جنگنده‌های نسل جدید در عصر پهپادها؛ پاسخ قالیباف به اظهارات ژنرال آمریکایی درباره تغییر میدان نبرد

این اظهارات بار دیگر بحث گسترده‌تری را درباره آینده نبردهای هوایی، نقش پهپادها، جنگ الکترونیک و تغییر توازن میان سامانه‌های گران‌قیمت سنتی و فناوری‌های جدید مطرح کرده است.

هشدار ژنرال آمریکایی درباره میدان نبرد آینده

ژنرال دن کین در کنفرانس نیروی هوا و فضا و سایبری ارتش آمریکا درباره تغییرات فناوری در جنگ‌های آینده سخن گفته و بر اهمیت آمادگی در برابر تهدیدهای نوین تأکید کرده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، او گفته است که ارتش آمریکا باید این فرض را در نظر بگیرد که نیروهای نظامی ممکن است توسط سامانه‌های خودمختار شناسایی و هدف قرار گیرند، ارتباطات آنها در طیف‌های مختلف فرکانسی مختل شود و موقعیت آنها به شکل لحظه‌ای ردیابی شود.

این دیدگاه در واقع بخشی از بحث گسترده‌تر در ارتش‌های بزرگ جهان درباره «شفاف شدن میدان نبرد» است؛ مفهومی که بر اساس آن، فناوری‌های جدید مانند ماهواره‌ها، حسگرهای پیشرفته، هوش مصنوعی و پهپادها می‌توانند پنهان ماندن نیروها و تجهیزات را دشوارتر کنند.

واکنش قالیباف؛ تمرکز بر آسیب‌پذیری جنگنده‌های پیشرفته

محمدباقر قالیباف در واکنش به سخنان رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، در حساب کاربری خود در شبکه‌های اجتماعی نوشت:

«دورانی که در آن F-35ها و F-15های شما شکار می‌شوند و شما مجبورید گزارش دهید که فقط آسیب دیده‌اند، همین حالا هم آغاز شده است. چیزی که زمانی صرفاً یک کابوس وحشتناک بود، اکنون به واقعیت روزمره تبدیل شده است. با آن کنار بیایید.»

این اظهارات در فضای رسانه‌ای ایران به عنوان واکنش به سخنان ژنرال آمریکایی بازتاب یافت، اما ارزیابی واقعی توانایی‌های نظامی و میزان آسیب‌پذیری سامانه‌های پیشرفته، موضوعی پیچیده است و به عوامل متعددی مانند نوع تهدید، شرایط عملیاتی، شبکه‌های پشتیبانی و تاکتیک‌های مورد استفاده بستگی دارد.

چرا پهپادها معادلات نظامی را تغییر داده‌اند؟

یکی از مهم‌ترین تغییرات سال‌های اخیر در حوزه نظامی، افزایش نقش سامانه‌های بدون سرنشین است.

پهپادها به دلیل هزینه پایین‌تر نسبت به جنگنده‌های سرنشین‌دار، امکان استفاده گسترده، قابلیت شناسایی و توانایی انجام مأموریت‌های مختلف، به یکی از عناصر مهم جنگ‌های مدرن تبدیل شده‌اند.

در سال‌های اخیر، درگیری‌های مختلف در نقاط جهان نشان داده‌اند که پهپادها می‌توانند برای:

• شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات

• حملات دقیق

• ایجاد فشار بر سامانه‌های دفاعی

• آزمایش واکنش نیروهای مقابل

به کار گرفته شوند.

این تغییر باعث شده بسیاری از ارتش‌ها علاوه بر توسعه جنگنده‌های پیشرفته، سرمایه‌گذاری بیشتری روی پدافند ضدپهپاد، جنگ الکترونیک و سامانه‌های هوشمند انجام دهند.

F-35؛ نماد رقابت فناوری در آسمان

جنگنده F-35 یکی از پیشرفته‌ترین هواپیماهای رزمی جهان محسوب می‌شود و طراحی آن بر پایه کاهش قابلیت شناسایی توسط رادار، حسگرهای پیشرفته و توانایی جمع‌آوری اطلاعات در میدان نبرد انجام شده است.

با این حال، حتی درباره جنگنده‌های پنهانکار نیز مفهوم «نامرئی بودن» از نظر فنی دقیق نیست. منابع رسمی برنامه F-35 نیز تأکید می‌کنند فناوری پنهانکاری به معنای ناپدید شدن کامل هواپیما نیست، بلکه هدف آن دشوارتر کردن کشف، رهگیری و درگیری دشمن با هواپیماست.

این موضوع نشان می‌دهد در جنگ مدرن، برتری یک سامانه فقط به یک ویژگی مانند پنهانکاری وابسته نیست؛ بلکه ترکیبی از شبکه اطلاعاتی، آموزش نیروها، پشتیبانی لجستیکی، جنگ الکترونیک و تاکتیک‌های عملیاتی تعیین‌کننده است.

جنگ الکترونیک؛ نبرد پنهان در کنار نبرد هوایی

یکی از بخش‌های مهم اظهارات ژنرال کین، اشاره به اخلال در طیف فرکانسی بود.

جنگ الکترونیک به مجموعه اقداماتی گفته می‌شود که برای کنترل، اختلال یا بهره‌برداری از سامانه‌های ارتباطی و راداری انجام می‌شود.

در میدان نبرد امروزی، بسیاری از سامانه‌ها برای انتقال داده، هدایت، شناسایی و هماهنگی به ارتباطات الکترونیکی وابسته هستند. به همین دلیل، توانایی محافظت از ارتباطات خودی و اختلال در سامانه‌های طرف مقابل به یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت نظامی تبدیل شده است.

به همین دلیل، رقابت نظامی آینده تنها در حوزه تعداد جنگنده‌ها یا تجهیزات سنگین خلاصه نمی‌شود؛ بلکه توانایی مدیریت داده و اطلاعات نیز اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.

تغییر توازن میان تجهیزات گران و فناوری‌های ارزان

یکی از پرسش‌های مهم در مباحث نظامی امروز این است که آیا سامانه‌های ارزان‌تر مانند پهپادها می‌توانند در برابر تجهیزات بسیار گران‌قیمت، مزیت ایجاد کنند؟

پاسخ به این سؤال ساده نیست.

پهپادهای ارزان می‌توانند هزینه دفاع را افزایش دهند و برخی محدودیت‌ها را برای تجهیزات پیشرفته ایجاد کنند، اما جنگنده‌های مدرن نیز همچنان از فناوری‌های پیچیده برای مقابله با تهدیدات استفاده می‌کنند.

در واقع، روند فعلی بیشتر به سمت ترکیب فناوری‌ها پیش می‌رود؛ یعنی ارتش‌ها به جای انتخاب میان جنگنده یا پهپاد، به دنبال شبکه‌ای از سامانه‌های سرنشین‌دار، بدون سرنشین، اطلاعاتی و دفاعی هستند.

آینده جنگ؛ نبرد شبکه‌ها نه فقط تجهیزات

اظهارات ژنرال کین و واکنش قالیباف، یک بار دیگر نشان داد که فناوری چگونه در حال تغییر تعریف قدرت نظامی است.

در گذشته، تعداد تانک‌ها، هواپیماها و تجهیزات سنگین یکی از معیارهای اصلی قدرت بود، اما امروز عواملی مانند سرعت تصمیم‌گیری، توانایی جمع‌آوری اطلاعات، امنیت ارتباطات و استفاده از هوش مصنوعی اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

جنگ‌های آینده احتمالاً کمتر به رقابت میان یک نوع سلاح و بیشتر به رقابت میان شبکه‌های نظامی وابسته خواهند بود.

در نهایت، مناقشه درباره آسیب‌پذیری F-35 و F-15 یا قدرت سامانه‌های خودمختار، بخشی از بحث بزرگ‌تر درباره تحول میدان نبرد است. آنچه مسلم است این است که فناوری‌های نوین، از پهپادها تا جنگ الکترونیک، قواعد سنتی نبرد را تغییر داده‌اند و ارتش‌های جهان ناچارند خود را با این تغییرات تطبیق دهند.