تهدید کسر امتیاز برای باشگاههای بدهکار؛ فیرپلی مالی چگونه جای سقف بودجه را گرفت؟
مهدی تاج از آغاز اجرای نظام تازهای برای کنترل دخلوخرج باشگاههای فوتبال ایران خبر داده است؛ مقرراتی که برخلاف سقف بودجه، فقط رقم قرارداد بازیکنان را بررسی نمیکند و قرار است زیان انباشته، بدهی، درآمد، سرمایه و تمام هزینههای باشگاه را زیر ذرهبین ببرد. جریمه مالی، محدودیت در جذب بازیکن و حتی کسر امتیاز از جمله مجازاتهای پیشبینیشده است؛ اما موفقیت این طرح به انتشار صورتهای مالی واقعی و اجرای یکسان قانون برای تمام باشگاهها بستگی دارد.
۱۷:۳۹ - ۱۱ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، روز یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ در حاشیه مراسم قرعهکشی فصل جدید لیگ دسته اول اعلام کرد «فیرپلی مالی» جایگزین مقررات سقف بودجه شده است. به گفته او، این مقررات پیشتر به باشگاههای لیگ برتر ابلاغ شده و قرار است در اختیار باشگاههای لیگ دسته اول نیز قرار بگیرد.
تاج در بخش نخست سخنان خود به محدودیتهای احتمالی فصل جدید، از جمله مشکلات پروازی و آماده نبودن برخی ورزشگاهها اشاره کرد و گفت فدراسیون و سازمان لیگ موظفاند با وجود این موانع، مسابقات لیگ برتر و لیگ یک را برگزار کنند. مراسم قرعهکشی لیگ دسته اول فصل ۱۴۰۵–۱۴۰۶ نیز با حضور نمایندگان ۱۶ باشگاه در آکادمی ملی المپیک برنامهریزی شده بود.
بااینحال، مهمترین بخش اظهارات رئیس فدراسیون نه درباره قرعهکشی، بلکه درباره تغییر بزرگ در شیوه نظارت مالی بر باشگاهها بود؛ تغییری که میتواند مستقیماً بر نقلوانتقالات، قرارداد بازیکنان و حتی امتیاز تیمها در جدول اثر بگذارد.
فیرپلی مالی چیست و چه تفاوتی با سقف بودجه دارد؟
در نظام سقف بودجه، فدراسیون یک حداکثر مشخص برای هزینهکرد باشگاهها تعیین میکرد. تمرکز اصلی نیز بر مبلغ قرارداد بازیکنان، مربیان و اعضای تیم بود. باشگاهی که روی کاغذ از عدد تعیینشده عبور نمیکرد، میتوانست خود را ملتزم به قانون معرفی کند؛ حتی اگر بدهی سنگین یا زیان انباشته داشت.
فیرپلی مالی رویکرد متفاوتی دارد. در این مدل، یک رقم ثابت و یکسان برای همه باشگاهها تعیین نمیشود، بلکه توان اقتصادی و صورتهای مالی هر باشگاه بررسی خواهد شد. درآمد، هزینه، بدهی، سرمایه، حقوق مالکانه، کمک شرکت مادر و زیان انباشته از جمله شاخصهایی هستند که در ارزیابی وضعیت مالی باشگاهها اهمیت پیدا میکنند.
| سقف بودجه | فیرپلی مالی جدید |
|---|---|
| تعیین حداکثر هزینه برای قراردادها | ارزیابی تمام وضعیت مالی باشگاه |
| تمرکز بیشتر بر تیمهای پرهزینه | شامل تمام باشگاههای لیگ |
| کنترل هنگام ثبت قرارداد | بررسی صورتهای مالی حسابرسیشده |
| توجه محدود به درآمد و بدهی | بررسی درآمد، هزینه، بدهی و زیان |
| ضمانت اجرایی مورد انتقاد | امکان جریمه، محدودیت نقلوانتقال و کسر امتیاز |
| مقررات عمدتاً یکفصلی | برنامه اصلاح ساختار در یک دوره چندساله |
تاج صراحتاً پذیرفت که سقف بودجه در سالهای گذشته موفقیت زیادی نداشت. یکی از مهمترین مشکلات آن، امکان دور زدن محدودیتها از طریق قراردادهای جانبی، پاداشهای مبهم، پرداخت توسط شرکتهای وابسته یا ثبت ارقام متفاوت با تعهد واقعی باشگاه بود.
در نظام تازه، دیگر فقط مبلغ درجشده در قرارداد اهمیت ندارد؛ پولی که واقعاً وارد باشگاه میشود و هزینهای که از حسابهای آن خارج میشود نیز باید قابل ردیابی باشد.
کسر امتیاز در انتظار کدام باشگاههاست؟
رئیس فدراسیون فوتبال گفته است کمیتهای هفتنفره برای کنترل و نظارت مالی باشگاهها تشکیل میشود. تمام صورتهای مالی باشگاهها باید در اختیار این کمیته قرار گیرد و در صورت احراز تخلف، امکان اعمال جریمه مالی، محدودیت نقلوانتقال و حتی کسر امتیاز وجود خواهد داشت.
البته سخنان تاج به معنای کسر فوری امتیاز از هر باشگاه زیانده نیست. طبق توضیحات منتشرشده درباره آییننامه، فرایند رسیدگی مرحلهای است. کمیته نظارت میتواند ابتدا از باشگاه اطلاعات تکمیلی بخواهد یا با مدیران آن یک برنامه اصلاحی امضا کند. اگر باشگاه تعهدات خود را اجرا نکند، اطلاعات نادرست ارائه دهد یا تخلف را تکرار کند، پرونده میتواند برای اعمال مجازات به کمیته انضباطی ارجاع شود.
این ساختار به باشگاهها فرصت میدهد وضعیت خود را اصلاح کنند، اما همزمان یک پرسش جدی را مطرح میکند: اگر باشگاهی در میانه فصل مقررات را نقض کند، کسر امتیاز در همان فصل انجام میشود یا به دوره بعد انتقال مییابد؟ جزئیات عمومی منتشرشده هنوز پاسخ کاملی به تمام سناریوهای اجرایی نمیدهد.
باشگاههای زیانده نمیتوانند آزادانه بازیکن بخرند
یکی از مهمترین آثار قانون جدید در بازار نقلوانتقالات دیده خواهد شد. تاج اعلام کرد باشگاهی که با زیان انباشته مواجه باشد، از فصل آینده با محدودیتهای جدی روبهرو میشود و نمیتواند بدون ضابطه بازیکنان بیشتری جذب کند.
در عمل، ممکن است باشگاه ابتدا مجبور شود بدهیهای قطعی یا تعهدات قبلی خود را تسویه کند و سپس اجازه ثبت قرارداد جدید بگیرد. این سازوکار میتواند مانع از آن شود که مدیری با جذب بازیکنان گرانقیمت، هزینهای برای مدیران بعدی باقی بگذارد.
چنین اتفاقی بارها در فوتبال ایران رخ داده است: مدیران برای کسب نتیجه کوتاهمدت قراردادهایی میبندند که توان پرداخت آنها وجود ندارد؛ بازیکن پس از دریافت نکردن مطالبات شکایت میکند و باشگاه چند سال بعد با بدهی، جریمه و گاهی محرومیت نقلوانتقالاتی مواجه میشود.
انتشار صورتهای مالی اجباری میشود
تاج گفته است تمام باشگاهها باید صورتهای مالی خود را در وبسایت رسمیشان منتشر کنند. اگر باشگاهی از این کار خودداری کند، سازمان لیگ میتواند اطلاعات مالی را به نیابت از آن منتشر کند.
این الزام فقط برای استقلال و پرسپولیس یا باشگاههای حاضر در بورس نیست و سایر باشگاههای لیگ نیز باید گزارشهای حسابرسیشده خود را در دسترس عموم قرار دهند. آییننامه جدید، صورتهای مالی حسابرسیشده، گزارش مدیریتی و در برخی موارد گزارشهای میاندورهای را به ابزار اصلی ارزیابی تبدیل میکند.
انتشار صورت مالی میتواند به هوادار نشان دهد باشگاه چه مقدار درآمد داشته، چه میزان بدهکار است، چه رقمی برای تیم بزرگسالان هزینه کرده و تا چه اندازه به کمک مالک یا شرکت مادر وابسته است.
اما انتشار فایل بهتنهایی شفافیت ایجاد نمیکند. گزارشها باید کامل، حسابرسیشده و قابل مقایسه باشند. ارائه یک جدول کلی بدون مشخص شدن بدهی بازیکنان، قراردادهای ارزی، تعهدات احتمالی و معاملات با شرکتهای وابسته، ممکن است فقط به شفافیت ظاهری منجر شود.
برنامه پنجساله برای نجات اقتصاد باشگاهها
آییننامه «انضباط، شفافیت و ثبات مالی» در شهریور ۱۴۰۴ به تصویب هیئترئیسه فدراسیون و در دی همان سال به تصویب مجمع عمومی رسید. این مقررات در ۲۸ تیر ۱۴۰۵ برای اجرا به باشگاههای لیگ برتر ابلاغ شد و چند روز بعد نیز نشست توجیهی مدیران مالی باشگاهها برگزار شد.
هدف اعلامشده این است که وضعیت باشگاهها در یک دوره پنجساله از نظر سرمایه، حقوق مالکانه، زیان انباشته، مدیریت هزینه و درآمد و میزان وابستگی به شرکتهای مادر اصلاح شود. سازمان لیگ سال ۱۴۰۹ را بهعنوان یکی از نقاط هدف این برنامه معرفی کرده است.
بر اساس جزئیات تحلیلی منتشرشده از آییننامه، نسبت هزینههای عملیاتی به درآمد باشگاهها باید بهتدریج کاهش یابد و باشگاهها به جای اتکا به تزریق مستقیم مالک، سهم بیشتری از مخارجشان را از درآمدهای واقعی تأمین کنند.
آیا فیرپلی مالی ایران همان قانون یوفاست؟
مقررات تازه فوتبال ایران از نظر توجه به بدهیها، صورتهای مالی و پایداری اقتصادی به نظامهای بینالمللی شباهت دارد، اما الزاماً نسخهای کاملاً مشابه مقررات یوفا نیست. عنوان رسمی مقررات داخلی، «آییننامه انضباط، شفافیت و ثبات مالی» است و براساس ساختار اقتصادی فوتبال ایران تدوین شده است.
کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز در فرایند صدور مجوز حرفهای بر اطلاعات مالی، بدهیهای معوق و نظارت مستمر بر تعهدات باشگاهها تأکید دارد. تاج گفته است مقررات جدید ایران در فرایند مجوز حرفهای نیز لحاظ شده است.
رئیس فدراسیون همچنین گفت این قانون مصوبه مجلس را دارد و از طریق وزارت ورزش به فوتبال ابلاغ شده است. بااینحال، در گزارش رسمی منتشرشده از سخنان او، شماره ماده قانونی یا متن مصوبه مورد اشاره درج نشده است؛ بنابراین این بخش فعلاً باید به نقل از خود تاج بازتاب داده شود.
بزرگترین مانع اجرای فیرپلی مالی چیست؟
مشکل اساسی فوتبال ایران فقط هزینه زیاد نیست؛ کمبود درآمد پایدار نیز هست. بسیاری از باشگاهها درآمد قابلتوجهی از حق پخش، فروش بلیت، محصولات هواداری، انتقال بازیکن یا قراردادهای تجاری ندارند و بخش اصلی بودجه آنها توسط کارخانه، هلدینگ، نهاد عمومی یا مالک تأمین میشود.
اگر منابع درآمدی فوتبال اصلاح نشود، محدود کردن هزینهها ممکن است به کاهش کیفیت لیگ یا افزایش روشهای غیرشفاف پرداخت منجر شود. یک باشگاه میتواند ظاهراً هزینه خود را پایین نگه دارد، اما بخشی از پول بازیکن را از طریق اسپانسر مرتبط یا شرکت وابسته پرداخت کند.
چالش دیگر، برخورد برابر است. قانون زمانی اعتبار پیدا میکند که برای باشگاههای پرطرفدار، صنعتی، دولتی و خصوصی به یک شکل اجرا شود. هرگونه استثنا، تعویق یا توافق غیرشفاف برای تیمهای بانفوذ، اعتماد به نظام تازه را از بین خواهد برد.
فیرپلی مالی؛ اصلاح واقعی یا سقف بودجه با نام تازه؟
جایگزینی سقف بودجه با نظارت بر کل وضعیت اقتصادی باشگاه، از نظر نظری یک گام رو به جلو محسوب میشود. باشگاهی که درآمد کافی ندارد نباید با قراردادهای سنگین، بدهی تازه تولید کند و آینده خود را به خطر بیندازد.
اما معیار موفقیت این قانون، تعداد جلسهها یا انتشار آییننامه نیست. باید مشخص شود چه باشگاههایی صورت مالی منتشر کردهاند، کدام تیمها زیان انباشته دارند، چه برنامهای برای اصلاح آنها نوشته شده و اولین مجازات چه زمانی و با چه استدلالی اعمال میشود.
فیرپلی مالی در صورتی میتواند فوتبال ایران را تغییر دهد که حسابرسی مستقل، اطلاعات شفاف، کمیته نظارتی قدرتمند و برخورد بدون تبعیض وجود داشته باشد. در غیر این صورت، احتمال دارد سقف بودجه فقط از روی کاغذ حذف شود و همان مشکلات قدیمی با عنوانی تازه ادامه پیدا کند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
