عربستان تا سال ۲۰۲۹ میزبان فینال نخبگان آسیا شد؛ امتیاز خانگی دائمی برای سعودی‌ها؟

کمیته اجرایی کنفدراسیون فوتبال آسیا روز پنج‌شنبه ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶، برابر با ۸ مرداد ۱۴۰۵، حق میزبانی موقت عربستان را برای سه دوره آینده دائمی کرد. فدراسیون فوتبال عربستان اکنون به‌طور رسمی میزبان مرحله پایانی لیگ قهرمانان نخبگان در فصل‌های ۲۷-۲۰۲۶، ۲۸-۲۰۲۷ و ۲۹-۲۰۲۸ خواهد بود.

عربستان پیش‌تر میزبان قطعی فصل‌های ۲۵-۲۰۲۴ و ۲۶-۲۰۲۵ شده بود و حق میزبانی سه فصل بعد را نیز به‌صورت مشروط در اختیار داشت. AFC در سال ۲۰۲۳ اعلام کرده بود ادامه این همکاری به ارزیابی کیفیت برگزاری دو دوره نخست وابسته است. کمیته اجرایی اکنون با مثبت دانستن عملکرد میزبان، دوره آزمایشی را به قرارداد سه‌ساله قطعی تبدیل کرده است.

این تصمیم به آن معناست که عربستان از زمان تغییر ساختار مسابقات در فصل ۲۵-۲۰۲۴، حداقل پنج دوره متوالی میزبان حساس‌ترین بازی‌های فوتبال باشگاهی آسیا خواهد بود.

اصلاح یک ابهام؛ همه مراحل حذفی در عربستان نیست

در برخی بازنشرهای خبری گفته شده عربستان میزبان «تمام مراحل حذفی» لیگ قهرمانان نخبگان خواهد بود؛ اما این تعبیر دقیق نیست. عنوان رسمی ACL Elite Finals به مرحله متمرکزی اطلاق می‌شود که هشت تیم برتر از یک‌چهارم نهایی وارد آن می‌شوند.

مرحله نهایی در مجموع هفت مسابقه تک‌بازی دارد: چهار دیدار یک‌چهارم نهایی، دو نیمه‌نهایی و یک فینال. مرحله یک‌هشتم نهایی در ساختار معمول مسابقات، پیش از ورود تیم‌ها به این تورنمنت متمرکز برگزار می‌شود. رویترز نیز تصمیم تازه را میزبانی متمرکز یک‌چهارم نهایی، نیمه‌نهایی و فینال توصیف کرده است.

البته در فصل ۲۶-۲۰۲۵، بعضی مسابقات یک‌هشتم نهایی منطقه غرب به دلیل شرایط ویژه به جده منتقل و به‌صورت تک‌بازی برگزار شدند؛ اما این تغییر استثنایی را نباید با قالب دائمی مرحله نهایی اشتباه گرفت.

الاهلی چگونه از دو میزبانی دو جام ساخت؟

مرحله نهایی دو فصل گذشته در جده برگزار شد و الاهلی عربستان هر دو جام را به دست آورد. این تیم در فینال فصل ۲۵-۲۰۲۴ با گل‌های گالنو و فرانک کسیه، کاوازاکی فرونتاله ژاپن را دو بر صفر شکست داد. بیش از ۵۸ هزار تماشاگر نیز مسابقه را در ورزشگاه ملک عبدالله تماشا کردند.

الاهلی در فصل ۲۶-۲۰۲۵ نیز از قهرمانی خود دفاع کرد. تیم عربستانی در فینال مقابل ماچیدا زلویا ژاپن با اخراج یک بازیکن ۱۰ نفره شد، اما در وقت اضافه با گل فراس البریکان یک بر صفر پیروز شد و دومین قهرمانی متوالی خود را جشن گرفت.

قهرمانی متوالی الاهلی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند میزبانی، نتیجه مسابقات را تعیین کرده است. این تیم از ترکیب گران‌قیمت و بازیکنان مطرح بین‌المللی برخوردار بود و در فصل نخست نیز تقریباً بدون شکست جام گرفت. بااین‌حال، بازی در شهر خود، حضور ده‌ها هزار هوادار و حذف سفر طولانی برای مرحله نهایی، مزایایی هستند که رقبای شرق آسیا از آنها برخوردار نبودند. این ارتباط، یک ارزیابی تحلیلی بر پایه محل برگزاری و نتایج دو دوره اخیر است.

لیگ نخبگان از ۲۴ به ۳۲ تیم افزایش یافت

همزمان با تمدید میزبانی عربستان، AFC اصلاحات ساختاری رقابت‌ها را نیز تصویب کرده است. لیگ قهرمانان نخبگان از فصل ۲۷-۲۰۲۶ با حضور ۳۲ باشگاه برگزار می‌شود؛ در حالی که مرحله لیگ در دو دوره نخست قالب جدید، ۲۴ تیم داشت. کنفدراسیون فوتبال آسیا ابتدا در ماه آوریل پیشنهاد توسعه مسابقات را مطرح و سپس فهرست دوره جدید را با عنوان «لیگ نخبگان توسعه‌یافته» منتشر کرد.

افزایش تعداد تیم‌ها قرار است فرصت حضور باشگاه‌های بیشتری از کشورهای مختلف را فراهم کند و مسیر رسیدن به مرحله حذفی را رقابتی‌تر سازد. براساس اصلاحات اعلام‌شده، قرعه‌کشی مرحله لیگ نیز با چهار سید انجام می‌شود و هر تیم برابر حریفانی از سیدهای مختلف قرار می‌گیرد. مسابقات روز پایانی در مناطق شرق و غرب نیز همزمان آغاز خواهند شد تا امکان تأثیرپذیری نتایج از بازی‌های زودتر کاهش یابد.

این توسعه از نظر تجاری نیز اهمیت دارد. افزایش تعداد باشگاه‌ها به معنای مسابقات بیشتر، بازارهای تلویزیونی گسترده‌تر و حضور حامیان مالی در کشورهای بیشتری است. در مقابل، برگزاری مرحله تعیین‌کننده در یک کشور ثابت می‌تواند این پرسش را ایجاد کند که آیا منافع حاصل از توسعه مسابقات به‌طور متوازن میان اعضای AFC توزیع می‌شود یا خیر.

چرا AFC دوباره عربستان را انتخاب کرد؟

عربستان برای دو دوره گذشته دو ورزشگاه اصلی جده، یعنی ورزشگاه شهر ورزشی ملک عبدالله و ورزشگاه شاهزاده عبدالله الفیصل، را در اختیار مسابقات قرار داد. این مجموعه‌ها میزبان هفت بازی مرحله پایانی بودند و AFC کیفیت امکانات، عملیات اجرایی و برگزاری مسابقات را موفق ارزیابی کرد.

برگزاری متمرکز برای کنفدراسیون چند مزیت اجرایی دارد. AFC می‌تواند تجهیزات کمک‌داور ویدئویی، تولید تلویزیونی، تبلیغات محیطی، نیروهای اجرایی و مراسم قهرمانی را در دو ورزشگاه نزدیک به یکدیگر مستقر کند. حامیان مالی نیز برنامه مشخص‌تری برای تبلیغات و پذیرایی تجاری خواهند داشت.

عربستان در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در میزبانی رویدادهای ورزشی انجام داده و علاوه بر جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷، میزبان جام جهانی فوتبال ۲۰۳۴ نیز خواهد بود. حفظ لیگ قهرمانان نخبگان تا سال ۲۰۲۹، بخشی دیگر از تمرکز رویدادهای بزرگ آسیایی و جهانی در این کشور است.

آیا باشگاه‌های عربستان مزیت ناعادلانه دارند؟

در مدل قدیمی لیگ قهرمانان آسیا، تیم‌های حاضر در مراحل حذفی دست‌کم بخشی از مسابقات را در ورزشگاه خانگی خود برگزار می‌کردند. فرمت متمرکز جدید، این حق را از هفت تیم می‌گیرد و فقط باشگاه‌های عربستانی می‌توانند در صورت صعود، مرحله نهایی را در کشور خود انجام دهند.

مزیت میزبانی فقط به حضور تماشاگر محدود نمی‌شود. آشنایی با آب‌وهوا، زمین‌های مسابقه، هتل‌ها، مسیرهای رفت‌وآمد و حذف پرواز بین‌المللی می‌تواند در تورنمنتی فشرده اثرگذار باشد. باشگاهی از ژاپن، کره جنوبی، استرالیا یا ایران باید سفر طولانی انجام دهد و در فاصله چند روز، احتمالاً سه مسابقه سنگین برگزار کند؛ درحالی‌که تیم سعودی در محیطی کاملاً آشنا حضور دارد.

در مقابل، AFC می‌تواند استدلال کند که حق میزبانی از طریق فرآیند انتخاب میزبان اعطا شده و باشگاه‌های سعودی نیز برای رسیدن به مرحله نهایی باید مانند سایر تیم‌ها از مرحله لیگ و یک‌هشتم نهایی عبور کنند. میزبانی همچنین تضمین‌کننده قهرمانی نیست و ممکن است در دوره‌های آینده هیچ نماینده‌ای از عربستان به فینال نرسد.

بااین‌حال، ثبت دو قهرمانی الاهلی در دو دوره‌ای که جده میزبان بوده، حساسیت‌ها را افزایش داده است. تمدید این مدل برای سه فصل دیگر به این معناست که انتقاد درباره عدالت رقابتی حداقل تا سال ۲۰۲۹ ادامه خواهد داشت.

چه چیزی برای نمایندگان ایران تغییر می‌کند؟

نمایندگان ایران در صورت عبور از مرحله لیگ و یک‌هشتم نهایی، برای ادامه رقابت باید راهی عربستان شوند. آنها دیگر فرصت میزبانی از یک تیم شرق آسیا یا سعودی در مرحله یک‌چهارم نهایی را نخواهند داشت و تکلیف صعود در یک مسابقه تک‌بازی مشخص می‌شود.

فرمت تک‌بازی می‌تواند برای تیم‌های ایرانی هم فرصت و هم تهدید باشد. در مسابقات رفت‌وبرگشت، کیفیت و عمق ترکیب معمولاً نقش بیشتری پیدا می‌کند؛ اما در یک بازی، اتفاقاتی مانند اخراج، پنالتی یا یک ضدحمله می‌تواند سرنوشت تیم قدرتمندتر را نیز تغییر دهد. از سوی دیگر، نماینده ایران باید بدون حمایت گسترده هواداران خود برابر باشگاه‌هایی قرار گیرد که ممکن است در همان کشور میزبان بازی کنند.

افزایش مسابقات به ۳۲ تیم می‌تواند راه حضور کشورهای بیشتری را باز کند، اما مسیر رسیدن به جام همچنان از جده یا یکی دیگر از شهرهای عربستان عبور خواهد کرد.

عربستان برنده بزرگ تصمیم AFC

تمدید میزبانی فقط یک موفقیت ورزشی نیست. مسابقات مرحله نهایی باعث ورود تیم‌ها، مدیران، خبرنگاران، هواداران و حامیان تجاری به عربستان می‌شود و شهر میزبان را برای چند هفته به مرکز فوتبال باشگاهی آسیا تبدیل می‌کند.

باشگاه‌های سعودی نیز از فرصت تماشای مستقیم مسابقات، درآمدهای جانبی و فضای رسانه‌ای گسترده‌تر بهره می‌برند. مهم‌تر از همه، بازیکنان بزرگ لیگ عربستان برای کسب مهم‌ترین جام باشگاهی قاره مجبور نیستند مرحله نهایی را خارج از کشور خود برگزار کنند.

تصمیم جدید AFC در بخش اجرایی قابل توضیح است، اما از منظر عدالت ورزشی همچنان محل بحث خواهد بود. عربستان کیفیت میزبانی خود را ثابت کرده، ولی پنج دوره متوالی میزبانی مرحله نهایی در یک کشور، توازن سنتی میان شرق و غرب آسیا را تغییر می‌دهد.

از فصل آینده تعداد مدعیان از ۲۴ به ۳۲ تیم افزایش پیدا می‌کند، اما مقصد نهایی همه آنها از پیش مشخص است: عربستان. اکنون باید دید آیا الاهلی یا یکی دیگر از غول‌های سعودی از مزیت میزبانی برای سومین قهرمانی متوالی استفاده می‌کند یا تیمی از خارج این کشور، جام را در خانه میزبان بالای سر خواهد برد.