شکست بزرگ اینفانتینو؛ فیفا طرح فروش بخشی از منافع جام جهانی را کنار گذاشت

فدراسیون جهانی فوتبال جمعه ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶ رسماً اعلام کرد پیشنهاد تشکیل شرکت «FIFA Forward Enterprise» دیگر دنبال نخواهد شد. این تصمیم تنها چند روز پس از رونمایی از پروژه‌ای گرفته شد که اینفانتینو آن را فرصتی طلایی برای افزایش درآمد و توسعه فوتبال در کشورهای عضو معرفی کرده بود.

رئیس فیفا در بیانیه جدید خود پذیرفت این طرح اختلافاتی ایجاد کرده که ادامه آن را با هدف اولیه پروژه، یعنی اتحاد و پیشرفت فوتبال، ناسازگار کرده است. جمله تعیین‌کننده بیانیه نیز کاملاً صریح بود: «این پیشنهاد اجرایی نخواهد شد.»

پروژه FIFA Forward Enterprise چه بود؟

فیفا قصد داشت حقوق تجاری و بخش اجرایی مسابقات خود را در شرکت زیرمجموعه‌ای به نام FIFA Forward Enterprise یا به اختصار FFE متمرکز کند. حق پخش تلویزیونی، قراردادهای اسپانسری، صدور مجوز تجاری، فروش بلیت، خدمات مهمان‌نوازی و فعالیت‌های اقتصادی جدید از جمله حوزه‌هایی بودند که می‌توانستند زیر چتر این شرکت قرار گیرند.

طبق گزارش رویترز، ارزش احتمالی FFE حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد شده بود و فیفا در نظر داشت نزدیک به ۲۰ درصد از سهام یا منافع اقتصادی آن را به سرمایه‌گذاران خصوصی واگذار کند. اجرای این برنامه می‌توانست تا ۴.۲ میلیارد دلار سرمایه تازه برای فیفا جذب کند.

به همین دلیل، از این پروژه در بسیاری از گزارش‌ها با عنوان «خصوصی‌سازی جام جهانی» یاد شد؛ هرچند از نظر فنی قرار نبود مالکیت کامل جام جهانی فروخته شود. موضوع اصلی، ورود سرمایه‌گذاران خصوصی به شرکتی بود که فعالیت‌های تجاری و اجرایی مسابقات فیفا، از جمله مهم‌ترین دارایی آن یعنی جام جهانی، را مدیریت می‌کرد.

مخالفان می‌گفتند حتی مالکیت اقلیت نیز می‌تواند فشار دائمی برای افزایش سود ایجاد کند و تصمیم‌هایی مانند توسعه تعداد تیم‌ها، افزایش مسابقات، تغییر فرمت رقابت‌ها و فشرده‌تر شدن تقویم فوتبال را تحت تأثیر انتظارات سهام‌داران قرار دهد.

وعده میلیاردی اینفانتینو به فدراسیون‌های ملی

اینفانتینو پروژه FFE را راهی برای افزایش کمک‌های مالی فیفا به ۲۱۱ فدراسیون عضو معرفی کرده بود. براساس توضیح رسمی فیفا، بودجه پایه برنامه FIFA Forward برای هر فدراسیون قرار بود از هشت میلیون دلار در چرخه ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ به ۲۰ میلیون دلار در دوره ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ افزایش یابد.

فیفا همچنین از ایجاد امکانی برای دسترسی هر عضو به ۲۰ میلیون دلار دیگر در قالب برنامه‌ای موسوم به FIFA Fast Forward سخن گفته بود؛ بنابراین مجموع منابع بالقوه هر فدراسیون در آن دوره می‌توانست به ۴۰ میلیون دلار برسد.

در برخی گزارش‌های رسانه‌ای، رقم‌های بالاتری از جمله ۵۳ میلیون دلار مطرح شد؛ اما رقم‌های قابل تأیید در اطلاعیه رسمی فیفا، ۲۰ میلیون دلار بودجه پایه و امکان دسترسی به ۲۰ میلیون دلار دیگر بود. آسوشیتدپرس نیز گزارش داد برآورد بلندمدت اینفانتینو، رساندن مجموع دریافتی هر عضو تا سال ۲۰۳۸ به ۸۶ میلیون دلار بود؛ درحالی‌که این رقم بدون پروژه جدید حدود ۳۶ میلیون دلار برآورد می‌شد.

این وعده مالی برای بسیاری از فدراسیون‌های کوچک اهمیت زیادی داشت؛ زیرا بخش بزرگی از بودجه فوتبال در کشورهای کم‌درآمد از کمک‌های فیفا تأمین می‌شود. بااین‌حال، مخالفان معتقد بودند نیاز فدراسیون‌ها به منابع توسعه‌ای نباید ابزاری برای گرفتن تأیید سریع یک تغییر ساختاری و بلندمدت باشد.

تهدید بی‌سابقه یوفا؛ اروپا جام جهانی را تحریم می‌کرد

سنگین‌ترین ضربه به پروژه اینفانتینو از سوی یوفا وارد شد. اتحادیه فوتبال اروپا و تمام ۵۵ فدراسیون عضو آن، پس از برگزاری جلسه‌ای اضطراری، به‌طور یکپارچه طرح ورود سرمایه‌گذاران خصوصی به مسابقات فیفا را رد کردند.

یوفا اعلام کرد تا زمانی که پیشنهاد FFE به‌طور کامل کنار گذاشته نشود، تیم‌های ملی اروپایی در هیچ‌یک از رقابت‌های فیفا شرکت نخواهند کرد. این نهاد حتی خواستار تضمین الزام‌آور شد که فیفا در آینده نیز مالکیت مسابقات یا ساختار حکمرانی خود را به سرمایه‌گذاران خصوصی واگذار نکند.

اجرای این تهدید می‌توانست جام جهانی را از حضور قدرت‌هایی چون اسپانیا، فرانسه، آلمان، انگلیس، ایتالیا، پرتغال و هلند محروم کند. یوفا و اعضای آن از سال ۱۹۳۰ تاکنون بخش بزرگی از قهرمانان جام جهانی را تشکیل داده‌اند و غیبت تیم‌های اروپایی، ارزش ورزشی، رسانه‌ای و اقتصادی مسابقات را به‌شدت کاهش می‌داد.

موضع یوفا فقط مخالفت با فروش سهام نبود. اروپایی‌ها معتقد بودند جام جهانی امانتی متعلق به تمام خانواده فوتبال است و مدیران فعلی فیفا اختیار اخلاقی ندارند منافع بلندمدت آن را به سرمایه‌گذاران بیرونی پیوند بزنند.

کونکاکاف چرا طرح فیفا را رد کرد؟

کونکاکاف، کنفدراسیون فوتبال آمریکای شمالی، مرکزی و حوزه کارائیب، نیز پس از تشکیل جلسه رؤسای ۴۱ فدراسیون عضو خود، پروژه FFE را رسماً رد کرد.

این کنفدراسیون از نبود فرایند قانونی مناسب، کوتاه بودن مهلت تصمیم‌گیری و بررسی نشدن پیشنهاد در نهادهای حکمرانی فیفا انتقاد کرد. اعضای کونکاکاف همچنین پرسیدند چرا پس از برگزاری سودآورترین جام جهانی تاریخ، فیفا باید برای تأمین هزینه برنامه‌های توسعه‌ای خود به سرمایه‌گذاری خصوصی متوسل شود.

کونکاکاف از نمایندگان خود در شورای فیفا خواست بررسی کنند چگونه می‌توان از ذخایر مالی موجود این سازمان برای افزایش کمک‌های توسعه‌ای استفاده کرد؛ بدون اینکه سرمایه‌گذاران خارجی در منافع مهم‌ترین رقابت‌های فوتبال جهان شریک شوند.

این موضع برای اینفانتینو اهمیت ویژه‌ای داشت؛ زیرا مخالفت فقط از اروپا نمی‌آمد. اعتراض منطقه آمریکای شمالی، آن هم بلافاصله پس از برگزاری جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا، کانادا و مکزیک، نشان می‌داد پروژه در میان متحدان سنتی رئیس فیفا نیز حمایت یکپارچه‌ای ندارد.

آسیا هم از اینفانتینو فاصله گرفت

کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز اعلام کرد پیش از عمومی شدن طرح FFE مورد مشورت قرار نگرفته است. AFC سپس در کنار یوفا و کونکاکاف قرار گرفت و هشدار داد رسیدن اختلافات به مرحله‌ای که احتمال تحریم جام جهانی مطرح شود، برای آینده فوتبال جهان بسیار نگران‌کننده است.

پس از عقب‌نشینی فیفا، شیخ سلمان بن ابراهیم آل‌خلیفه، رئیس AFC، از توقف پروژه استقبال کرد. او تأکید کرد هر طرحی که بتواند بر فوتبال جهان اثر بگذارد، باید به‌موقع، شفاف و به شکلی معنادار با کنفدراسیون‌ها، شورای فیفا، فدراسیون‌های عضو و دیگر ذی‌نفعان بررسی شود.

واکنش آسیا از نظر سیاسی نیز مهم بود. شیخ سلمان پس از شکست مقابل اینفانتینو در انتخابات ریاست فیفا در سال ۲۰۱۶، از متحدان مهم او محسوب می‌شد. انتقاد علنی AFC نشان داد مخالفت با FFE از مرزبندی‌های سنتی قدرت در فوتبال جهان فراتر رفته است.

چرا طرح اینفانتینو به این سرعت فروپاشید؟

نخستین دلیل، بزرگی دارایی مورد بحث بود. جام جهانی فقط یک مسابقه ورزشی نیست؛ مهم‌ترین منبع درآمد، اعتبار و قدرت سیاسی فیفا محسوب می‌شود. ورود سرمایه خصوصی به ساختار تجاری این مسابقات می‌توانست پیامدهایی چندده‌ساله داشته باشد.

عامل دوم، شیوه ارائه پروژه بود. کونکاکاف گفت ابتدا از طریق رسانه‌ها در جریان جزئیات قرار گرفته و AFC نیز اعلام کرد فرصت بررسی طرح از مسیرهای رسمی را نداشته است. چنین انتقادهایی این تصور را ایجاد کرد که چارچوب اصلی پروژه پیش از مشورت واقعی با اعضا طراحی شده بود.

دلیل سوم، تهدید معتبر یوفا به تحریم بود. این بار مخالفت اروپا به یک بیانیه انتقادی محدود نشد و تمام ۵۵ عضو یوفا متعهد شدند تا زمان کنار گذاشته شدن طرح، در مسابقات فیفا حاضر نشوند. ادامه پروژه می‌توانست به شکافی تاریخی در فوتبال جهان منجر شود.

سرانجام، گسترش اعتراض‌ها به کونکاکاف و آسیا نشان داد حتی تصویب احتمالی طرح با رأی برخی فدراسیون‌های کوچک‌تر، بحران مشروعیت آن را حل نخواهد کرد. اینفانتینو ناچار بود میان جذب چند میلیارد دلار و حفظ وحدت ساختاری فوتبال جهان یکی را انتخاب کند.

شکست FFE چه تأثیری بر آینده اینفانتینو دارد؟

رویترز گزارش داده است عقب‌نشینی ناگهانی فیفا، توجه‌ها را دوباره به شیوه مدیریتی اینفانتینو و میزان مشارکت نهادهای رسمی در تصمیم‌های بزرگ معطوف کرده است. برخی کارشناسان معتقدند این بحران می‌تواند مسیر او را برای انتخاب مجدد در سال ۲۰۲۷ دشوارتر کند.

اینفانتینو از سال ۲۰۱۶ ریاست فیفا را بر عهده دارد و در دو انتخابات گذشته بدون رقیب جدی ابقا شده است. تا پیش از جنجال FFE نیز به نظر می‌رسید برای دوره ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۱ با مانع بزرگی روبه‌رو نباشد؛ اما مخالفت هم‌زمان سه کنفدراسیون مهم نشان داد بخشی از نارضایتی‌ها که پیش‌تر پنهان مانده بود، اکنون علنی شده است.

بااین‌حال، توقف یک پروژه الزاماً به معنای پایان ریاست اینفانتینو نیست. او همچنان از حمایت شماری از فدراسیون‌های آفریقایی، آسیایی و کشورهای کوچک برخوردار است و وعده افزایش کمک‌های مالی نیز می‌تواند در انتخابات آینده مؤثر باشد. پیامد واقعی این شکست به آن بستگی دارد که فیفا در هفته‌های آینده چگونه اعتماد اعضا را بازسازی کند.

جام جهانی فروخته نشد؛ بحران اعتماد باقی ماند

عقب‌نشینی اینفانتینو، خطر فوری ورود سرمایه‌گذاران خصوصی به شرکت اداره‌کننده منافع تجاری جام جهانی را از بین برد. یوفا نیز با توقف طرح، دلیلی برای عملی کردن تهدید تحریم ندارد و شکاف احتمالی در مسابقات فیفا فعلاً مهار شده است.

بااین‌حال، مسئله اصلی فقط فروش ۲۰ درصد از یک شرکت نبود. ماجرای FIFA Forward Enterprise نشان داد رابطه میان رئیس فیفا، شورای این سازمان، کنفدراسیون‌های قاره‌ای و فدراسیون‌های ملی با بحران اعتماد روبه‌رو است.

اینفانتینو وعده داده در روزها و هفته‌های آینده تمام طرف‌ها را برای گفت‌وگو درباره توسعه فوتبال گرد هم آورد. موفقیت این تلاش به میزان شفافیت فرایند بعدی بستگی دارد؛ زیرا یوفا، AFC و کونکاکاف اکنون آشکارا اعلام کرده‌اند تصمیم‌های جهانی نباید پس از تکمیل طراحی به اطلاع اعضا برسد.

طرح ۲۰ میلیارد دلاری FFE شکست خورده است، اما مناقشه بر سر آینده تجاری جام جهانی ادامه خواهد داشت. فیفا همچنان به دنبال افزایش درآمد و کمک به اعضای خود است و سرمایه‌گذاران نیز به ورود به پرسودترین رویداد فوتبال جهان علاقه دارند. تفاوت این است که پس از این عقب‌نشینی، هر پیشنهاد تازه‌ای باید از آزمون سخت‌تری در زمینه شفافیت، حکمرانی و مشارکت واقعی اعضا عبور کند.