شورش کنفدراسیون‌ها علیه فیفا نتیجه داد؛ پروژه فروش سهم جام جهانی متوقف شد

تنش بی‌سابقه میان فیفا و کنفدراسیون‌های قاره‌ای، در مدت کوتاهی پروژه‌ای چند میلیارد دلاری را به شکست کشاند. طرحی که قرار بود با جذب سرمایه خصوصی، منابع مالی تازه‌ای برای توسعه فوتبال ایجاد کند، به‌دلیل محرمانه بودن فرایند طراحی، نبود مشورت واقعی و احتمال واگذاری بخشی از منافع تجاری جام جهانی با مخالفت گسترده روبه‌رو شد.

کنفدراسیون فوتبال آسیا ابتدا چهارشنبه ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کرد پیش از عمومی شدن پیشنهاد تأسیس «FIFA Forward Enterprise» هیچ مشورتی با این نهاد صورت نگرفته است. AFC تأکید کرد موضوعی با این سطح از اهمیت باید پیش از انتشار عمومی، از مسیرهای رسمی حکمرانی بررسی می‌شد. این کنفدراسیون دو روز بعد موضع خود را شدیدتر کرد و رسماً در کنار یوفا و کونکاکاف قرار گرفت.

پروژه FIFA Forward Enterprise چه بود؟

فیفا قصد داشت فعالیت‌های تجاری و اجرایی رویدادهای خود، از جمله جام جهانی، را در یک شرکت زیرمجموعه جدید با نام FIFA Forward Enterprise یا FFE متمرکز کند. براساس پیشنهاد ارائه‌شده، فیفا مالکیت و کنترل دائمی این شرکت را حفظ می‌کرد، اما بخشی از سهام یا منافع اقتصادی آن در اختیار سرمایه‌گذاران بیرونی قرار می‌گرفت.

گزارش‌ها نشان می‌دادند ارزش این مجموعه تجاری حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد شده و فیفا می‌خواست با فروش نزدیک به ۲۰ درصد از سهام آن، تا ۴.۲ میلیارد دلار سرمایه جذب کند. این شرکت مسئولیت فعالیت‌های تجاری و اجرایی مسابقات فیفا، از جمله جام جهانی، را بر عهده می‌گرفت.

فیفا در دفاع از این طرح اعلام کرده بود تصمیم‌های ورزشی، قوانین مسابقات، تقویم فوتبال و ساختار حکمرانی همچنان تحت کنترل کامل این نهاد باقی می‌ماند. همچنین قرار بود ارزش تجاری ایجادشده میان ۲۱۱ فدراسیون عضو تقسیم شود و هر فدراسیون در فاصله سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰، ۲۰ میلیون دلار بودجه توسعه‌ای دریافت کند. فیفا تأکید داشت بدون رأی اکثریت فدراسیون‌های عضو، شرکت جدید تأسیس نخواهد شد.

بااین‌حال، مخالفان معتقد بودند حتی اگر کنترل رسمی در اختیار فیفا باقی بماند، حضور سهام‌داران خصوصی به‌تدریج منافع اقتصادی آنان را وارد تصمیم‌گیری درباره مسابقات، تقویم و شیوه بهره‌برداری از جام جهانی خواهد کرد.

هشدار AFC درباره تهدید وحدت جام جهانی

کنفدراسیون فوتبال آسیا در بیانیه دوم خود اعلام کرد تحولات مرتبط با FFE فضای بی‌اعتمادی و عدم اطمینان را در جامعه جهانی فوتبال ایجاد کرده است. AFC همچنین از مواضع یوفا و کونکاکاف درباره ورود سرمایه خصوصی به مهم‌ترین مسابقات فیفا حمایت کرد.

مهم‌ترین هشدار این کنفدراسیون به احتمال تحریم رقابت‌های فیفا مربوط می‌شد. AFC اعلام کرد رسیدن اختلافات به مرحله‌ای که احتمال عدم حضور تیم‌های ملی در جام جهانی به‌صورت جدی مطرح شود، باید تمام علاقه‌مندان فوتبال را نگران کند.

از نگاه AFC، قدرت و اعتبار جام جهانی به حضور نمایندگان تمام قاره‌ها و بهترین تیم‌های ملی جهان وابسته است. هر تصمیمی که این وحدت را تهدید کند، عملاً ماهیت جهانی مهم‌ترین رویداد فوتبال را زیر سؤال می‌برد.

این موضع اهمیت زیادی داشت؛ زیرا AFC برخلاف یوفا مستقیماً تهدید به تحریم نکرد، اما ورود چنین احتمالی به گفت‌وگوهای عمومی را نشانه‌ای از شدت بحران دانست. درواقع، کنفدراسیون آسیا به فیفا هشدار داد که اختلاف بر سر یک پروژه تجاری نباید به شکاف میان قاره‌ها و تضعیف جام جهانی منجر شود.

یوفا چگونه فیفا را به عقب‌نشینی وادار کرد؟

یوفا و ۵۵ فدراسیون عضو آن شدیدترین موضع را در برابر طرح فیفا اتخاذ کردند. اتحادیه فوتبال اروپا اعلام کرد جام جهانی یک محصول سرمایه‌گذاری نیست و هیچ بخشی از آن نباید به سرمایه‌گذاران خصوصی واگذار شود.

یوفا فرایند طراحی و ارائه طرح را محرمانه، غیرشفاف و فاقد مشورت معنادار توصیف کرد. این نهاد هشدار داد با ورود سرمایه‌گذاران خارجی، کسب سود تجاری به یک تعهد دائمی تبدیل می‌شود و ممکن است تصمیم‌های آینده درباره تقویم، قالب مسابقات و ساختار فوتبال براساس منافع سهام‌داران گرفته شود.

مهم‌تر از همه، یوفا اعلام کرد تا زمانی که پیشنهاد واگذاری منافع مسابقات فیفا به‌طور کامل کنار گذاشته نشود، تیم‌های ملی اروپایی در رقابت‌های این نهاد شرکت نخواهند کرد. چنین تهدیدی می‌توانست جام جهانی‌های آینده را بدون تیم‌هایی مانند اسپانیا، فرانسه، انگلیس، آلمان، ایتالیا و پرتغال برگزار کند و ارزش فنی و تجاری مسابقات را به‌شدت کاهش دهد.

کونکاکاف هم پروژه فیفا را رد کرد

کونکاکاف نیز اعلام کرد نخستین‌بار از طریق گزارش‌های رسانه‌ای از پروژه مطلع شده است. رؤسای ۴۱ فدراسیون عضو این کنفدراسیون در جلسه‌ای ویژه، نبود روند قانونی، ضرب‌الاجل کوتاه برای تصمیم‌گیری و بررسی نشدن پیشنهاد در نهادهای رسمی فیفا را مورد انتقاد قرار دادند.

اعضای کونکاکاف در نهایت به‌طور رسمی پیشنهاد را رد کردند و از نمایندگان خود در شورای فیفا خواستند بررسی کنند چگونه می‌توان از ذخایر مالی موجود این سازمان برای افزایش بودجه توسعه فوتبال استفاده کرد؛ بدون آنکه بخشی از منافع جام جهانی به سرمایه‌گذاران خصوصی واگذار شود.

موضع کونکاکاف از آن جهت اهمیت داشت که جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا، کانادا و مکزیک، یعنی در محدوده همین کنفدراسیون، برگزار شده بود. مخالفت سازمانی که میزبان آخرین دوره جام جهانی محسوب می‌شد، مشروعیت پروژه اینفانتینو را بیش از پیش زیر سؤال برد.

پاسخ فیفا به اتهام فروش جام جهانی

فیفا در واکنش به انتقادها اعلام کرد برخی گزارش‌های رسانه‌ای، روند مشورت برنامه‌ریزی‌شده را مختل کرده‌اند و این نهاد قصد فروش فوتبال یا واگذاری حاکمیت مسابقات را ندارد.

فیفا می‌گفت FFE صرفاً یک شرکت زیرمجموعه برای مدیریت کارآمدتر فعالیت‌های تجاری و اجرایی است و سرمایه‌گذاری بیرونی هیچ تغییری در ساختار مدیریتی و تصمیم‌های ورزشی ایجاد نمی‌کند. این نهاد همچنین استدلال می‌کرد که کنفدراسیون‌ها نمی‌توانند به جای تمام ۲۱۱ فدراسیون عضو سخن بگویند و هر فدراسیون باید فرصت بررسی و رأی‌دادن درباره طرح را داشته باشد.

این توضیحات نتوانست منتقدان را متقاعد کند. AFC اعلام کرد مشکل تنها محتوای پیشنهاد نیست؛ بلکه شیوه تصمیم‌گیری، زمان اطلاع‌رسانی و کنار گذاشته شدن نهادهای رسمی از مراحل ابتدایی طراحی پروژه نیز یک نگرانی اساسی است.

فیفا سرانجام پروژه را کنار گذاشت

در تازه‌ترین تحول، جیانی اینفانتینو پس از افزایش فشار کنفدراسیون‌های قاره‌ای اعلام کرد فیفا برنامه تأسیس FFE و فروش بخشی از منافع تجاری جام جهانی را کنار می‌گذارد. این تصمیم تنها چند روز پس از علنی شدن پروژه گرفته شد.

براساس گزارش رویترز، فیفا قصد داشت با فروش حدود ۲۰ درصد از شرکت جدید، حداکثر ۴.۲ میلیارد دلار جذب کند؛ اما مخالفت شدید یوفا، کونکاکاف و AFC باعث شد اینفانتینو پس از شنیدن دیدگاه‌های مختلف از ادامه پروژه صرف‌نظر کند. رئیس کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز از این عقب‌نشینی استقبال کرد و خواستار آن شد که پیشنهادهای مؤثر بر فوتبال جهان از این پس به‌موقع، شفاف و با مشارکت کنفدراسیون‌ها، شورای فیفا و فدراسیون‌های عضو مطرح شوند.

بنابراین گزارش اولیه درباره پیوستن AFC به مخالفان پروژه همچنان درست است، اما آخرین تحول نشان می‌دهد فشار ایجادشده به نتیجه رسیده و پروژه در شکل ارائه‌شده فعلاً متوقف شده است.

بحران اصلی فقط یک پروژه اقتصادی نبود

عقب‌نشینی فیفا پرونده اقتصادی FFE را می‌بندد، اما اختلاف عمیق‌تری را آشکار کرده است. پرسش اصلی این است که تصمیم‌های کلان در فوتبال جهان چگونه و با مشارکت چه نهادهایی اتخاذ می‌شوند.

AFC تأکید کرده دموکراسی فقط به رأی‌گیری نهایی محدود نیست. ارائه اطلاعات کامل، مشورت زودهنگام، گفت‌وگوی واقعی و مشارکت اعضا در مراحل طراحی تصمیم نیز بخشی از یک ساختار دموکراتیک محسوب می‌شود.

زمانی که کنفدراسیون‌های قاره‌ای، فدراسیون‌های ملی و حتی اعضای شورای فیفا پس از شکل‌گیری چارچوب اصلی یک پروژه از آن مطلع می‌شوند، رأی‌گیری نهایی به‌تنهایی نمی‌تواند ضعف فرایند تصمیم‌سازی را جبران کند.

ماجرای FIFA Forward Enterprise اکنون به آزمونی برای ریاست جیانی اینفانتینو تبدیل شده است. رویترز گزارش داده این بحران می‌تواند سرمایه سیاسی رئیس فیفا را در آستانه انتخابات سال ۲۰۲۷ تضعیف کند و نارضایتی پنهان برخی اعضای این سازمان را آشکار سازد.

جام جهانی فروخته نشد؛ مطالبه شفافیت باقی ماند

ائتلاف کم‌سابقه یوفا، کونکاکاف و AFC نشان داد کنفدراسیون‌های قاره‌ای حاضر نیستند درباره آینده تجاری جام جهانی تنها نقش دریافت‌کننده اطلاعات یا تأییدکننده تصمیم‌های از پیش طراحی‌شده را داشته باشند.

فیفا پروژه جنجالی خود را کنار گذاشته و خطر تحریم مسابقات نیز فعلاً برطرف شده است؛ اما بازسازی اعتماد میان این نهاد و اعضای فوتبال جهان به اصلاح سازوکارهای تصمیم‌گیری نیاز دارد.

پیام نهایی AFC روشن است: جام جهانی و منافع آن متعلق به یک مدیر، یک شرکت یا یک سرمایه‌گذار نیست. فوتبال جهانی باید با گفت‌وگو، شفافیت و مشارکت تمام کنفدراسیون‌ها و فدراسیون‌های عضو اداره شود. شکست سریع پروژه FFE نیز نشان داد هر تصمیمی که این اصل را نادیده بگیرد، حتی اگر میلیاردها دلار ارزش مالی داشته باشد، بدون حمایت خانواده فوتبال دوام نخواهد آورد.