رکورد کمسابقه داوران لیگ برتر؛ ۴۱ داور قبول شدند، ۱۰ کمکداور مردود
دوره دانشافزایی پیشفصل داوران و کمکداوران لیگ برتر از پنجشنبه هشتم مرداد به میزبانی اصفهان آغاز شد. همزمان با کلاسهای آموزشی، ۴۱ داور و ۷۰ کمکداور در آزمون آمادگی جسمانی شرکت کردند تا وضعیت بدنی آنها پیش از شروع مسابقات رسمی ارزیابی شود. به این ترتیب، تست داخلی اصفهان در مجموع ۱۱۱ داور و کمکداور را پوشش داد.
فدراسیون فوتبال اعلام کرده است تمام ۴۱ داور شرکتکننده حدنصاب لازم را کسب کردند و به ادعای این فدراسیون، برای نخستینبار در دهههای اخیر هیچ داوری در آزمون پیشفصل مردود نشد. این نتیجه از آن جهت اهمیت دارد که مردودی در تست بدنی معمولاً باعث دور ماندن داور از قضاوت تا زمان برگزاری آزمون مجدد میشود و میتواند دست کمیته داوران را برای چینش مسابقات ابتدایی فصل ببندد.
اسماعیل صفیری، رئیس کمیته داوران، شمار کل داوران حاضر در برنامه پیشفصل را ۴۸ نفر اعلام کرده است؛ ۴۱ نفر در اصفهان آزمون دادند و هفت داور بینالمللی نیز به دلیل اعزام به دوره الیت AFC در تست داخلی شرکت نکردند. بر این اساس، هنوز نمیتوان گفت تمام ۴۸ داور فصل جدید آزمون خود را پشت سر گذاشتهاند؛ قبولی هفت داور الیت به نتیجه ارزیابی آنها در ازبکستان وابسته است.
آیا ۱۰ کمکداور مردود شدند یا به ارزیابی تکمیلی نیاز دارند؟
در روایت رسمی این خبر یک ابهام قابلتوجه دیده میشود. تیتر فرعی صفحه فدراسیون صراحتاً از رد شدن ۱۰ کمکداور خبر میدهد، اما در متن گزارش گفته شده این افراد که برخی از آنها تنها سابقه قضاوت در رقابتهای ملی را دارند، «نیازمند طی مراحل تکمیلی ارزیابی» هستند. این عبارت میتواند این تصور را ایجاد کند که وضعیت آنها هنوز نهایی نشده است.
اظهارات بعدی رئیس کمیته داوران ابهام را تا حد زیادی برطرف کرد. صفیری گفت ۱۰ نفر از میان ۷۰ کمکداور نتوانستند تست آمادگی جسمانی را با موفقیت پشت سر بگذارند. به گفته او، چند نفر از مردودشدگان کمکداوران تازهوارد بودند و دو یا سه نفر نیز سابقه فعالیت در فصلهای گذشته را داشتند. بنابراین دقیقترین توصیف این است که ۱۰ کمکداور در آزمون اولیه به حدنصاب نرسیدهاند و احتمالاً برای بازگشت به فهرست قضاوت باید مراحل یا تست تکمیلی را طی کنند.
این تفاوت در اطلاعرسانی اهمیت دارد؛ زیرا عبارت «ارزیابی تکمیلی» با «قبول نشدن در تست» معنای یکسانی ندارد. کمیته داوران باید مشخص کند آزمون مجدد چه زمانی برگزار میشود، آیا این ۱۰ نفر در هفتههای ابتدایی امکان قضاوت دارند و شرایط بازگشت آنها به فهرست لیگ برتر چیست.
چرا قبولی تمام داوران یک اتفاق مهم است؟
داور وسط در یک مسابقه ۹۰ دقیقهای باید ضمن حفظ فاصله مناسب با توپ و صحنه، بارها سرعت خود را تغییر دهد، مسیرهای طولی و عرضی را طی کند و در لحظات پایانی نیز برای تصمیمگیریهای حساس تمرکز کافی داشته باشد. آمادگی جسمانی پایین میتواند باعث دور ماندن داور از محل برخورد، بسته شدن زاویه دید و افزایش احتمال اشتباه شود.
کمکداوران نیز نیازهای بدنی متفاوتی دارند. آنها باید در امتداد خط کناری، موقعیت خود را با آخرین مدافع هماهنگ نگه دارند و در طول مسابقه شتابهای کوتاه و پرتعداد داشته باشند. گزارشهای فنی AFC نیز برای داوران و کمکداوران آزمونهای متفاوتی در نظر میگیرند؛ برای داوران از تستهای استقامتی مانند Yo-Yo و برای کمکداوران از آزمون تخصصی استقامت تناوبی ARIET استفاده میشود.
از این منظر، مردود شدن ۱۰ کمکداور را نباید موضوعی حاشیهای دانست. با اضافه شدن دو تیم به لیگ برتر، هر هفته ۹ مسابقه برگزار میشود و کمیته داوران برای هر مسابقه به حداقل دو کمکداور آماده نیاز دارد. محدود شدن فهرست کمکداوران میتواند فشار کاری نفرات تأییدشده را افزایش دهد و فاصله استراحت میان مأموریتهای آنها را کاهش دهد.
هفت داور الیت ایران چرا در اصفهان تست ندادند؟
هفت داور حاضر در فهرست الیت فوتبال ایران به دلیل شرکت در سمینار داوران کنفدراسیون فوتبال آسیا راهی ازبکستان شدهاند. طبق اعلام فدراسیون و رئیس کمیته داوران، این گروه آزمون آمادگی جسمانی خود را مطابق برنامه AFC در همان کشور برگزار میکند. بنابراین غیبت آنها در اصفهان به معنای معافیت از تست نیست، بلکه محل و نهاد برگزارکننده آزمون متفاوت خواهد بود.
سمینارهای الیت کنفدراسیون آسیا معمولاً فقط به دویدن و آزمون بدنی محدود نمیشوند. دورههای اخیر AFC شامل آموزش فنی، تحلیل صحنه، تمرینهای میدانی و ارزیابی آمادگی جسمانی بودهاند و با حضور مدرسهای تخصصی داوری و بدنسازی برگزار شدهاند. هدف این برنامهها آمادهسازی داوران برای مسابقات باشگاهی و ملی قاره و یکسانسازی تفسیر قوانین است.
عملکرد این هفت داور برای فوتبال ایران اهمیت مضاعفی دارد؛ زیرا حضور در فهرست الیت مسیر قضاوت در مسابقات آسیایی را باز نگه میدارد. نتیجه تست ازبکستان همچنین مشخص خواهد کرد کمیته داوران از آغاز لیگ چه تعداد داور بینالمللی آماده در اختیار دارد.
آمادگی جسمانی بهتنهایی کیفیت داوری را تضمین نمیکند
قبولی همه داوران در تست جسمانی یک سیگنال مثبت است، اما نمیتواند بهتنهایی تضمین کند که فصل جدید با اشتباهات کمتر آغاز خواهد شد. داوری حرفهای مجموعهای از آمادگی بدنی، شناخت قوانین، مدیریت بازیکنان، جایگیری، تمرکز روانی، هماهنگی تیم داوری و استفاده درست از فناوری ویدئویی است.
فیفا نیز در انتخاب داوران مسابقات بزرگ فقط نتیجه آزمون بدنی را ملاک قرار نمیدهد. کیفیت و ثبات عملکرد در رقابتهای داخلی و بینالمللی، ارزیابی فنی، تحلیل ویدئویی و پایش مستمر وضعیت جسمانی از معیارهای اصلی هستند. داوران جام جهانی ۲۰۲۶ نیز زیر نظر مربیان بدنساز، پزشکان، فیزیوتراپیستها و کارشناسان فنی برنامههای فردی و گروهی داشتند و بار تمرینی آنها با ابزارهای پایش عملکرد کنترل میشد.
بنابراین آزمون اصفهان باید آغاز فرایند آمادهسازی تلقی شود، نه پایان آن. تصمیمهای مربوط به هند، پنالتی، شدت خطا، آفساید و زمان ورود VAR همچنان به آموزش و هماهنگی مستمر نیاز دارند.
فصل ۱۸ تیمی چه فشاری به داوران وارد میکند؟
بیستوششمین دوره لیگ برتر با حضور ۱۸ تیم از جمعه ۲۳ مرداد آغاز خواهد شد. در یک لیگ رفتوبرگشت ۱۸ تیمی، هر تیم ۳۴ مسابقه انجام میدهد و مجموع بازیهای فصل به ۳۰۶ دیدار میرسد؛ یعنی ۶۶ مسابقه بیشتر از یک لیگ ۱۶ تیمی با ۲۴۰ بازی.
افزایش تعداد بازیها فقط به معنای مأموریت بیشتر برای داور وسط نیست. کمکداوران، داور چهارم، ناظران، تیمهای VAR و عوامل فنی نیز باید برای مسابقات بیشتری برنامهریزی شوند. در چنین فصلی، مدیریت خستگی، جلوگیری از تکرار بیشازحد انتصابها و حفظ کیفیت تیمهای داوری اهمیت ویژهای خواهد داشت.
قبولی ۴۱ داور، خبر امیدوارکنندهای برای شروع فصل است؛ اما مردودی ۱۰ کمکداور نشان میدهد عمق نیروی انسانی در تمام بخشها یکسان نیست. آزمون واقعی کمیته داوران از هفته نخست آغاز میشود؛ زمانی که باید میان تعداد بالای مسابقات، سفرهای طولانی، استفاده از VAR و ضرورت حفظ کیفیت تصمیمگیری تعادل برقرار کند.
کارنامه واقعی داوران در زمین مسابقه نوشته میشود
نتیجه آزمون اصفهان از نظر آمادگی بدنی داوران یک رکورد مثبت محسوب میشود، اما ارزش نهایی آن زمانی مشخص خواهد شد که داوران بتوانند همین آمادگی را به جایگیری بهتر و تصمیمهای دقیقتر تبدیل کنند. درباره کمکداوران مردود نیز شفافیت در زمان آزمون مجدد و شرایط بازگشت، مانع ایجاد شایعه و ابهام خواهد شد.
فصل جدید با ۱۸ تیم، ۳۰۶ مسابقه و استفاده گستردهتر از فناوری ویدئویی، یکی از سنگینترین فصلهای داوری فوتبال ایران خواهد بود. عبور موفق از تست بدنی نخستین شرط ورود به این مسیر است؛ اما اعتماد باشگاهها و هواداران زمانی افزایش مییابد که آمادگی جسمانی با ثبات تصمیمگیری، اجرای یکسان قوانین و پاسخگویی روشن کمیته داوران همراه شود.