممکن باشد، زیرا قرارداد بعضی نفرات پایان یافته است؛ اجرای گزینه دوم نیز اعتراض تیمهایی را به دنبال دارد که معتقدند ماهیت رقابت در میانه مسیر تغییر کرده است.
شرایط بازیکنان خارجی، محرومیتها، کارتهای زرد، قراردادهای منقضیشده و انتقال بازیکنان میان دو تیم حاضر در جام نیز باید تعیین تکلیف شود. بدون تصویب مقررات انتقالی، برگزاری سریع مسابقات میتواند پس از هر بازی چند پرونده انضباطی و حقوقی ایجاد کند.
تعیین نماینده آسیا مانع برگزاری جام حذفی نیست
فتاحی میگوید معرفی یک تیم برای لیگ قهرمانان آسیا ۲ نباید باعث لغو ادامه جام حذفی شود. از نظر ورزشی، این استدلال قابل دفاع است؛ زیرا جام حذفی فقط ابزار تعیین سهمیه آسیایی نیست و یک عنوان رسمی مستقل در فوتبال ایران محسوب میشود.
ممکن است مهلت معرفی نمایندگان آسیا پایان یافته باشد و قهرمان دیرهنگام جام حذفی دیگر نتواند سهمیه فصل ۲۷-۲۰۲۶ را دریافت کند، اما این موضوع بهتنهایی مانع تعیین قهرمان داخلی نمیشود. AFC فهرست شرکتکنندگان فصل جدید را در ماه ژوئن منتشر کرده و این فهرست براساس سهمیهبندی، مقررات ورود و مجوز حرفهای تنظیم شده است.
در چنین شرایطی، سازمان لیگ باید پیش از شروع مسابقات به هشت تیم اعلام کند که قهرمانی جام حذفی چه آثاری خواهد داشت. اگر سهمیه آسیایی دیگر قابل تغییر نیست، باشگاهها باید بدانند رقابت فقط برای جام، پاداش و ثبت افتخار برگزار میشود.
شانس استقلال برای دریافت هر دو جام
استقلال برای جام لیگ یک مزیت مهم دارد: این تیم آخرین صدرنشین رسمی فصل بود. نقطه ضعف پرونده نیز فاصله دو امتیازی با دو رقیب و باقیماندن هشت هفته است. در نتیجه، شانس آبیها به وجود یا نبود بند روشن درباره شرایط اضطراری در آییننامه و متن مصوبه پایان فصل وابسته است.
در جام حذفی، مطالبه استقلال از نظر اصول رقابت ورزشی قویتر به نظر میرسد؛ زیرا هنوز هشت تیم حضور دارند و قهرمان میتواند با انجام هفت مسابقه در زمین تعیین شود. چالش اصلی این پرونده حقوق قهرمانی استقلال نیست، بلکه زمان، فهرست بازیکنان و شرایط برگزاری است.
سناریوی دریافت هر دو جام تنها در صورتی تحقق پیدا میکند که هیئترئیسه فدراسیون یا مرجع صالح، استقلال را قهرمان لیگ اعلام کند و آبیها سپس در سه مرحله جام حذفی رقبای خود را شکست دهند. صدرنشینی در لیگ هیچ امتیاز ورزشی مستقیمی برای جام حذفی ایجاد نمیکند و استقلال برای قهرمانی در رقابت دوم باید در زمین برنده شود.
دو جام در انتظار یک تصمیم شفاف
بحثی که سعید فتاحی مطرح کرده، فقط مطالبه یک باشگاه نیست. فوتبال ایران باید تعیین کند در فصلهایی که بهدلیل جنگ، بحران امنیتی یا رویدادهای پیشبینینشده متوقف میشوند، قهرمان، سقوطکنندگان و نمایندگان آسیایی با چه فرمولی مشخص خواهند شد.
تصمیمی که پس از پایان فصل و تحت فشار باشگاهها گرفته شود، همواره با اتهام برخورد سلیقهای روبهرو خواهد بود. راهحل پایدار، افزودن بندهای صریح به آییننامه است: حداقل تعداد مسابقات لازم برای معتبرشناختن جدول، روش محاسبه رتبهها، مرجع اعلام پایان فصل و تکلیف جام حذفی.
استقلال حق دارد مطالبه خود را پیگیری کند، اما برای دریافت جام باید بیش از صدرنشینی و معرفی آسیایی، به ماده قانونی مشخص استناد کند. سازمان لیگ نیز نمیتواند فقط با اشاره به باقیماندن مسابقات از پاسخگویی خودداری کند؛ این نهاد باید رأیی مستدل منتشر کند و توضیح دهد چرا فصل بدون قهرمان باقی مانده است.
در جام حذفی راهحل روشنتر است: هفت مسابقه، هشت تیم و یک قهرمان. مسئله این است که فدراسیون و سازمان لیگ باید پیش از شروع فصل جدید تصمیم بگیرند آیا اراده و امکان اجرایی لازم برای برگزاری این هفت بازی وجود دارد یا جام دیگری نیز بدون صاحب در بایگانی فوتبال ایران باقی خواهد ماند.