رضا هلالی؛ مداحی که در هرندی فقط روضه نخواند | مسئولان «تکیه‌گاه آقا مرتضی علی(ع)» را جدی‌تر ببینند

رضا هلالی می‌توانست مانند بسیاری از چهره‌های شناخته‌شده مذهبی، هیئت خود را در منطقه‌ای برخوردارتر و در فضایی آرام‌تر برپا کند؛ جایی که هم مخاطب بیشتری داشته باشد و هم با دشواری‌های هرندی روبه‌رو نشود.

اما او هیئت خود را به یکی از مناطق آسیب‌دیده جنوب تهران برد؛ تصمیمی که حتی به گفته خودش باعث شد بخشی از مخاطبان همیشگی‌اش دیگر در جلسات حضور پیدا نکنند. با این حال، هلالی ماند تا هیئت‌الرضا و تکیه‌گاه آقا مرتضی علی(ع) در کنار روضه و عزاداری، به محلی برای رسیدگی به مشکلات مردم تبدیل شود. 

این انتخاب را نمی‌توان تنها یک جابه‌جایی جغرافیایی دانست. حضور یک چهره شناخته‌شده در محله هرندی، یعنی پذیرفتن مسئولیتی که بسیاری از افراد و حتی بعضی دستگاه‌ها ترجیح می‌دهند از کنار آن عبور کنند.

سفره‌ای که هر شب پهن می‌شود

براساس آخرین گزارش عمومی منتشرشده در بهمن ۱۴۰۳، در تکیه‌گاه آقا مرتضی علی(ع) هر شب حدود ۵۰۰ پرس غذای گرم برای شام پخته و توزیع می‌شد؛ کاری که با کمک مردم و خیران ادامه پیدا کرده است.

پخت روزانه صدها پرس غذا تنها یک اقدام مناسبتی در ماه محرم یا رمضان نیست. تأمین مستمر مواد غذایی، نیروی انسانی، آشپزخانه و هزینه‌های جانبی، نشان‌دهنده فعالیت یک شبکه اجتماعی مردمی است که هر شب باید دوباره از ابتدا کار خود را آغاز کند. 

افرادی بر سر این سفره می‌نشینند که برخی از آنان بی‌خانمان، گرفتار اعتیاد یا محروم از یک وعده غذای گرم هستند. برای این افراد، تکیه تنها محل برگزاری مراسم مذهبی نیست؛ گاهی آخرین جایی است که بدون تحقیر و پرسش‌های آزاردهنده می‌توانند وارد آن شوند.

از حمام کارتن‌خواب‌ها تا درمان دندان‌های آسیب‌دیدگان

فعالیت تکیه‌گاه به توزیع غذا محدود نمانده است. وقتی مسئولان مجموعه دیدند برخی از مراجعه‌کنندگان امکان استحمام و رسیدگی به بهداشت شخصی خود را ندارند، برای آنان حمام ایجاد کردند و حتی آرایشگر به مجموعه آوردند.

پس از آن، مشکلات شدید دهان و دندان افراد درگیر اعتیاد مورد توجه قرار گرفت. گزارش‌های منتشرشده از ایجاد فضای دندان‌پزشکی و تجهیز آن با دو یونیت برای درمان رایگان اهالی نیازمند و افراد گرفتار اعتیاد حکایت دارد. 

این اقدامات شاید روی کاغذ ساده به نظر برسند، اما هرکس اندکی با آسیب‌های اجتماعی آشنا باشد می‌داند بازگرداندن کرامت، ظاهر آراسته و سلامت اولیه به یک فرد بی‌خانمان، می‌تواند نخستین گام برای بازگشت او به خانواده و جامعه باشد.

حمایت از صدها خانواده و کمک به ترک اعتیاد

براساس گزارش بهمن ۱۴۰۳، تکیه‌گاه حدود ۸۰۰ خانواده را تحت حمایت داشته و متناسب با وضعیت آنان، بخشی از هزینه‌های معاینات و خدمات پزشکی را نیز پرداخت می‌کرده است. 

رضا هلالی پیش‌تر نیز اعلام کرده بود افرادی که با اراده و رضایت شخصی برای ترک اعتیاد مراجعه کنند، برای درمان به کمپ معرفی می‌شوند و در مدت درمان، خانواده آنان نیز از حمایت معیشتی برخوردار خواهند شد. 

این نکته اهمیت زیادی دارد. درمان اعتیاد فقط فرستادن یک فرد به کمپ نیست. خانواده‌ای که نان‌آور یا یکی از اعضای اصلی آن برای درمان بستری می‌شود، ممکن است با فشار اقتصادی بیشتری مواجه شود. حمایت از خانواده در دوره درمان، بخشی از همان حلقه مفقوده‌ای است که در بسیاری از برنامه‌های رسمی دیده نمی‌شود.

از نگهداری کودکان تا تأمین هزینه تحصیل و درمان

دامنه فعالیت تکیه‌گاه آقا مرتضی علی(ع) تنها به اطعام و حمایت‌های مقطعی محدود نمی‌شود. این مجموعه دو مرکز نگهداری مجزا برای کودکان راه‌اندازی کرده است؛ مرکز «پسران آفتاب» با ظرفیت ۱۲ نفر و مرکز «دختران مهتاب» با ظرفیت ۸ نفر.

هزینه نگهداری کودکان، حقوق مربیان، تحصیل، درمان و دیگر نیازهای روزمره آنان از سوی این مجموعه تأمین می‌شود؛ مسئولیتی مستمر و سنگین که تنها با فراهم‌کردن یک محل اقامت پایان نمی‌یابد و نیازمند پشتیبانی شبانه‌روزی، نیروی متخصص و منابع مالی پایدار است.

در کنار نگهداری و حمایت معیشتی، برای کودکان جلسات روضه و برنامه‌های مناسبتی، کلاس‌های قرآن، شعر، نقاشی و دوره‌های آموزشی مختلف برگزار می‌شود تا فعالیت مجموعه فقط به تأمین نیازهای اولیه محدود نماند و رشد فرهنگی، آموزشی و روحی کودکان نیز مورد توجه قرار گیرد.

غذای گرم و نان رایگان برای اهالی محله

در آشپزخانه تکیه‌گاه هر روز برای اهالی محله غذای گرم پخته می‌شود. این سفره تنها در ایام خاص مذهبی برپا نیست و بخشی از خدمت روزانه مجموعه به خانواده‌های کم‌برخوردار و نیازمندان محله به شمار می‌رود.

توزیع نان رایگان نیز از دیگر خدمات مستمر تکیه‌گاه است؛ اقدامی ساده اما مؤثر که در شرایط دشوار اقتصادی می‌تواند بخشی از هزینه روزانه خانواده‌های نیازمند را کاهش دهد.

درمانگاه و مرکز اشتغال‌زایی در دست اقدام

فعالیت‌های توسعه‌ای تکیه‌گاه نیز ادامه دارد و ساخت درمانگاه و مرکز اشتغال‌زایی در دستور کار قرار گرفته است. راه‌اندازی درمانگاه می‌تواند دسترسی اهالی کم‌برخوردار به خدمات پزشکی را تسهیل کند و مرکز اشتغال‌زایی نیز با ایجاد مهارت و فرصت درآمد، حمایت از نیازمندان را از کمک‌های مقطعی به توانمندسازی پایدار نزدیک‌تر خواهد کرد.

همین گستردگی خدمات نشان می‌دهد تکیه‌گاه آقا مرتضی علی(ع) صرفاً محل برگزاری مراسم مذهبی نیست؛ بلکه به یک پایگاه اجتماعی، تربیتی، حمایتی و فرهنگی در محله هرندی تبدیل شده است. مجموعه‌ای که هم‌زمان هزینه نگهداری کودکان، حقوق مربیان، تحصیل و درمان آنان را تأمین می‌کند، هر روز غذای گرم می‌پزد، نان رایگان توزیع می‌کند و برای ساخت درمانگاه و ایجاد اشتغال قدم برمی‌دارد، شایسته توجه بسیار جدی‌تر دستگاه‌های مسئول است.

حمایت از چنین مجموعه‌ای، حمایت شخصی از رضا هلالی یا یک هیئت خاص نیست؛ بلکه پشتیبانی از ظرفیتی مردمی است که بخشی از وظایف برزمین‌مانده نهادهای اجتماعی، حمایتی، درمانی و شهری را با کمک خیران و نیروهای داوطلب بر دوش گرفته است.

چرا مسئولان فقط نظاره‌گر باشند؟

پرسش اصلی اینجاست: مجموعه‌ای مردمی که غذا توزیع می‌کند، از خانواده‌های نیازمند حمایت می‌کند، برای افراد بی‌خانمان حمام می‌سازد، خدمات دندان‌پزشکی فراهم می‌کند و برای ترک اعتیاد و کاهش آسیب‌های اجتماعی تلاش می‌کند، چرا باید بخش مهمی از مسیر خود را تنها با کمک‌های پراکنده مردمی طی کند؟

وظیفه اصلی مقابله با اعتیاد، بی‌خانمانی، فقر، کودکان بدسرپرست و آسیب‌های اجتماعی بر عهده یک مداح یا یک هیئت نیست. این مسئولیت قانونی و مستقیم نهادهایی مانند شهرداری، سازمان بهزیستی، وزارت بهداشت، ستاد مبارزه با مواد مخدر و دیگر دستگاه‌های اجتماعی است.

قرار نیست تکیه‌گاه جای دولت و نهادهای عمومی را بگیرد؛ اما وقتی یک ظرفیت مردمی معتبر، ریشه‌دار و مورد اعتماد اهالی شکل گرفته، نادیده گرفتن آن نیز قابل قبول نیست.

رضا هلالی در یکی از گفت‌وگوهای خود مدعی شده بود برخی نهادها به‌جای همراهی، فعالیت تکیه‌گاه را «گداپروری» معرفی کرده‌اند. این ادعا تاکنون به‌صورت مستقل و با نام دستگاه مشخصی اثبات نشده، اما حتی طرح چنین گلایه‌ای نشان می‌دهد میان فعالان میدانی و برخی ساختارهای اداری، فاصله قابل توجهی وجود دارد. 

حمایت ویژه، نه امتیاز شخصی

مطالبه حمایت از تکیه‌گاه آقا مرتضی علی(ع)، مطالبه اعطای امتیاز شخصی به رضا هلالی نیست. موضوع، حمایت از یک الگوی موفق خدمت‌رسانی محله‌محور است.

این حمایت باید قانونی، شفاف و قابل نظارت باشد؛ برای نمونه تأمین پزشک و کادر درمانی داوطلب، تسهیل مجوزهای درمانی و اجتماعی، اختصاص امکانات شهری، مشارکت در تکمیل مراکز نیمه‌تمام، تأمین مددکار و روان‌شناس و ایجاد ارتباط مستقیم میان تکیه و دستگاه‌های مسئول.

مسئولان نباید تنها در ایام محرم به هیئت‌ها سر بزنند، عکس یادگاری بگیرند و درباره ظرفیت‌های مردمی سخنرانی کنند. حمایت واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که در روزهای عادی سال، هنگام تهیه دارو، غذای گرم، هزینه درمان و بازگرداندن یک فرد گرفتار اعتیاد به خانواده، کنار این مجموعه‌ها بایستند.

رضا هلالی را فقط روی منبر نبینیم

ممکن است افراد درباره سبک مداحی، دیدگاه‌ها یا عملکرد رسانه‌ای رضا هلالی نظرات متفاوتی داشته باشند؛ اما قضاوت درباره فعالیت اجتماعی او باید منصفانه و مستقل از این اختلاف‌نظرها باشد.

او در محله‌ای ایستاده که بسیاری فقط هنگام انتشار گزارش‌های آسیب‌شناسانه نامش را به زبان می‌آورند. اعتبار اجتماعی خود را به میان افرادی برده که معمولاً سهمشان از جامعه، طردشدن و دیده‌نشدن است.

تکیه‌گاه آقا مرتضی علی(ع) بی‌نقص نیست و مانند هر مجموعه دیگری باید فعالیت‌های مالی، درمانی و حمایتی آن شفاف و قابل ارزیابی باشد؛ اما وجود کاستی‌های احتمالی، دلیل مناسبی برای نادیده گرفتن اصل این خدمت نیست.

امروز مسئولان تهران باید به‌جای تماشای فعالیت رضا هلالی و نیروهای مردمی همراه او، با حفظ استقلال تکیه‌گاه در کنارشان قرار گیرند. هرندی به سخنرانی و وعده تازه نیاز ندارد؛ به همکاری واقعی، امکانات پایدار و مسئولانی نیاز دارد که به اندازه نیروهای داوطلب حاضر در میدان، برای حل مشکلات مردم وقت و اعتبار بگذارند.