جلسه سرنوشتساز قلعهنویی؛ فدراسیون از سرمربی تیم ملی چه برنامهای میخواهد؟
امیرمهدی علوی، سخنگوی فدراسیون فوتبال، اعلام کرده است که امیر قلعهنویی در جلسه هفته آینده هیئترئیسه حاضر خواهد شد و برنامههای مرتبط با حضور تیم ملی در جام ملتهای آسیا را ارائه میکند. به گفته او، زمان برگزاری نشست در هفته جاری قطعی نشده بود و به همین دلیل جلسه به هفته آینده موکول شده است.
ظاهر این خبر میتواند چنین برداشتی ایجاد کند که ادامه همکاری با قلعهنویی هنوز نامشخص است؛ اما گزارشهای پیشین نشان میدهد فدراسیون فوتبال عملاً تصمیم خود را برای حفظ این مربی تا پایان جام ملتهای آسیا گرفته است. رویترز روز ۱۲ ژوئیه گزارش داد قرارداد قلعهنویی تا پایان این رقابتها تمدید شده و مهدی تاج نیز ادامه حضور او روی نیمکت تیم ملی را تأیید کرده است.
بنابراین، میتوان نتیجه گرفت جلسه هفته آینده احتمالاً بیش از آنکه برای انتخاب میان ادامه همکاری یا قطع همکاری تشکیل شود، به بررسی جزئیات فنی، زمان اردوها، حریفان تدارکاتی، تغییرات کادر، جوانگرایی و اهداف قابلاندازهگیری تیم ملی اختصاص خواهد داشت. این یک استنباط از کنار هم گذاشتن خبر تمدید قرارداد و اظهارات تازه سخنگوی فدراسیون است.
چرا برنامه قلعهنویی باید دقیقتر از همیشه باشد؟
تیم ملی ایران جام جهانی ۲۰۲۶ را با سه تساوی متوالی به پایان رساند و با وجود نباختن در مرحله گروهی، نتوانست به دور حذفی صعود کند. همین نتیجه سبب شد انتقادها از عملکرد فنی تیم، نحوه انتخاب بازیکنان، میانگین سنی ترکیب و مدیریت مسابقات افزایش پیدا کند.
در چنین شرایطی، عبارتهایی مانند «استفاده از تجربه جام جهانی» یا «کسب بهترین نتیجه مورد انتظار مردم» بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی افکار عمومی باشد. هیئترئیسه باید از سرمربی تیم ملی برنامهای بخواهد که در آن زمانبندی اردوها، تعداد مسابقات دوستانه، معیار دعوت بازیکنان، برنامه کاهش سن ترکیب و شکل بازی تیم بهروشنی مشخص شده باشد.
قلعهنویی از سال ۲۰۲۳ هدایت تیم ملی را بر عهده دارد و جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ سومین دوره این مسابقات خواهد بود که او بهعنوان سرمربی ایران تجربه میکند. او در جام ملتهای ۲۰۰۷ تا مرحله یکچهارم نهایی و در دوره ۲۰۲۳ تا نیمهنهایی پیش رفت.
ادامه همکاری با یک مربی داخلی زمانی قابل دفاعتر خواهد بود که ثبات نیمکت به ثبات فنی، ساختن نسل جدید و افزایش کیفیت بازی منجر شود. در غیر این صورت، حفظ سرمربی صرفاً به معنای طولانیتر شدن یک دوره مدیریتی خواهد بود، نه ادامه یک پروژه روشن.
جام ملتهای آسیا؛ کمتر از شش ماه تا آزمون بعدی
جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ از هفتم ژانویه تا پنجم فوریه ۲۰۲۷ به میزبانی عربستان سعودی برگزار خواهد شد. ایران در گروه C با سوریه، قرقیزستان و چین همگروه شده است.
قرعه ایران روی کاغذ پیچیدهترین گروه مسابقات نیست، اما همین موضوع فشار را بر قلعهنویی بیشتر میکند. از تیم ملی انتظار میرود نهتنها از گروه صعود کند، بلکه با نمایشهایی متقاعدکننده خود را بهعنوان یکی از مدعیان اصلی قهرمانی معرفی کند.
سوریه در دوره گذشته ایران را تا ضربات پنالتی پیش برد، چین با وجود افت سالهای اخیر همچنان از امکانات و برنامهریزی گسترده برخوردار است و قرقیزستان نیز تیمی فیزیکی و در حال پیشرفت محسوب میشود. ایران در صورت صدرنشینی نیز برای رسیدن به فینال باید از مسیر تیمهای قدرتمند آسیا عبور کند؛ بنابراین ارزیابی واقعی برنامه قلعهنویی نباید فقط بر عبور از مرحله گروهی متمرکز باشد.
تیم ملی ایران از سال ۱۹۷۶ تاکنون قهرمان آسیا نشده است. به همین دلیل، هدفی پایینتر از حضور جدی در جمع مدعیان نهایی نمیتواند رضایت عمومی را تأمین کند. جلسه هیئترئیسه باید مشخص کند منظور فدراسیون از «بهترین نتیجه» دقیقاً چیست؛ صعود از گروه، حضور در نیمهنهایی یا قهرمانی پس از بیش از پنج دهه انتظار؟
مهمترین سؤالات هیئترئیسه از قلعهنویی
نخستین پرسش باید درباره جوانگرایی باشد. بخش مهمی از بازیکنان اصلی ایران طی سالهای گذشته ثابت ماندهاند و برخی چهرههای باتجربه در آستانه جام ملتها از نظر سنی به مراحل پایانی دوران ملی خود نزدیک میشوند. تغییر نسل نباید به حذف ناگهانی تمام بازیکنان باسابقه منجر شود، اما ادامه استفاده از ترکیبی تقریباً ثابت نیز آینده تیم را تضمین نمیکند.
پرسش دوم به سبک بازی مربوط است. تیم ملی برای قهرمانی در آسیا به الگویی نیاز دارد که در برابر حریفان عقبنشسته، تیمهای فیزیکی و قدرتهای صاحب توپ قابل اجرا باشد. قلعهنویی باید توضیح دهد تجربه جام جهانی چه تغییر مشخصی در ساختار دفاعی، پرس، انتقال توپ و استفاده از موقعیتها ایجاد خواهد کرد.
موضوع سوم، مسابقات تدارکاتی است. تیم ملی برای شناسایی نقاط ضعف خود به دیدار با حریفانی نیاز دارد که شرایط متفاوتی ایجاد کنند؛ نه مسابقاتی که تنها آمار پیروزیها را افزایش دهند. کیفیت حریفان، محل برگزاری اردوها و هماهنگی با باشگاهها باید از همین جلسه وارد مرحله اجرایی شود.
بحران تیم جوانان؛ زنگ خطر برای آینده تیم ملی
بخش دیگری از صحبتهای امیرمهدی علوی به همکاری نکردن تعدادی از باشگاهها با تیم ملی جوانان اختصاص داشت. مرحله چهارم اردوی این تیم با غیبت ۱۰ بازیکن آغاز شد، هرچند در روزهای بعد تعدادی از نفرات به اردو اضافه شدند. فدراسیون از باشگاههایی که هنوز بازیکنان خود را در اختیار کادر قاسم حدادیفر قرار ندادهاند، خواسته است در فرصت محدود باقیمانده همکاری کنند.
این مسئله فقط یک اختلاف اجرایی ساده نیست. تیم جوانان ایران باید در انتخابی جام ملتهای زیر ۲۰ سال آسیا با ویتنام، کرهشمالی و فلسطین رقابت کند. مسابقات انتخابی نیز بین ۲۵ اوت تا ششم سپتامبر برگزار میشود؛ در نتیجه زمان چندانی برای ایجاد هماهنگی تاکتیکی باقی نمانده است.
باشگاهها حق دارند نگران آمادهسازی خود و احتمال آسیبدیدگی بازیکنان باشند، اما تقویم و شیوه آزادسازی ملیپوشان جوان باید ماهها قبل مشخص شود. اینکه فدراسیون در آستانه مسابقات از باشگاهها درخواست همکاری کند، نشان میدهد سازوکار الزامآور و هماهنگی بلندمدتی میان فوتبال باشگاهی و ملی وجود ندارد.
این تناقض زمانی جدیتر میشود که فدراسیون از یک طرف درباره جوانگرایی تیم بزرگسالان سخن میگوید و از طرف دیگر تیم زیر ۲۰ سال برای برگزاری اردوی کامل با مشکل مواجه است. بازیکنی که امروز فرصت تمرین و مسابقه بینالمللی در رده جوانان را از دست میدهد، چند سال بعد نمیتواند بدون تجربه کافی به گزینهای مطمئن برای تیم بزرگسالان تبدیل شود.
جلسهای که نباید تشریفاتی باشد
ادامه حضور امیر قلعهنویی تا جام ملتهای آسیا تقریباً مشخص شده است، اما مشخصبودن نام سرمربی نباید به معنای حذف ارزیابی و نظارت باشد. هیئترئیسه باید برنامهای مکتوب، زمانبندیشده و قابل سنجش دریافت کند؛ برنامهای که پس از هر فیفادی بتوان میزان اجرای آن را بررسی کرد.
فدراسیون همچنین باید روشن کند آیا پس از جام جهانی تغییری در دستیاران، ساختار استعدادیابی، تیم آنالیز و ارتباط میان تیم بزرگسالان و ردههای پایه ایجاد خواهد شد یا خیر. حفظ تمام اجزای گذشته و انتظار برای نتیجهای متفاوت، با منطق برنامهریزی حرفهای سازگار نیست.
جمعبندی؛ آخرین فرصت قلعهنویی برای فتح آسیا
جلسه هفته آینده هیئترئیسه را میتوان آغاز رسمی پروژه جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ دانست. قرارداد قلعهنویی طبق گزارشها تمدید شده، اما ادامه همکاری زمانی معنا پیدا میکند که سرمربی تیم ملی پاسخ روشنی برای ضعفهای جام جهانی، جوانگرایی، بازیهای تدارکاتی و مسیر قهرمانی در آسیا داشته باشد.
همزمان، مشکل تیم جوانان نشان میدهد موفقیت فوتبال ملی فقط با تعیین سرمربی بزرگسالان امکانپذیر نیست. فدراسیون باید میان باشگاهها و تیمهای ملی سازوکاری پایدار ایجاد کند تا آمادهسازی یک نسل به اختلافات مقطعی وابسته نباشد.
جام ملتهای آسیا احتمالاً آخرین و مهمترین فرصت قلعهنویی برای ثبت یک دستاورد تاریخی روی نیمکت ایران است. اکنون مسئولیت فدراسیون این است که جلسه هفته آینده را از یک نشست تشریفاتی به جلسهای برای تعیین اهداف، مسئولیتها و معیارهای واقعی موفقیت تبدیل کند.