هشدار تند ابراهیم رضایی پس از انتشار گزارش حمله احتمالی به ایران

رضایی در حساب خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که تصور وارد کردن یک «ضربه کاری و سریع» در دو روز تعطیلی بازار، توهمی است که بنیامین نتانیاهو به دونالد ترامپ منتقل کرده است. او در ادامه تهدید کرد در صورت حمله به ایران، تأسیسات منطقه با پاسخی گسترده روبه‌رو خواهند شد و پیام خود را با عبارت «به نفعتان است که حماقت نکنید» به پایان رساند. متن منتشرشده در حساب رسمی این نماینده مجلس، اصل انتساب این اظهارات به او را تأیید می‌کند.

هشدار رضایی در چه فضایی منتشر شد؟

زمینه اصلی این اظهارات، گزارشی بود که شامگاه جمعه درباره بررسی حملات احتمالی آمریکا و اسرائیل به اهداف مرتبط با انرژی در ایران منتشر شد. رویترز به نقل از گزارش شبکه سی‌بی‌اس نوشت حملات احتمالی ممکن است در طول تعطیلات پایان هفته انجام شوند و حتی درباره پایان عملیات پیش از بازگشایی بازارهای مالی در روز دوشنبه گفت‌وگو شده است. بااین‌حال، همان گزارش تأکید داشت دونالد ترامپ هنوز مجوز نهایی حمله را صادر نکرده است.

به نظر می‌رسد اشاره رضایی به «دو روزی که بازار تعطیل است» مستقیماً به همین بخش از گزارش مربوط باشد؛ یعنی سناریویی که زمان‌بندی عملیات احتمالی را با تعطیلی بازارهای بین‌المللی و کاهش واکنش فوری بورس‌ها مرتبط می‌کند. این برداشت، تحلیل محتوای دو گزارش است و به معنای تأیید وجود یک برنامه نظامی قطعی یا زمان‌بندی نهایی‌شده نیست.

آیا حمله آمریکا و اسرائیل به ایران قطعی شده است؟

تا زمان تنظیم این گزارش، اطلاعات منتشرشده از قطعی شدن عملیات نظامی تازه حکایت ندارد. گزارش سی‌بی‌اس که رویترز آن را بازتاب داده، از «برنامه‌ریزی» و امکان حمله در تعطیلات پایان هفته سخن گفته است؛ اما منابع این رسانه هم‌زمان اعلام کرده‌اند تصمیم نهایی رئیس‌جمهوری آمریکا هنوز اتخاذ نشده است. بنابراین تبدیل این گزارش به خبری با مضمون «حمله قطعی است» دقیق نخواهد بود.

ترامپ چند روز پیش از انتشار این گزارش گفته بود مذاکراتی با ایران در جریان است، اما هم‌زمان تهدید کرده بود در صورت نرسیدن به توافق، اهدافی از جمله تأسیسات زیرزمینی، پل‌ها و نیروگاه‌ها ممکن است هدف قرار گیرند. او در همان مصاحبه تأکید داشت ترجیح می‌دهد از حمله به زیرساخت‌ها اجتناب شود، اما این گزینه را کنار نگذاشت. این ترکیب مذاکره و تهدید نشان می‌دهد واشینگتن در حال استفاده هم‌زمان از فشار دیپلماتیک و نظامی است.

ادعای نقش نتانیاهو در تصمیم ترامپ چقدر تأیید شده است؟

بخش مربوط به اینکه نتانیاهو چنین «توهمی» را در ذهن ترامپ ایجاد کرده، برداشت و ادعای سیاسی ابراهیم رضایی است و نباید به‌عنوان یک واقعیت اثبات‌شده گزارش شود. منابع علنی تأیید کرده‌اند ترامپ و نتانیاهو در دیدار اخیر خود گزینه‌های مختلف درباره ایران، از جمله توافق، ادامه فشارهای اقتصادی و استفاده از نیروی نظامی را بررسی کرده‌اند.

بااین‌حال، یک مقام ارشد اسرائیلی به رویترز گفته بود نتانیاهو در این نشست، حمله تازه را به‌عنوان گزینه مطلوب اسرائیل به ترامپ تحمیل نکرده است. به گفته این مقام، تمام مسیرها بررسی شده و تصمیم نهایی در اختیار رئیس‌جمهوری آمریکاست. این روایت با تعبیر رضایی درباره نقش مستقیم نخست‌وزیر اسرائیل تفاوت دارد و نشان می‌دهد درباره پشت صحنه تصمیم‌گیری، روایت‌های سیاسی متعارضی وجود دارد.

تهدید علیه «تأسیسات منطقه» چه معنایی دارد؟

رضایی در پیام خود نام کشور یا تأسیسات مشخصی را ذکر نکرد. عبارت او به‌صورت کلی می‌تواند به زیرساخت‌های انرژی، نظامی یا اقتصادی کشورهای میزبان نیروهای آمریکا در منطقه تعبیر شود؛ اما تبدیل این عبارت کلی به فهرستی از اهداف معین، فراتر از اطلاعات موجود خواهد بود.

اهمیت چنین تهدیدی از آنجا ناشی می‌شود که اقتصاد بسیاری از کشورهای منطقه به تأسیسات نفت، گاز، برق، آب‌شیرین‌کن‌ها و مسیرهای صادرات انرژی وابسته است. گسترش درگیری به این زیرساخت‌ها تنها یک پیامد نظامی ندارد و می‌تواند عرضه انرژی، حمل‌ونقل دریایی، هزینه بیمه و قیمت جهانی نفت را تحت‌تأثیر قرار دهد.

بازارهای انرژی پیش‌تر نیز به تحولات نظامی میان ایران و آمریکا واکنش سریع نشان داده‌اند. رویترز گزارش کرده بود تشدید اخیر درگیری‌ها و حملات متقابل، یکی از افزایش‌های شدید قیمت نفت از آغاز جنگ را رقم زده است. ازاین‌رو حتی انتشار گزارش درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های انرژی، پیش از وقوع هر عملیاتی، می‌تواند انتظارات معامله‌گران را تغییر دهد.

سخنان رضایی موضع رسمی ایران است؟

این هشدار در حساب شخصی یک نماینده مجلس منتشر شده است. ابراهیم رضایی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی است، اما از اواسط تیرماه دیگر سخنگوی این کمیسیون نیست و حسن قشقاوی در انتخابات جدید هیئت‌رئیسه جایگزین او شده است. بنابراین استفاده از عنوان «سخنگوی کمیسیون امنیت ملی» برای این اظهارات تازه دقیق نیست.

همچنین انتشار یک پیام از سوی نماینده مجلس، به‌خودی‌خود معادل اعلام تصمیم عملیاتی دولت، شورای عالی امنیت ملی یا نیروهای مسلح نیست. این اظهارات بیش از هر چیز باید بخشی از پیام‌های بازدارنده سیاسی تلقی شود؛ پیامی که می‌کوشد هزینه احتمالی حمله را برای آمریکا، اسرائیل و متحدان منطقه‌ای آنها بالا نشان دهد.

بااین‌حال، جایگاه رضایی در کمیسیون امنیت ملی موجب می‌شود سخنان او بازتاب گسترده‌تری پیدا کند و از سوی رسانه‌ها به‌عنوان نشانه‌ای از فضای حاکم بر بخشی از مجلس تفسیر شود. همین موضوع ضرورت تفکیک میان «موضع یک مقام سیاسی» و «تصمیم رسمی حاکمیتی» را افزایش می‌دهد.

هدف از انتشار چنین هشدارهایی چیست؟

نخستین هدف، بازدارندگی است. وقتی طرف مقابل از احتمال یک حمله محدود و سریع سخن می‌گوید، پاسخ سیاسی ایران تلاش می‌کند نشان دهد دامنه واکنش محدود به محل حمله باقی نخواهد ماند. در این چارچوب، تهدید به گسترش هزینه‌ها در منطقه برای منصرف کردن طراحان عملیات مطرح می‌شود.

هدف دوم، مقابله با این تصور است که حمله به زیرساخت‌های اقتصادی می‌تواند ایران را در مدت کوتاهی به پذیرش شروط سیاسی وادار کند. رضایی دقیقاً همین فرض را «توهم» توصیف کرده و پیام او بر این مبناست که فشار نظامی نه‌تنها به تسلیم منجر نمی‌شود، بلکه ممکن است بحران را منطقه‌ای کند.

بااین‌حال، ادبیات بسیار تند خطر محاسبه اشتباه را نیز افزایش می‌دهد. در شرایطی که هم‌زمان مذاکره، تهدید و عملیات نظامی در جریان است، هر طرف ممکن است اظهارات طرف مقابل را نه پیام بازدارنده، بلکه نشانه آمادگی برای حمله پیش‌دستانه تفسیر کند. به همین دلیل، کانال‌های دیپلماتیک و پیام‌رسانی روشن برای جلوگیری از تشدید ناخواسته بحران اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. گزارش‌های اخیر نیز نشان می‌دهند گزینه مذاکره هنوز در کنار فشار اقتصادی و نظامی روی میز قرار دارد.

منطقه در انتظار تصمیم نهایی ترامپ

اظهارات ابراهیم رضایی واکنشی مستقیم به فضای پرتنش ایجادشده پس از گزارش حمله احتمالی به زیرساخت‌های انرژی ایران است. او با لحنی شدید هشدار داده که عملیات سریع در تعطیلات بازار، ایران را به تسلیم وادار نخواهد کرد و پاسخ می‌تواند دامنه‌ای منطقه‌ای داشته باشد.

با وجود این، مهم‌ترین واقعیت خبری آن است که حمله تازه هنوز رسماً تأیید نشده و منابع مورد استناد رسانه‌های آمریکایی نیز از صادر نشدن مجوز نهایی سخن گفته‌اند. در روزهای آینده سه تحول اهمیت تعیین‌کننده خواهد داشت: تصمیم نهایی کاخ سفید، نتیجه تماس‌ها و مذاکرات سیاسی و موضع رسمی نهادهای مسئول در ایران. تا آن زمان، گزارش‌های مربوط به زمان و اهداف احتمالی عملیات باید با احتیاط و با تفکیک روشن میان «بررسی یک گزینه» و «صدور فرمان اجرا» منتشر شوند.